Dzień Czekolady (12 kwietnia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Czekolady obchodzimy w Polsce najczęściej 12 kwietnia, choć czekolada ma w roku kilka świąt, a na świecie najbardziej znany jest Światowy Dzień Czekolady 7 lipca. Czekoladę zna i lubi prawie każde dziecko, ale mało które wie, że rośnie ona na drzewie w gorących krajach. Dzień czekolady w przedszkolu to więc świetna okazja do podróży: od ziarenka kakaowca w tropikalnym lesie aż do tabliczki w sklepie. Przy okazji można spokojnie porozmawiać o tym, że słodycze jemy z umiarem.

We wpisie znajdziesz wyjaśnienie, skąd biorą się różne daty święta, ciekawostki o kakaowcu i czekoladzie do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, książki i pomysły na współpracę z rodzicami. Większość zabaw nie wymaga jedzenia czekolady, bo opiera się na zapachu, kolorze i opowieści. Tam, gdzie pojawia się degustacja, piszemy wprost o alergiach i zgodzie rodziców.

Historia Dnia Czekolady

Czekolada ma kilka świąt w roku i żadne z nich nie zostało formalnie ustanowione przez konkretną organizację. W Polsce najczęściej podaje się 12 kwietnia i tę datę przyjęły przedszkola, szkoły i kalendarze świąt nietypowych. Portale branży spożywczej piszą wprost, że czekolada obchodzi swoje święto kilka razy w roku, między innymi 12 kwietnia, 7 lipca i 4 września. Skąd wzięła się kwietniowa data, nie wiadomo, i nie ma sensu wymyślać jej genezy. Dla przedszkola jest wygodna, bo wypada w roku szkolnym, podczas gdy lipcowe święto przypada w wakacje.

Na świecie najbardziej znany jest Światowy Dzień Czekolady (World Chocolate Day), obchodzony 7 lipca od 2009 roku. Często czyta się, że data przypomina dzień, w którym czekolada dotarła do Europy w 1550 roku. To jednak tylko przekaz powtarzany w artykułach, a nie udokumentowany fakt, więc warto go traktować jak ciekawostkę, a nie historię. Nie wiadomo też, kto pierwszy ogłosił to święto. Trzecia data, 4 września, pojawia się w polskich mediach branżowych, ale również nie ma ustalonego pochodzenia.

Znacznie pewniejsza jest historia samej czekolady. Kakaowiec pochodzi z Ameryki Środkowej i Południowej, a ludzie uprawiają go od kilku tysięcy lat. Dawni mieszkańcy tych ziem, między innymi Aztekowie, przygotowywali z ziaren kakaowca gorzki napój, zupełnie niepodobny do słodkiej czekolady, a same ziarna były tak cenne, że płacono nimi jak pieniędzmi. Do Europy kakao trafiło w XVI wieku za sprawą Hiszpanów i przez długi czas piło się je jako napój. Tabliczki czekolady, jakie znamy dziś, pojawiły się znacznie później. Dziś najwięcej ziaren kakaowca na świecie uprawia się w Afryce, przede wszystkim na Wybrzeżu Kości Słoniowej.

Po co obchodzić Dzień Czekolady z dziećmi

Dzień Czekolady to przede wszystkim okazja do rozwoju poznawczego. Dzieci dowiadują się, że jedzenie ma swoją drogę: rośnie na drzewie, ktoś je zbiera, suszy, przewozi statkiem i przerabia w fabryce. To pierwsza lekcja o tym, skąd biorą się rzeczy ze sklepu, i o ludziach, którzy pracują przy ich produkcji. Przy okazji dzieci poznają tropikalny las, nazwy krajów i nowe słowa: kakaowiec, strąk, ziarno, masło kakaowe. Zabawy sensoryczne z zapachem kakao, brązową masą i ciepłym oraz zimnym rozwijają zmysły i opisywanie wrażeń.

