Międzynarodowy Dzień Czystej Energii obchodzimy 26 stycznia. To jedno z najmłodszych świąt ONZ, ustanowione w 2023 roku i obchodzone od 2024 roku. Dla dzieci czysta energia brzmi abstrakcyjnie, ale da się ją pokazać bardzo konkretnie: lampka ogrodowa, która świeci, bo w dzień złapała słońce, wiatrak, który kręci się na polu, albo woda, która dawniej poruszała koło młyna. Dzień czystej energii w przedszkolu to okazja, żeby wyjaśnić, skąd bierze się prąd w gniazdku i ciepło w kaloryferze, i że można je wytwarzać tak, żeby powietrze zostało czyste.
We wpisie znajdziesz sprawdzoną historię święta, ciekawostki o energii podane prostym językiem i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, książki i pomysły na włączenie rodziców. Nie powtarzamy tu zabaw z Dnia Słońca, Dnia Wiatru ani Dnia Ochrony Środowiska, tylko skupiamy się na tym, czym jest energia i skąd ją brać. Doświadczenia są proste i bezpieczne, a przy każdym, które wymaga uwagi, piszemy o tym wprost.
W skrócie
- Data: 26 stycznia, co roku tego samego dnia.
- Zasięg: międzynarodowy dzień ONZ, obchodzony na całym świecie.
- Od kiedy: ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w sierpniu 2023 roku, pierwszy raz obchodzony w 2024 roku.
- Wiek: zabawy dla dzieci od 2 lat do klasy 3.
- Czego potrzebujesz: lampka ogrodowa na słońce, latarka, papierowe talerzyki, kubeczki, kolorowy papier, pudełka, chusta animacyjna, szarfy w trzech kolorach.
Historia Międzynarodowego Dnia Czystej Energii
Międzynarodowy Dzień Czystej Energii ustanowiło Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych rezolucją nr 77/327, przyjętą 25 sierpnia 2023 roku bez głosowania, czyli w drodze konsensusu. Projekt zgłosiła duża grupa państw. Na datę wybrano 26 stycznia, bo tego dnia w 2009 roku powstała Międzynarodowa Agencja Energii Odnawialnej, w skrócie IRENA, która pomaga krajom w rozwijaniu energii ze słońca, wiatru i wody. Pierwszy raz święto obchodzono 26 stycznia 2024 roku, a IRENA zorganizowała wtedy specjalne obchody w siedzibie ONZ.
Celem święta jest zwrócenie uwagi na to, że czysta i dostępna energia jest potrzebna wszystkim ludziom. ONZ wiąże ten dzień z siódmym z celów zrównoważonego rozwoju, który mówi o zapewnieniu wszystkim dostępu do taniej, niezawodnej i czystej energii. Na świecie wciąż są miejsca, gdzie ludzie nie mają prądu w domach albo gotują na ogniu, którego dym szkodzi zdrowiu. Jednocześnie duża część prądu na świecie powstaje ze spalania węgla, ropy i gazu, a to zanieczyszcza powietrze i przyczynia się do zmian klimatu.
Ludzie korzystali z energii wiatru i wody na długo przed wynalezieniem elektryczności. Wiatraki mełły zboże na mąkę, a koła wodne poruszały młyny i tartaki, także w Polsce, gdzie w wielu miejscowościach wciąż można zobaczyć stare młyny. Dziś zamiast żaren kręcą się turbiny, które zamieniają ruch na prąd. W Polsce przez wiele lat większość prądu powstawała z węgla, a w ostatnich latach coraz więcej pochodzi z wiatraków i paneli słonecznych na dachach domów, szkół i firm. To dobry punkt wyjścia do rozmowy z dziećmi, bo panele i wiatraki widać z okna samochodu albo nawet z okna przedszkola.
