Dzień Świstaka obchodzimy co roku 2 lutego i jest to data stała, niezależna od dnia tygodnia. Tego dnia w amerykańskim miasteczku Punxsutawney świstak o imieniu Phil wychodzi z norki i „przepowiada”, czy zima potrwa jeszcze sześć tygodni, czy wiosna przyjdzie wcześniej. Dzieci uwielbiają tę historię, bo jest w niej zwierzątko, tajemnica i zaskakujący cień. Dzień świstaka w przedszkolu to świetny pretekst, żeby w środku zimy porozmawiać o tym, jak zwierzęta przesypiają mróz, pobawić się cieniem i latarką oraz poznać naszego, polskiego świstaka z Tatr.
We wpisie znajdziesz historię święta, wyjaśnienie, skąd w Polsce wzięło się powiedzenie „dzień świstaka”, ciekawostki o świstakach amerykańskich i tatrzańskich oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, rymowanki serwisu i pomysły na współpracę z rodzicami. Większość zabaw kręci się wokół cienia, bo to on jest bohaterem tego dnia. Każdą da się przeprowadzić w sali z latarką, papierem i tym, co jest w szafie.
W skrócie
- Data: 2 lutego, co roku tego samego dnia (data stała, nie ruchoma).
- Zasięg: tradycja ze Stanów Zjednoczonych i Kanady, w Polsce znana głównie dzięki filmowi i kalendarzom świąt nietypowych.
- Od kiedy: w Punxsutawney pierwsza wzmianka w gazecie w 1886 roku, pierwsze oficjalne obchody w 1887 roku.
- Wiek: zabawy dla dzieci od 2 lat do klasy 3.
- Czego potrzebujesz: latarka lub lampka, brązowy papier, rolki, kartony, chusta animacyjna, kredki, farby, szarfy, kalendarz ścienny, pluszowe zwierzątko jako świstak.
Historia Dnia Świstaka
Dzień Świstaka narodził się w Pensylwanii w Stanach Zjednoczonych, ale jego korzenie sięgają Europy. 2 lutego to w kalendarzu chrześcijańskim święto Ofiarowania Pańskiego, w Polsce nazywane świętem Matki Bożej Gromnicznej, a w wielu krajach od dawna tego dnia wróżono z pogody, jak długo potrwa zima. W Niemczech wierzono, że jeśli borsuk wychodzący tego dnia z nory zobaczy swój cień, zima potrwa jeszcze cztery tygodnie. Niemieccy osadnicy, którzy przybyli do Pensylwanii, przywieźli ten zwyczaj ze sobą. Borsuka zastąpił tam świstak amerykański, który jest w tamtej okolicy pospolity, a cztery tygodnie zimy zamieniły się w sześć.
Najsłynniejsze obchody odbywają się w miasteczku Punxsutawney. Lokalna gazeta opisała tam Dzień Świstaka po raz pierwszy w 1886 roku, a rok później, w 1887 roku, grupa mieszkańców po raz pierwszy oficjalnie wybrała się na wzgórze Gobbler’s Knob, żeby zapytać świstaka o pogodę. Zasada jest prosta i dla dzieci trochę zaskakująca. Jeśli świstak Phil zobaczy swój cień, czyli dzień jest słoneczny, zima potrwa jeszcze sześć tygodni. Jeśli dzień jest pochmurny i cienia nie ma, wiosna przyjdzie wcześniej. Podobne świstaki-wróżbici mają też inne miejscowości w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie, na przykład Wiarton Willie z prowincji Ontario.
Prognozy świstaka to oczywiście zabawa, a nie nauka. Według różnych wyliczeń przepowiednie Phila sprawdzają się mniej więcej w czterech przypadkach na dziesięć, czyli rzadziej, niż gdyby rzucać monetą. Na cały świat tradycję rozsławił amerykański film z 1993 roku, który w Polsce nosi tytuł „Dzień świstaka”. Jego bohater przeżywa wciąż ten sam dzień, dlatego w języku polskim „dzień świstaka” oznacza też sytuację, w której wszystko się powtarza. Film jest przeznaczony dla dorosłych, więc dzieciom wystarczy wiedzieć, że stąd znamy tę nazwę. W polskich przedszkolach i szkołach Dzień Świstaka jest okazją do zajęć o zimie, zwierzętach i cieniu, a data jest zawsze ta sama, 2 lutego.