Drugi ważny cel to rozmowa o zdrowych nawykach bez straszenia i zakazów. Czekolada nie jest ani zła, ani dobra, tylko jest słodyczą, którą jemy od czasu do czasu i w małej ilości, najlepiej po posiłku. Dzieci uczą się też dzielić: tabliczka ma wiele kostek, więc wystarczy dla całej rodziny. W sferze społecznej ćwiczą czekanie na swoją kolej przy degustacji i szacunek dla kolegów, którzy czekolady nie mogą jeść z powodu alergii. Zabawy ruchowe o podróży ziarenka kakao rozwijają sprawność fizyczną, a prace plastyczne sprawność dłoni.

Ciekawostki o czekoladzie dla dzieci

Najlepiej czytać ciekawostki z mapą świata albo globusem pod ręką i zdjęciem kakaowca na tablicy. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, gdzie rośnie czekolada?”. Dzieci często odpowiadają, że w sklepie albo w fabryce, i wtedy odkrycie jest jeszcze większe.

• Czekolada powstaje z ziaren kakaowca. To drzewo, które rośnie tylko w bardzo ciepłych i wilgotnych krajach, blisko równika.
• Kwiaty i owoce kakaowca rosną prosto na pniu. Owoce to duże strąki, które wyglądają jak podłużne melony.
• W jednym strąku jest kilkadziesiąt ziaren. Są schowane w białym, słodkawym miąższu.
• Kakaowiec ma naukową nazwę, która znaczy „pokarm bogów”. Tak bardzo ludzie cenili go od dawna.
• Dawno temu Aztekowie płacili ziarnami kakao jak pieniędzmi. Za ziarna można było kupić inne towary.
• Kiedyś czekoladę tylko się piło. Był to gorzki napój, a nie słodka tabliczka.
• Czekolada topi się w buzi, bo zawiera masło kakaowe. Topi się ono w cieple, dlatego czekolada mięknie też w kieszeni i w słońcu.
• Biała czekolada nie jest brązowa, bo nie ma w niej kakao w proszku. Jest w niej masło kakaowe, cukier i mleko.
• Czekolada jest bardzo szkodliwa dla psów i kotów. Nigdy nie częstujemy nią zwierząt.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Z najmłodszymi opieramy się na zmysłach: zapachu, kolorze i dotyku, a nie na jedzeniu. Nie podawaj dwulatkom kawałków czekolady do zabawy, bo twarde kawałki i orzechy to ryzyko zadławienia, a do tego alergii.

Pachnące pudełko

Przygotuj trzy zakręcane pojemniki z dziurkami w wieczku: w jednym łyżeczka kakao, w drugim skórka pomarańczy, w trzecim laska cynamonu. Pojemniki trzymasz sama, a dzieci po kolei wąchają i robią minę: uśmiech, jeśli pachnie ładnie, albo zmarszczony nos, jeśli nie. Przy kakao powiedz: „To pachnie czekoladą”. Potem ukryj pojemnik z kakao wśród innych i poproś, żeby dzieci go odnalazły węchem. Zabawa rozwija zmysł węchu i uczy nazywania wrażeń.

Brązowe i nie brązowe

Rozłóż na dywanie duże przedmioty w różnych kolorach: brązowego misia, brązowy klocek, brązową kartkę, a obok czerwone, żółte i niebieskie zabawki. Opowiedz, że czekolada jest brązowa, i poproś, żeby dzieci znalazły wszystkie brązowe rzeczy i włożyły je do „czekoladowego pudełka”. Potem sprawdzacie razem, czy nic się nie pomyliło. Zabawa utrwala kolor brązowy i ćwiczy segregowanie.

Czekoladowa masa do ugniatania

Przygotuj z mąki, soli, wody i łyżki kakao miękką, brązową masę solną, która pachnie czekoladą. Dzieci ugniatają ją, wałkują rączkami kulki i robią placki jak czekoladowe ciasteczka. Powiedz wyraźnie, że tej masy nie jemy, tylko się nią bawimy, i pilnuj, żeby dzieci nie wkładały jej do buzi. Po zabawie wszyscy myją ręce. Zabawa rozwija małe mięśnie dłoni i daje przyjemne wrażenia zmysłowe.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki lubią opowieści i odgrywanie ról. W tych zabawach czekolada staje się bohaterem historii o długiej podróży.