Po co obchodzić Dzień Czystej Energii z dziećmi
Energia jest wokół dzieci cały czas, ale niewidoczna: świeci lampa, grzeje kaloryfer, działa lodówka w przedszkolnej kuchni. Dzień Czystej Energii pomaga zamienić to niewidoczne w coś, co da się zauważyć, nazwać i zrozumieć. Dzieci poznają podstawowe pojęcia: prąd, ciepło, światło, ruch, i uczą się, że energia musi skądś przyjść. Proste doświadczenia z lampką słoneczną czy kołem wodnym rozwijają myślenie przyczynowo-skutkowe, obserwację i ciekawość, czyli ważne umiejętności w sferze poznawczej.
Drugi cel to codzienne nawyki i odpowiedzialność. Nawet małe dziecko może gasić światło, wychodząc z łazienki, i zamykać drzwi zimą, żeby ciepło nie uciekało. Rozmowa o tym, że czyste powietrze zależy od tego, skąd bierzemy prąd i ciepło, łączy się z dbaniem o zdrowie, a to wspiera rozwój społeczny i emocjonalny, bo dziecko czuje, że jego działania mają znaczenie. Zabawy ruchowe pokazują, że nasze ciało też potrzebuje energii, którą bierzemy z jedzenia i snu. Dzięki temu temat staje się bliski i zrozumiały nawet dla trzylatka.
Ciekawostki o energii dla dzieci
Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, skąd roślina bierze siłę do rośnięcia?”, i dopiero potem podaj odpowiedź.
- Prawie cała energia na Ziemi zaczyna się od Słońca. Słońce ogrzewa ziemię i wodę, daje światło roślinom, a nawet wiatr powstaje dlatego, że Słońce różnie ogrzewa powietrze.
- Rośliny „jedzą” światło. Liście zamieniają światło słoneczne, wodę i powietrze w pokarm dla rośliny.
- Panel słoneczny zamienia światło w prąd. Nie potrzebuje do tego ognia ani dymu, wystarczy mu światło.
- Wielki wiatrak, który robi prąd, nazywa się turbiną wiatrową. Wiatr kręci jego łopatami, a w środku maszyna zamienia ten ruch na prąd.
- Płynąca woda też potrafi wytwarzać prąd. Na rzekach buduje się elektrownie wodne, w których woda kręci turbinami.
- Dawniej wiatr i woda pracowały w młynach. Wiatraki i koła wodne obracały kamienie, które mełły zboże na mąkę do chleba.
- Pod ziemią jest ciepło. W niektórych miejscach, na przykład na Podhalu, ciepła woda spod ziemi ogrzewa domy i baseny.
- Węgiel powstał z roślin, które rosły bardzo, bardzo dawno temu. Kiedy się go spala, powstaje dym, który brudzi powietrze.
- Człowiek też potrzebuje energii. Bierzemy ją z jedzenia, a odpoczywamy i „ładujemy baterie” podczas snu.
Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)
Z najmłodszymi pokazujemy energię przez ruch, światło i ciepło, które można zobaczyć i poczuć. Wszystkie przedmioty są duże, a urządzenia elektryczne obsługuje wyłącznie dorosły.
Bateria pełna, bateria pusta
Powiedz dzieciom, że każdy z nas ma w sobie baterię, którą ładujemy jedzeniem i snem. Gdy mówisz „bateria pełna”, dzieci biegają, skaczą i machają rękami. Gdy mówisz „bateria się kończy”, ruszają się coraz wolniej, a przy słowach „bateria pusta” kładą się na dywanie i odpoczywają. Potem udajecie, że jecie śniadanie albo śpicie, i bateria znów się ładuje. Zabawa uczy reagowania na polecenia, regulowania tempa ruchu i pierwszego rozumienia słowa „energia”.
Lampka, która zjadła słońce
Przynieś ogrodową lampkę solarną, która ładuje się w dzień i świeci po zmroku. Rano postaw ją na parapecie w słońcu albo przy jasnym oknie, a po kilku godzinach zasłoń salę i przykryj lampkę dłońmi, żeby dzieci zobaczyły, jak się zapala. Powiedz, że lampka cały dzień „jadła” światło słońca i teraz oddaje je w ciemności. Dzieci mogą na zmianę zasłaniać i odsłaniać lampkę, obserwując, jak świeci. Zabawa pokazuje prosty związek między słońcem a światłem i budzi zachwyt, który jest dobrym początkiem rozmowy.