Ciekawy jest polski ślad tej tradycji. Na Gromniczną, czyli właśnie 2 lutego, nasi przodkowie także wróżyli z pogody. Jedno z ludowych przysłów mówi, że „gdy na Gromniczną jest ładnie, dużo śniegu jeszcze spadnie”. To dokładnie ta sama myśl co u świstaka: słońce na początku lutego miało zapowiadać długą zimę. Dzieci w klasach 1-3 mogą porównać obie przepowiednie i zastanowić się, czy pogoda naprawdę może wiedzieć, co będzie za sześć tygodni.
Po co obchodzić Dzień Świstaka z dziećmi
Dzień Świstaka przypada w środku zimy, kiedy dzieci pytają, czy już niedługo wiosna. To naturalny moment, żeby porozmawiać o porach roku, o tym, jak długo trwa zima, i o tym, jak zwierzęta sobie z nią radzą. Świstak jest wspaniałym przykładem zwierzęcia, które zapada w prawdziwy sen zimowy: zwalnia mu serce, spada temperatura ciała i śpi przez wiele miesięcy. Rozmowa o tym rozwija wiedzę przyrodniczą i sferę poznawczą. Zabawy z cieniem są z kolei pierwszym spotkaniem z fizyką: dzieci odkrywają, że cień powstaje, gdy coś zasłania światło, i że zmienia się, gdy przesuwamy latarkę.
Święto ma też wartość wychowawczą. Historia świstaka-wróżbity pozwala w prosty sposób porozmawiać ze starszymi dziećmi o tym, czym różni się zabawa i tradycja od sprawdzonej wiedzy, i dlaczego warto sprawdzać przepowiednie. Polski świstak tatrzański to z kolei okazja do mówienia o ochronie przyrody: jest zwierzęciem ściśle chronionym, którego nie wolno niepokoić. Zabawy ruchowe w norki, tunele i budzenie się ze snu rozwijają sferę fizyczną, a wspólne przepowiadanie pogody i prowadzenie kalendarza uczy cierpliwości i współpracy, czyli wspiera sferę społeczną i emocjonalną.
Ciekawostki o świstakach dla dzieci
Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek, najlepiej pokazując przy tym zdjęcia obu świstaków: amerykańskiego i tatrzańskiego. Przed każdą ciekawostką zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, skąd świstak ma swoją nazwę?”.
- Świstak ma imię od gwizdania. Gdy zobaczy niebezpieczeństwo, głośno świszcze, czyli gwiżdże, i ostrzega inne świstaki. Stąd nazwa: świstak.
- Świstak z Dnia Świstaka mieszka w Ameryce. To świstak amerykański, który żyje w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie na łąkach i skrajach lasów.
- W Polsce świstaki mieszkają tylko w Tatrach. Świstak tatrzański żyje wysoko w górach, na halach, i nigdzie indziej na świecie go nie ma, tylko w Tatrach po polskiej i słowackiej stronie.
- Świstak tatrzański śpi przez zimę około siedmiu miesięcy. Zasypia jesienią, na przełomie września i października, a budzi się dopiero wiosną.
- Podczas snu zimowego świstak bardzo się ochładza. Jego ciało robi się dużo zimniejsze niż zwykle, a serce bije wielokrotnie wolniej. Dzięki temu zużywa mało energii.
- Świstaki śpią zimą całą rodziną. W jednej norze zimuje kilka świstaków przytulonych do siebie, a komorę do spania wyściełają suchą trawą.
- Świstak jest świetnym kopaczem. Kopie długie korytarze pod ziemią, a jego nora ma kilka wyjść, żeby mógł szybko uciec przed drapieżnikiem.
- Świstak je rośliny. Zjada trawy, zioła, kwiaty i korzonki. Latem je bardzo dużo, żeby zgromadzić zapas tłuszczu na zimę.
- Świstak amerykański umie pływać i wspinać się na drzewa. Choć wygląda na ciężkiego, potrafi wejść na drzewo, żeby rozejrzeć się po okolicy.