Podróż ziarenka kakao

Opowiedz historię ziarenka, które urosło w strąku na drzewie w gorącym lesie, a potem ktoś je zebrał, wysuszył na słońcu, zapakował do worka i wysłał statkiem przez morze do fabryki. Dzieci pokazują każdy etap ruchem: zwijają się jak ziarenko w strąku, wygrzewają się na słońcu, „płyną” statkiem, kołysząc się na boki, a w fabryce kręcą się jak w maszynie. Na koniec wszyscy zamieniają się w tabliczkę czekolady, stając ciasno obok siebie. Zabawa uczy następstwa zdarzeń i łączy opowieść z ruchem.

Sklep ze słodyczami i owocami

Urządź w kąciku sklep z obrazkami produktów: czekolada, cukierki, ciastka, a obok jabłko, banan, marchewka i ser. Dzieci na zmianę są sprzedawcą i klientem i robią zakupy na „przyjęcie” dla misia, ale z jedną zasadą: w koszyku może być tylko jedna słodycz. Po zakupach sprawdzacie koszyki i rozmawiacie, dlaczego słodycze to dodatek, a nie cały posiłek. Zabawa uczy dokonywania wyborów i rozwija słownictwo.

Ile kostek w tabliczce?

Wytnij z brązowego kartonu duże „tabliczki czekolady” podzielone liniami na kostki, dla każdego dziecka jedną. Dzieci liczą kostki palcem, a potem łamią tabliczkę wzdłuż linii, czyli rozcinasz ją nożyczkami na paski. Każde dziecko dzieli swoje kostki tak, żeby wystarczyło dla mamy, taty, rodzeństwa i siebie. Zabawa ćwiczy liczenie i uczy dzielenia się z innymi.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na doświadczenia, mapy i porównywanie. W tych zabawach stają się małymi badaczami czekolady.

Czekolada w cieple i w zimnie

Przygotuj trzy takie same kostki czekolady na talerzykach. Jedną połóż w lodówce, drugą na stoliku w sali, a trzecią na parapecie w słońcu albo przy kaloryferze. Dzieci przewidują, co się stanie, a po pół godzinie sprawdzają, która kostka zmiękła, która się roztopiła, a która jest twarda. Porozmawiajcie, dlaczego czekolada topi się w cieple i co to znaczy dla sklepu i dla drogi statkiem. Zabawa to pierwsze doświadczenie o zmianach stanu skupienia. Czekolady z doświadczenia nie jemy.

Mapa czekoladowej podróży

Rozłóż dużą mapę świata albo narysuj uproszczoną mapę na arkuszu papieru. Zaznacz, gdzie rośnie kakaowiec, czyli blisko równika w Ameryce Południowej i w Afryce, oraz gdzie jest Polska. Dzieci przesuwają po mapie papierowy statek z workiem ziaren i mówią, przez co płynie: przez ocean, do portu, do fabryki, do sklepu. Następnie liczą, ile razy ziarenko zmieniło miejsce. Zabawa rozwija orientację na mapie i pokazuje, jak daleką drogę przebywa jedzenie.

Degustacja zmysłów

Degustację przeprowadzasz tylko za pisemną zgodą rodziców i po sprawdzeniu alergii, a czekoladę wybierasz bez orzechów. Przygotuj bardzo małe kawałki czekolady gorzkiej, mlecznej i białej. Dzieci najpierw oglądają kolor, potem wąchają, a dopiero na końcu smakują i opisują: słodka, gorzka, mleczna, twarda, rozpływa się. Wyniki zaznaczacie na planszy z buźkami. Dzieci, które nie mogą próbować, oceniają kolor i zapach i też mają swoją rolę. Zabawa uczy opisywania wrażeń i słuchania opinii innych.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie mogą czytać etykiety, liczyć i planować. Dzień Czekolady łatwo zamienić w lekcję przyrody, matematyki i edukacji konsumenckiej.