Ciuchcia dymi, ciuchcia nie dymi
Ustaw dzieci w pociąg, trzymając się za ramiona lub za szarfę. Najpierw jedzie stara ciuchcia, która spala węgiel: dzieci tupią głośno, mówią „puf, puf” i udają, że kaszlą od dymu. Potem jedzie nowy pociąg na prąd ze słońca i wiatru: dzieci idą cicho, oddychają głęboko i mówią „szszsz”. Zapytaj, którym pociągiem przyjemniej się jedzie i dlaczego. Zabawa ćwiczy chodzenie w grupie i różne tempo, a dzieci zapamiętują, że dym przeszkadza oddychać.
Zabawy dla 3- i 4-latków
Trzylatki i czterolatki zaczynają pytać, skąd coś się bierze. Wykorzystaj ich ciekawość i sortowanie, które w tym wieku sprawia dzieciom dużo przyjemności.
Co potrzebuje prądu?
Przygotuj obrazki albo prawdziwe przedmioty: lampkę, telewizor, czajnik, lodówkę, a do tego rzeczy, które prądu nie potrzebują, takie jak rower, książka, piłka i kredki. Dzieci kolejno losują przedmiot i kładą go na kartce z narysowaną wtyczką albo na kartce z narysowaną rączką, jeśli działa dzięki człowiekowi. Przy każdym przedmiocie zapytaj, co się stanie, gdy zabraknie prądu. Przypomnij też ważną zasadę: dzieci nie dotykają gniazdek i kabli, a urządzenia włącza dorosły. Zabawa uczy klasyfikowania i bezpieczeństwa.
Słońce, wiatr i woda pomagają
Podziel dzieci na trzy grupy i daj każdej szarfy w innym kolorze: żółte to słońce, niebieskie to woda, białe to wiatr. Opowiadasz historyjkę o miasteczku, które potrzebuje prądu, a gdy wymieniasz pomocnika, jego grupa wstaje i pokazuje ruch: słońce rozkłada ręce jak promienie, wiatr dmucha i kręci rękami, a woda płynie falami. Gdy mówisz „Wszyscy pomagają!”, wszystkie grupy ruszają się razem. Zabawa uczy uważnego słuchania i zapamiętywania trzech źródeł czystej energii.
Ciepło z rączek
Poproś dzieci, żeby dotknęły swoich policzków i zapamiętały, jakie mają dłonie. Potem wszyscy szybko pocierają dłonie o siebie przez kilka sekund i znów dotykają policzków. Dzieci czują, że ręce zrobiły się cieplejsze, a ty tłumaczysz, że ruch zamienił się w ciepło. Spróbujcie też szybko podskakiwać i sprawdźcie, czy zrobiło się cieplej. Zabawa pokazuje na własnym ciele, że energia może zmieniać postać, i jest dobrą rozgrzewką przed wyjściem na dwór.
Zabawy dla 5- i 6-latków
Starsze przedszkolaki są gotowe na proste doświadczenia i wyciąganie wniosków. Tu pokazujemy, jak woda i słońce mogą wykonać pracę.
Koło wodne z talerzyków
Przygotuj dwa papierowe talerzyki, kilka małych papierowych kubeczków, ołówek, taśmę i miskę. Przyklej kubeczki dookoła między dwoma talerzykami, tak żeby ich otwory były skierowane w jedną stronę, a przez środek przebij ołówek, który będzie osią. Jedno dziecko trzyma ołówek nad miską, a drugie powoli leje wodę z konewki na kubeczki, które zaczynają obracać kołem. Zastanówcie się, co się stanie, gdy woda poleci mocniej albo słabiej. Przebijanie talerzyków robi dorosły, a zabawa pokazuje, jak dawniej pracowały młyny i jak dziś działają elektrownie wodne.