- Świstak w Tatrach jest pod ścisłą ochroną. Jest go niewiele, dlatego nie wolno go płoszyć ani karmić. W górach podziwiamy go tylko z daleka.
Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)
Najmłodsze dzieci najbardziej zainteresuje sam cień i zabawa w chowanie się i wychodzenie z norki. Wszystkie pomoce mają być duże, a latarkę zawsze trzyma dorosły albo dziecko pod twoim okiem. Nie świecimy nikomu w oczy.
Mój cień i ja
Przygaś światło w sali i postaw lampę albo mocną latarkę tak, żeby świeciła na gładką ścianę. Stań przed nią i pokaż dzieciom swój cień: podnieś rękę, pomachaj, podskocz, a cień robi to samo. Potem zapraszaj dzieci pojedynczo albo parami, żeby same zobaczyły swój cień i sprawdziły, co potrafi. Pytaj: „Gdzie jest twój cień? Czy cień też macha?”. Na koniec wyłącz lampę i zapytaj, gdzie zniknęły cienie. Zabawa wprowadza pojęcie cienia, ćwiczy naśladowanie i nazywanie części ciała.
Świstak w norce
Z dużego kartonu z wyciętą dziurą zrób norkę, a do środka włóż pluszowe zwierzątko, które będzie świstakiem. Dzieci siedzą w półkolu i cicho wołają: „Świstaku, świstaku, wyjdź z norki!”. Świstak powoli wychyla głowę, rozgląda się, a potem albo wychodzi cały, albo szybko chowa się z powrotem. Dzieci reagują: gdy wychodzi, klaszczą, gdy się chowa, mówią cichutko „ojej”. Potem dzieci po kolei same wysuwają świstaka z norki. Zabawa ćwiczy uwagę, oczekiwanie na swoją kolej i proste słowa: w środku, na zewnątrz.
Gdzie się schował świstak?
Na oczach dzieci schowaj pluszowego świstaka pod jedną z trzech dużych chust albo pod jednym z trzech odwróconych kartonów. Dzieci zgadują, gdzie jest, i podnoszą chustę. Potem chowasz go dalej, w sali, i wszyscy szukają, naśladując ciche gwizdanie, żeby go zawołać. Kto go znajdzie, przytula świstaka i oddaje kolejnemu dziecku do schowania z twoją pomocą. Zabawa ćwiczy pamięć, rozumienie słów pod, za i obok oraz ćwiczenia oddechowe przy gwizdaniu.
Zabawy dla 3- i 4-latków
Trzylatki i czterolatki chętnie przewidują i sprawdzają. To dobry wiek, żeby zrozumieć zasadę świstaka: słońce i cień to długa zima, chmury i brak cienia to wczesna wiosna.
Świstak przepowiada pogodę
Przygotuj dwie duże kartki: na jednej narysowane słońce, na drugiej chmurę. Jedno dziecko jest świstakiem i siedzi w norce z krzesła przykrytego kocem. Pokazujesz kartkę ze słońcem albo z chmurą, a świstak wychodzi z norki. Jeśli było słońce, świstak „widzi cień”, krzyczy „Jeszcze zima!” i szybko wraca do norki, a reszta dzieci trzęsie się z zimna i zakłada niewidzialne czapki. Jeśli była chmura, świstak mówi „Idzie wiosna!”, a dzieci udają, że zbierają kwiaty. Zabawa uczy zasady przepowiedni świstaka i reagowania na obrazek.
Cień do pary
Przygotuj kilka obrazków znanych przedmiotów i zwierząt oraz ich czarne sylwetki wycięte z papieru: kubek, but, kot, świstak, drzewo, parasol. Rozłóż sylwetki na dywanie, a dzieci dopasowują do nich kolorowe obrazki. Pytaj, po czym poznały, który cień do czego pasuje: po uszach, po ogonie, po uchu kubka. Potem utrudnij zadanie, dokładając podobne sylwetki, na przykład kota i świstaka. Zabawa rozwija spostrzegawczość, analizę kształtu i wzbogaca słownictwo.