Detektyw etykiet

Przynieś kilka pustych opakowań po czekoladzie, a jeśli nie masz, wydrukuj zdjęcia ich etykiet. Uczniowie w grupach szukają listy składników i sprawdzają, co jest na pierwszym miejscu: cukier czy kakao. Wyjaśnij, że składniki podaje się od tego, którego jest najwięcej. Potem porównują gorzką i mleczną czekoladę i zapisują w tabeli, która ma więcej kakao. Zajęcia uczą czytania ze zrozumieniem i świadomych wyborów w sklepie.

Zadania z tabliczką czekolady

Narysuj na tablicy tabliczkę czekolady z czterech rzędów po sześć kostek. Uczniowie liczą kostki na różne sposoby: dodając rzędy, dodając kolumny i mnożąc. Potem rozwiązują zadania tekstowe: „Ola ma tabliczkę i chce podzielić ją równo między cztery osoby. Ile kostek dostanie każda?” albo „Tomek zjadł jeden rząd. Ile kostek zostało?”. Na koniec uczniowie sami układają zadanie dla kolegi z ławki. Zajęcia ćwiczą dodawanie, mnożenie i dzielenie na konkretnym przykładzie.

Kto pracuje przy czekoladzie?

Opowiedz uczniom o drodze ziarna kakaowca i o ludziach, którzy przy niej pracują: rolnik na plantacji, pracownik suszarni, marynarz na statku, pracownik fabryki, kierowca ciężarówki, sprzedawca. Uczniowie w grupach dostają karty z opisami tych zawodów i układają je w kolejności. Każda grupa rysuje komiks z czterech kadrów o drodze czekolady. Porozmawiajcie też, że na plantacjach często pracują ludzie, którzy zarabiają bardzo mało, i że niektóre produkty mają znak sprawiedliwego handlu. Zajęcia uczą porządkowania i myślenia o innych ludziach.

Prace plastyczne

Przy nożyczkach dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama. Jeśli używasz kakao do malowania, przypomnij, że farby nie jemy.

Obraz malowany kakao

• biała kartka z brystolu
• kakao w proszku wymieszane z odrobiną wody
• pędzle, kubeczki

Rozrób kakao z wodą na gęstą, brązową farbę, która pięknie pachnie. Dzieci malują nią drzewo kakaowca, tabliczkę czekolady albo dowolny obraz. Po wyschnięciu obraz ma różne odcienie brązu. To ćwiczenie łączy plastykę z zabawą zmysłową i świetnie sprawdza się w każdym wieku.

Kakaowiec ze strąkami

• rolka po ręczniku papierowym jako pień
• zielony papier na liście
• żółta i pomarańczowa plastelina na strąki
• klej, nożyczki

Dzieci malują rolkę na brązowo i przyklejają na górze liście z zielonego papieru. Z plasteliny lepią podłużne strąki i przyklejają je bezpośrednio na pniu, tak jak rośnie prawdziwy kakaowiec. Przy okazji przypomnij, że u większości drzew owoce rosną na gałęziach, a u kakaowca na pniu. Z drzewek zróbcie mały tropikalny las.

Projekt opakowania czekolady

• prostokąt z brystolu
• kredki, flamastry
• kolorowy papier i klej

Starsze dzieci i uczniowie projektują opakowanie wymarzonej czekolady: wymyślają nazwę, rysują obrazek, a uczniowie klas 1-3 dopisują listę składników i cenę. Możesz poprosić, żeby na opakowaniu była też zachęta, na przykład „Dziel się z przyjacielem”. Gotowe opakowania owińcie wokół prostokątów z kartonu i zróbcie wystawę sklepową. Zadanie rozwija kreatywność i uczy, jak działa reklama.

Zabawy ruchowe i muzyczne

W tych zabawach dzieci stają się ziarenkami, strąkami i kostkami czekolady. Dobrze sprawdzają się jako przerywnik między zadaniami przy stolikach.