Ciemny i jasny słoik
Weź dwa jednakowe słoiki z wodą z kranu, jeden owiń czarnym papierem, a drugi białym. Postaw oba na parapecie w słońcu albo, jeśli w styczniu jest pochmurno, pod lampą biurkową. Po godzinie dzieci zanurzają palec w każdym słoiku i porównują, który jest cieplejszy. Wyjaśnij, że ciemne kolory lepiej łapią ciepło ze słońca, dlatego panele słoneczne są ciemne. Zabawa uczy przewidywania, obserwacji i porównywania, a lampę obsługuje dorosły, bo się nagrzewa.
Wyspa potrzebuje prądu
Na dużym arkuszu narysuj wyspę z domkami, przedszkolem i sklepem. Opowiedz, że mieszkańcy wyspy nie mają prądu i chcą zbudować elektrownię, która nie będzie brudzić powietrza. Dzieci w małych grupach zastanawiają się, co jest na wyspie: dużo słońca, silny wiatr od morza, rzeka spływająca z góry. Potem doklejają na mapę papierowe panele, wiatraki i koło wodne tam, gdzie będą najlepiej działały. Zabawa rozwija planowanie, współpracę i rozumienie, że różne miejsca mają różne źródła energii.
Zajęcia dla klas 1-3
Uczniowie potrafią już czytać, porównywać i szukać informacji, więc Dzień Czystej Energii może być małym projektem badawczym.
Plusy i minusy
Narysuj na tablicy tabelę z czterema wierszami: węgiel, słońce, wiatr, woda. Uczniowie w grupach dostają kartki z krótkimi informacjami o każdym źródle, na przykład: „Słońce nie świeci w nocy”, „Wiatr nie zawsze wieje”, „Spalanie węgla daje dym”, „Elektrownię wodną buduje się na rzece”. Grupy przyklejają kartki w odpowiednie miejsca tabeli jako plusy albo minusy. Potem porozmawiajcie, dlaczego warto mieć kilka źródeł prądu naraz. Zajęcia ćwiczą czytanie ze zrozumieniem, porównywanie i wyciąganie wniosków.
Polowanie na panele i wiatraki
Przez tydzień uczniowie w drodze do szkoły i z powrotem liczą panele słoneczne na dachach i wiatraki, które widzą. Wyniki zapisują w klasowej tabeli, a na koniec tygodnia robicie prosty wykres słupkowy z papierowych pasków. Porozmawiajcie, gdzie paneli było najwięcej i dlaczego zwykle są na dachach skierowanych w stronę słońca. Zadanie łączy obserwację najbliższej okolicy z matematyką i uczy prowadzenia prostych zapisów.
Komiks o kropli, która kręciła turbiną
Uczniowie rysują komiks z czterech okienek o drodze kropli wody albo podmuchu wiatru, który zamienia się w prąd i trafia do lampki w ich klasie. W każdym okienku piszą jedno zdanie. Starsi uczniowie mogą dodać okienko z dymiącym kominem i porównanie, czym różni się prąd z wiatru od prądu z węgla. Gotowe komiksy wieszacie na korytarzu, żeby inne klasy też mogły się czegoś dowiedzieć. Zajęcia łączą wiedzę przyrodniczą z opowiadaniem historii i pisaniem.
Prace plastyczne
Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.
Dom z panelami słonecznymi
- kartka z narysowanym domkiem
- małe kwadraty z granatowego i czarnego papieru
- żółta farba, klej, kredki
Dzieci kolorują domek, a na dachu naklejają kwadraty, które udają panele słoneczne, układając je w równe rzędy jak mozaikę. Nad domem malują żółte słońce z długimi promieniami, które sięgają do paneli. Najmłodsze dzieci mogą przyklejać gotowe kwadraty bez dokładnego układania. Praca uczy precyzji i utrwala, że panele zbierają światło.
Miasto czystej energii
- pudełka po herbacie i kartony różnej wielkości
- farby, kolorowy papier, rolki
- patyczki, klej, taśma
Dzieci wspólnie budują makietę miasta z pudełek. Malują domy, na dachach przyklejają panele z papieru, a z rolek i papierowych śmigieł robią wiatraki na wzgórzu. Starsze dzieci mogą dodać rzekę z niebieskiej bibuły i małą elektrownię wodną. Makieta staje się częścią kącika przyrodniczego i pomocą do opowiadania o energii.