Teatrzyk cieni
Rozciągnij białe prześcieradło między dwoma krzesłami albo użyj ściany, a za nim postaw lampę. Za prześcieradłem pokazujesz dłońmi lub wyciętymi z kartonu sylwetkami zwierzęta: świstaka, ptaka, zajączka. Dzieci zgadują, kto pojawił się w cieniu. Potem dzieci same wchodzą za prześcieradło i pokazują zwierzęta swoim ciałem, a grupa zgaduje. Zabawa rozwija wyobraźnię, ekspresję ruchową i pokazuje, że cień ma kształt przedmiotu, który zasłania światło. Pilnuj, żeby nikt nie dotykał gorącej lampy.
Zabawy dla 5- i 6-latków
Starsze przedszkolaki mogą już eksperymentować z cieniem, liczyć tygodnie w kalendarzu i porównywać dwa świstaki. Tu wprowadzamy też temat ochrony przyrody w Tatrach.
Duży cień, mały cień
Postaw na stoliku figurkę albo pluszowego świstaka, a przed nim latarkę. Dzieci obserwują cień na ścianie lub kartonie. Następnie przybliżaj latarkę do świstaka, a potem ją oddalaj. Dzieci opowiadają, co się dzieje: cień rośnie, gdy światło jest blisko, i maleje, gdy jest daleko. Potem przesuń latarkę wyżej i niżej, a dzieci zauważą, że cień robi się krótszy albo dłuższy. Na koniec dzieci w parach same przeprowadzają doświadczenie i rysują, kiedy cień był największy. Zabawa uczy prowadzenia prostego eksperymentu, obserwacji i wyciągania wniosków.
Dwa świstaki, dwa domy
Pokaż dzieciom na mapie świata albo globusie, gdzie jest Ameryka Północna, a gdzie Polska, i przygotuj dwa obrazki: świstaka amerykańskiego na łące i świstaka tatrzańskiego w górach. Opowiedz, czym się różnią ich domy, a potem rozdaj dzieciom obrazki: góry, skały, śnieg, łąka, drzewo, pole. Dzieci decydują, który obrazek pasuje do którego świstaka, i przyklejają go obok. Porozmawiajcie, dlaczego polskiego świstaka można zobaczyć tylko w Tatrach i dlaczego nie wolno go płoszyć. Zabawa rozwija orientację na mapie i wiedzę o przyrodzie Polski.
Sześć tygodni w kalendarzu
Weź ścienny kalendarz i zaznacz 2 lutego. Policzcie razem, ile to jest sześć tygodni, przesuwając palec po kolejnych tygodniach, i zaznaczcie dzień, w którym według świstaka powinna skończyć się zima. Dzieci rysują przy tej dacie słońce albo bałwanka, w zależności od tego, co wyszło w tym roku w Punxsutawney. Ustalcie, że będziecie codziennie sprawdzać pogodę za oknem i przyklejać obrazek słońca, chmury albo śniegu. Zabawa uczy liczenia, orientacji w kalendarzu i pojęć dzień, tydzień, miesiąc.
Zajęcia dla klas 1-3
Uczniowie potrafią czytać, mierzyć i zapisywać obserwacje, więc Dzień Świstaka może rozpocząć sześciotygodniowy projekt sprawdzania przepowiedni.
Sprawdzamy świstaka
2 lutego zapiszcie na tablicy, co przepowiedział w tym roku świstak Phil, i ustalcie, kiedy mija sześć tygodni. Uczniowie zakładają w zeszytach albo na plakacie tabelkę pogody: data, temperatura z termometru za oknem, czy jest śnieg, czy jest słońce. Co tydzień jedna para uczniów odpowiada za wpis. W połowie marca razem oceniacie, czy przepowiednia się sprawdziła, i rozmawiacie, dlaczego zwierzę nie może znać przyszłej pogody. Projekt uczy systematyczności, zapisywania danych i krytycznego myślenia.
Cień przez cały dzień
W słoneczny dzień wyjdźcie na boisko albo ustawcie przy oknie patyk wbity w doniczkę z ziemią. Rano, w południe i po południu uczniowie odrysowują kredą albo ołówkiem cień patyka i zapisują godzinę. Porównajcie, kiedy cień był najkrótszy, a kiedy najdłuższy, i w którą stronę się przesuwał. Porozmawiajcie, że cień zależy od tego, jak wysoko na niebie jest słońce, i że świstak w Punxsutawney widzi cień, gdy rano świeci słońce. Zajęcia łączą przyrodę z mierzeniem długości. Przypomnij, że nigdy nie patrzymy bezpośrednio w słońce.
Wróżby z dawnych lat
Przygotuj kilka ludowych przysłów pogodowych związanych z początkiem lutego, w tym „gdy na Gromniczną jest ładnie, dużo śniegu jeszcze spadnie”, oraz krótki opis zasady świstaka. Uczniowie w parach czytają przysłowie i opis, a potem sprawdzają, czy mówią to samo, i zapisują wniosek jednym zdaniem. Porozmawiajcie, dlaczego dawniej ludzie tak bardzo chcieli wiedzieć, kiedy skończy się zima: chodziło o zapasy jedzenia, opał i prace w polu. Na koniec uczniowie wymyślają własne, żartobliwe przysłowie o pogodzie i świstaku. Zajęcia ćwiczą czytanie ze zrozumieniem i rozmowę o tradycji.
Wywiad ze świstakiem
Uczniowie w parach przygotowują wywiad: jeden jest dziennikarzem, drugi świstakiem z Tatr albo z Punxsutawney. Dziennikarz zapisuje pięć pytań, na przykład „Jak długo śpisz zimą?”, „Co jesz latem?”, „Dlaczego gwiżdżesz?”, a świstak odpowiada na podstawie ciekawostek przeczytanych na lekcji. Pary odgrywają wywiad przed klasą, a słuchacze sprawdzają, czy odpowiedzi są zgodne z faktami. Zajęcia uczą formułowania pytań, korzystania z informacji i wypowiadania się przed grupą.
Prace plastyczne
Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama. Kleju na gorąco używa wyłącznie dorosły.
Świstak wyskakujący z norki
- papierowy kubek albo rolka
- patyczek po lodach albo słomka
- brązowy papier, kredki, klej, nożyczki
Dorosły robi w dnie kubka otwór na patyczek. Dzieci wycinają albo dostają gotową sylwetkę świstaka, kolorują ją i przyklejają do patyczka. Kubek oklejają zielonym albo białym papierem, żeby wyglądał jak łąka lub śnieg. Patyczek przekładamy przez otwór od środka, a dzieci wysuwają świstaka z norki i chowają go z powrotem. Gotowe świstaki przydadzą się w zabawie w przepowiadanie pogody.
Mój cień na papierze
- duży arkusz szarego papieru
- lampa albo latarka
- czarna kredka, farby, nożyczki
Dziecko siada bokiem przy ścianie z przyklejonym papierem, a lampa rzuca jego cień z profilu. Dorosły albo kolega obrysowuje cień głowy. Dzieci zamalowują swój profil na czarno albo wypełniają go kolorowymi wzorkami, a starsze same go wycinają. Z profili zróbcie wystawę „Nasze cienie” i zgadujcie, który cień należy do kogo.
Norka świstaka w przekroju
- brązowy i zielony karton
- sucha trawa, sianko albo pocięta żółta bibuła
- kredki, klej, wata
Starsze dzieci rysują na brązowym kartonie podziemne korytarze z kilkoma wyjściami, a na górze przyklejają pasek zielonego papieru jako łąkę albo watę jako śnieg. Na końcu najgłębszego korytarza robią komorę do spania i wyściełają ją bibułą albo sianem, tak jak świstaki wyściełają ją suchą trawą. W komorze rysują śpiącą rodzinę świstaków. Przy pracy przypomnij, że w jednej norze zimuje kilka świstaków razem.
Świstak z odcisku dłoni
- brązowa farba
- kartki
- czarny flamaster, kawałek białego papieru na zęby
Dziecko odbija na kartce brązową dłoń ze złączonymi palcami, kciuk lekko odchylony. Po wyschnięciu dorysowujecie oczy, nos i małe uszy, a z białego papieru doklejacie dwa przednie zęby. Palce stają się grzbietem, a kciuk głową świstaka. To praca, którą z pomocą dorosłego zrobią nawet dwulatki. Po malowaniu dzieci myją ręce.