Plakietka „Gaszę światło”
- koło z brystolu
- kredki, flamastry, żółty papier
- agrafka zakładana przez dorosłego albo taśma dwustronna
Dzieci rysują na kole żarówkę albo słońce i ozdabiają brzeg. Starsze piszą słowa „Gaszę światło” albo „Strażnik energii”. Plakietki nosicie przez cały dzień, a dzieci dbają o to, żeby nie świeciło się światło w pustych pomieszczeniach. Agrafkę zakłada wyłącznie dorosły.
Zabawy ruchowe i muzyczne
Ruch to najprostszy sposób, żeby pokazać, że energia może się przemieszczać i zmieniać.
Prąd płynie po kole
Dzieci siadają w kole i trzymają się za ręce. Ty jesteś elektrownią i delikatnie ściskasz dłoń dziecka obok, a ono przekazuje uścisk dalej, aż wróci do ciebie. Powiedz, że tak płynie prąd po kablu, od elektrowni do lampy. Potem mierzcie, czy uda się przekazać prąd coraz szybciej, i spróbujcie z zamkniętymi oczami. Zabawa uczy koncentracji i współpracy, a dzieci zapamiętują, że prąd płynie drogą, która musi być połączona.
Elektrownie w ruchu
Rozstaw w sali trzy stacje oznaczone obrazkami: słońce, wiatr i woda. Przy muzyce dzieci swobodnie tańczą, a gdy muzyka cichnie, podnosisz jeden obrazek i dzieci biegną do odpowiedniej stacji, pokazując ruch: przy słońcu rozkładają ręce i powoli się obracają, przy wietrze kręcą rękami jak łopatami turbiny, przy wodzie płyną falami. Starsze dzieci mogą same prowadzić zabawę. Zabawa ćwiczy reakcję na sygnał i utrwala źródła energii.
Turbiny i burza
Rozłóż chustę animacyjną, a dzieci trzymają ją dookoła. Na hasło „słaby wiatr” falujecie powoli, na hasło „silny wiatr” mocno, a na hasło „turbiny się kręcą” idziecie wokół w kółko, trzymając chustę. Gdy mówisz „cisza”, wszyscy zamierają, a chusta opada. Możesz dodać prosty rytm wystukiwany na bębenku, do którego dzieci dopasowują ruch. Zabawa rozwija koordynację i kontrolę siły.
Scenariusz zajęć: Dzień Czystej Energii w przedszkolu
| Temat | Skąd się bierze prąd? |
| Grupa wiekowa | 5-6 lat |
| Czas | około 45 minut |
| Cele | dziecko wymienia trzy źródła czystej energii; rozumie, że spalanie węgla daje dym; wie, że gniazdek i kabli dotyka tylko dorosły; zna jeden sposób oszczędzania energii w przedszkolu |
| Pomoce | lampka solarna, obrazki słońca, wiatru i wody, dwa papierowe talerzyki i kubeczki do koła wodnego, miska, konewka, obrazki urządzeń, chusta animacyjna, kartki z domkiem i papierowe kwadraty |
| Przebieg | 1. Powitanie (5 minut): zgaszone światło, a ty zapalasz lampkę solarną i pytasz, skąd wzięła światło. 2. Ciekawostki (6 minut): trzy ciekawostki o słońcu, wietrze i wodzie, przed każdą pytanie. 3. Co potrzebuje prądu? (7 minut): sortowanie obrazków i przypomnienie zasad bezpieczeństwa. 4. Koło wodne (8 minut): doświadczenie z lejącą się wodą. 5. Elektrownie w ruchu (7 minut): zabawa ruchowa z trzema stacjami. 6. Ciuchcia dymi, ciuchcia nie dymi (5 minut): rozmowa o czystym powietrzu. 7. Dom z panelami (7 minut): praca plastyczna. |
| Zakończenie | Dzieci siadają w kole, a każde mówi, co zrobi jutro, żeby oszczędzać energię, na przykład zgasi światło w łazience. Na koniec „prąd płynie po kole” z uściskiem dłoni. |
| Ewaluacja | Zapytaj, co może zrobić prąd bez dymu, i poproś o wskazanie obrazków słońca, wiatru i wody. Obserwuj, czy dzieci pamiętają zasadę o gniazdkach i czy potrafią podać sposób oszczędzania energii. |
Podczas doświadczeń z wodą połóż na podłodze ręcznik albo zrób je w łazience, żeby nikt się nie poślizgnął. Lampy biurkowej i ładowarek dzieci nie dotykają, a wszystkie urządzenia elektryczne włącza i wyłącza dorosły. Lampkę solarną możesz pożyczyć od rodziców albo z ogródka przedszkola. Jeśli w styczniu brakuje słońca, naładuj ją dzień wcześniej i pokaż efekt, a samą zasadę objaśnij na obrazkach.