Zabawy ruchowe i muzyczne
Zabawy ruchowe w Dniu Świstaka łączą kopanie norek, gwizdanie i ucieczkę przed własnym cieniem.
Przez tunel do norki
Ustaw tor przeszkód: tunel z krzeseł przykrytych kocem, materac do turlania, ławeczkę do przejścia i obręcz jako wyjście z norki. Dzieci są świstakami, które wracają jesienią do nory na zimę. Na końcu toru każdy świstak wkłada do „komory” kulkę z gazety jako garść suchej trawy na posłanie. Gdy wszystkie świstaki przejdą, sprawdzacie, ile trawy zebrały. Zabawa rozwija sprawność ruchową, koordynację i pokazuje, jak świstaki przygotowują się do zimy.
Uciekamy przed cieniem
To zabawa na słoneczny dzień na podwórku. Jedno dziecko jest świstakiem, który próbuje nadepnąć na cień innego dziecka. Kogo cień zostanie nadepnięty, ten staje się świstakiem. Dzieci szybko odkrywają, że cień się ich trzyma i że trudno go ukryć, a kucnięcie albo schowanie się w cieniu budynku pomaga. Jeśli nie ma słońca, przenieś zabawę do sali z lampą i ruchami cienia na ścianie. Zabawa rozwija szybkość, refleks i pokazuje, gdzie pada cień.
Gwizdany koncert świstaków
Dzieci siedzą w kole. Pokazujesz kartę z jedną kropką, co oznacza jeden krótki gwizd, kartę z trzema kropkami, czyli serię krótkich gwizdów, i kartę z długą kreską, czyli długi gwizd. Kto nie umie gwizdać, wydaje dźwięk „fiu” albo dmucha w dłonie. Grupa gra według kart, które układasz w rząd, a potem dzieci same układają swój gwizdany utwór. Na koniec cisza: wszystkie świstaki zasypiają i słuchają, jak oddycha sąsiad. Zabawa ćwiczy aparat oddechowy, uwagę i czytanie prostego zapisu.
Scenariusz zajęć: Dzień Świstaka w przedszkolu
| Temat | Czy świstak zobaczy swój cień? |
| Grupa wiekowa | 4-5 lat |
| Czas | około 45 minut |
| Cele | dziecko zna zasadę przepowiedni świstaka; wie, jak powstaje cień, i potrafi go zmienić latarką; wie, że świstak przesypia zimę w norze; wie, że w Polsce świstaki żyją w Tatrach i są chronione |
| Pomoce | pluszowy świstak, karton jako norka, latarka, zdjęcia świstaka amerykańskiego i tatrzańskiego, kartki ze słońcem i chmurą, krzesła i koc na tunel, kubki, patyczki i sylwetki świstaków, kredki |
| Przebieg | 1. Powitanie (5 minut): pluszowy świstak wychyla się z norki i mówi, że dziś jest jego święto, a on musi przepowiedzieć pogodę. 2. Opowieść (6 minut): krótko opowiadasz historię z Punxsutawney i pokazujesz zdjęcia dwóch świstaków. 3. Duży cień, mały cień (8 minut): doświadczenie z latarką i pluszowym świstakiem. 4. Świstak przepowiada pogodę (6 minut): zabawa z kartkami słońca i chmury. 5. Przez tunel do norki (7 minut): tor przeszkód z noszeniem trawy do komory. 6. Świstak wyskakujący z norki (10 minut): praca plastyczna. 7. Wspólna przepowiednia (3 minuty): dzieci patrzą za okno i decydują, czy dziś świstak widziałby cień. |
| Zakończenie | Grupa zaznacza w kalendarzu dzień, w którym minie sześć tygodni, i rysuje przy nim słońce albo bałwanka. Świstak żegna dzieci cichym gwizdem i chowa się do norki. |
| Ewaluacja | Dzieci odpowiadają gestem: ręce w górę, gdy cień oznacza długą zimę, przysiad, gdy brak cienia oznacza wiosnę. Obserwuj, kto potrafił wyjaśnić, jak powiększyć cień latarką, i kto pamięta, gdzie w Polsce mieszkają świstaki. |
Przy zabawach z latarką ustal z dziećmi jedną zasadę na początku: światła nie kierujemy nikomu w oczy. Lampy, które się nagrzewają, ustawiaj poza zasięgiem dzieci i nie pozwalaj ich dotykać. W rozmowie o świstaku tatrzańskim podkreśl, że to zwierzę dzikie i chronione, więc w górach obserwujemy je z daleka, nie karmimy i nie schodzimy ze szlaku. Jeśli twoje dzieci pytają o film, wyjaśnij krótko, że to film dla dorosłych o człowieku, który przeżywał wciąż ten sam dzień, i że stąd mówimy „dzień świstaka”, gdy coś się powtarza.