Książki, wiersze i piosenki
Dobrym wstępem do rozmowy o dawnej i nowej energii jest wiersz Juliana Tuwima „Lokomotywa”: po przeczytaniu zapytaj dzieci, czym była napędzana lokomotywa i co wydobywało się z jej komina. Starszym dzieciom pokaż w bibliotece przedszkolnej książki popularnonaukowe o przyrodzie i energii, które masz pod ręką, i wybierz ilustracje wiatraków, młynów i paneli. Do zabaw ruchowych możesz użyć dowolnej spokojnej muzyki instrumentalnej, która kojarzy się z wiatrem i wodą. Nie znaleźliśmy pewnego tytułu piosenki dla dzieci poświęconej czystej energii, dlatego poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Słonko świeci, wietrzyk wieje, rzeka płynie, światło się śmieje. Nie ma dymu, nie ma smogu, czysty prąd dla każdego domu.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Kto wychodzi ostatni z sali, ten światełko zawsze zgasi. Mała rączka, mały pstryczek, a dla Ziemi duży plusik.
Jak zaangażować rodziców
Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „26 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Czystej Energii. Będziemy rozmawiać o tym, skąd bierze się prąd i ciepło, i jak możemy je oszczędzać. Prosimy, aby dzieci przyszły w żółtych, niebieskich lub zielonych ubraniach. Jeśli macie w domu lampkę ogrodową na słońce, prosimy o jej pożyczenie na jeden dzień.”. Dodaj, że pożyczone rzeczy oznaczycie i oddacie tego samego dnia.
Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinną zabawę w „strażnika energii”: przez tydzień dziecko pilnuje, czy w pustych pokojach nie świeci się światło, i zaznacza na kartce każdy zgaszony pstryczek. W klasach 1-3 uczniowie mogą razem z rodzicami sprawdzić, czy w okolicy domu są panele słoneczne albo wiatraki, i opowiedzieć o tym w klasie. Chętny rodzic, który pracuje w branży energetycznej albo ma panele na dachu, może przyjść do grupy i pokazać zdjęcia. Udział jest dobrowolny i nie wymaga żadnych zakupów.
Najczęstsze pytania
Międzynarodowy Dzień Czystej Energii obchodzimy co roku 26 stycznia. Data upamiętnia powstanie Międzynarodowej Agencji Energii Odnawialnej IRENA w 2009 roku.
Święto ustanowiło Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją nr 77/327 z 25 sierpnia 2023 roku. Pierwszy raz obchodzono je w 2024 roku.
Pokaż dzieciom lampkę solarną, zrób koło wodne z talerzyków i pobawcie się w elektrownie słońca, wiatru i wody. Dobrze jest zakończyć dzień ustaleniem, jak grupa będzie oszczędzać energię na co dzień.
Wystarczy ubranie w kolorze słońca, wody albo przyrody. Jeśli rodzina ma lampkę ogrodową na słońce, można ją pożyczyć do doświadczenia.
To prąd i ciepło, które powstają bez dymu, na przykład ze słońca, wiatru albo płynącej wody. Dzieciom najłatwiej wyjaśnić to na przykładzie lampki, która świeci, bo w dzień złapała słońce.
Dodaj komentarz