Książki, wiersze i piosenki
Nie znamy pewnej polskiej książki dla przedszkolaków poświęconej Dniu Świstaka, dlatego zamiast wymyślać tytuły polecamy sięgnąć po albumy przyrodnicze o zwierzętach Tatr dostępne w twojej bibliotece i pokazać dzieciom zdjęcia świstaka tatrzańskiego. Ze starszymi dziećmi możesz przeczytać ludowe przysłowia o Gromnicznej, które są częścią naszej tradycji. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie, na przykład przy zabawie w przepowiadanie pogody.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Wyszedł świstak z norki, rozejrzał się wkoło. Gdy zobaczył cień, uciekł, a nam zimno. Gdy cienia nie było, zagwizdał wesoło: wiosna już za chwilę, dzieci, będzie miło.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Śpi świstaczek w ciepłej norce, trawka sucha, cisza wkoło. Nie budźcie go, dzieci, proszę, wiosną wstanie i zagwiżdże.
Jak zaangażować rodziców
Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „2 lutego obchodzimy Dzień Świstaka. Będziemy rozmawiać o tym, jak zwierzęta przesypiają zimę, bawić się cieniem i poznamy świstaka z Tatr. Prosimy, aby dzieci przyszły w brązowych ubraniach i przyniosły podpisaną latarkę, jeśli jest w domu.”. Jeśli ktoś z rodziców był w Tatrach i ma zdjęcie świstaka albo pamiątkę z gór, poproś o przyniesienie jej na zajęcia. Latarki wrócą do domu tego samego dnia.
Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinne obserwowanie pogody przez kilka dni i sprawdzenie wieczorem, jak wygląda cień dziecka w świetle lampy. W klasach 1-3 uczniowie mogą zapytać dziadków o przysłowia pogodowe, które znają z dzieciństwa, i przynieść jedno zapisane na kartce. Z zebranych przysłów zróbcie gazetkę na korytarzu. Zaproś też rodziców do śledzenia klasowego projektu „Sprawdzamy świstaka” i podsumowania w połowie marca. Udział jest dobrowolny.
Najczęstsze pytania
Dzień Świstaka obchodzimy zawsze 2 lutego. To data stała, a nie ruchoma, więc nie zależy od dnia tygodnia ani od daty Wielkanocy.
Zwyczaj przywieźli do Pensylwanii niemieccy osadnicy, którzy wróżyli z cienia borsuka 2 lutego. W miasteczku Punxsutawney pierwsza wzmianka w gazecie pojawiła się w 1886 roku, a pierwsze oficjalne obchody odbyły się w 1887 roku. Na świecie rozsławił go film z 1993 roku.
Zgodnie z tradycją, jeśli świstak zobaczy swój cień, czyli dzień jest słoneczny, zima potrwa jeszcze sześć tygodni. Jeśli jest pochmurno i cienia nie ma, wiosna przyjdzie wcześniej. To zabawa, a nie prawdziwa prognoza, bo przepowiednie sprawdzają się rzadziej niż w połowie przypadków.
Najlepiej połączyć zabawy z cieniem i latarką, rozmowę o śnie zimowym zwierząt, poznanie świstaka tatrzańskiego i zabawę w przepowiadanie pogody. Starsze dzieci mogą przez sześć tygodni sprawdzać, czy przepowiednia się sprawdziła. Gotowy scenariusz na 45 minut znajdziesz powyżej.
Wystarczą brązowe albo szare ubrania w kolorze futra świstaka. Można dodać opaskę z małymi papierowymi uszkami zrobioną w przedszkolu. Przyda się też podpisana latarka do zabaw z cieniem.
Dodaj komentarz