Topiąca się czekolada

Dzieci stoją sztywno jak kostki czekolady w lodówce. Kiedy mówisz „świeci słońce”, powoli miękną i osuwają się na podłogę, jakby się topiły. Na hasło „lodówka” szybko wstają i znowu sztywnieją. Zmieniaj tempo i powtarzaj kilka razy, a na koniec zostawcie czekoladę roztopioną na podłodze w pozycji relaksu. Zabawa uczy napinania i rozluźniania mięśni.

Zbieramy strąki

Rozrzuć po sali woreczki gimnastyczne, które są strąkami kakaowca. Dzieci w dwóch drużynach zbierają je do swoich koszy, ale każdy woreczek niosą w inny sposób: na głowie, na plecach, między kolanami. Przy muzyce zbierają, a gdy muzyka cichnie, zatrzymują się. Na koniec liczycie strąki w koszach. Zabawa rozwija równowagę i współpracę.

Mieszamy czekoladę

Dzieci trzymają chustę animacyjną, która jest wielkim garnkiem roztopionej czekolady. Przy wolnej muzyce powoli mieszają, idąc w kółko, przy szybkiej mieszają coraz szybciej, a na hasło „pieczemy” unoszą chustę wysoko i wchodzą pod nią. Na koniec zróbcie „tabliczkę czekolady”: dzieci siadają w rzędach jak kostki. Zabawa łączy ruch z muzyką i reagowaniem na sygnały.

Scenariusz zajęć na Dzień Czekolady

Temat	Skąd się bierze czekolada?
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że czekolada powstaje z ziaren kakaowca, który rośnie w ciepłych krajach; opowiada w kolejności drogę ziarna do sklepu; wie, że słodycze je się z umiarem; opisuje wrażenia zmysłowe
Pomoce	zdjęcie kakaowca i strąka, mapa świata, papierowy statek, pojemniki z zapachami, kakao do malowania, kartki, pędzle, chusta animacyjna, trzy kostki czekolady do doświadczenia
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): pytanie „Gdzie rośnie czekolada?” i zbieranie odpowiedzi dzieci. 2. Ciekawostki (6 minut): zdjęcie kakaowca, strąki na pniu, ziarna jako pieniądze. 3. Czekolada w cieple i w zimnie (5 minut): rozstawienie kostek w trzech miejscach i przewidywania dzieci. 4. Mapa czekoladowej podróży (8 minut): droga statku z ziarnami do Polski. 5. Topiąca się czekolada (5 minut): zabawa ruchowa. 6. Obraz malowany kakao (10 minut): praca plastyczna. 7. Sprawdzenie doświadczenia (6 minut): oglądanie kostek i rozmowa o wynikach.
Zakończenie	Dzieci w kole mówią, co było dla nich najbardziej zaskakujące w drodze czekolady, a na koniec wspólnie układacie „tabliczkę czekolady” z dzieci siedzących w rzędach.
Ewaluacja	Poproś kilkoro dzieci o opowiedzenie drogi ziarna w trzech krokach. Zapytaj, dlaczego czekoladę jemy tylko trochę i po posiłku, i sprawdź, czy dzieci pamiętają, że nie dajemy jej zwierzętom.

Jeśli po zajęciach planujesz poczęstunek, zapytaj wcześniej rodziców o alergie, zwłaszcza na orzechy, mleko i soję, i uzyskaj ich zgodę. Wybierz czekoladę bez orzechów i podawaj bardzo małe kawałki, a dzieciom, które nie mogą jej jeść, przygotuj inną przekąskę, na przykład owoc. Zwróć uwagę, żeby żadne dziecko nie czuło się wykluczone. Dla najmłodszych lepiej całkiem zrezygnować z degustacji.

Książki, wiersze i piosenki

Uczniom klas 1-3 i starszym przedszkolakom możesz czytać w odcinkach „Charliego i fabrykę czekolady” Roalda Dahla, powieść o chłopcu, który wygrywa złoty bilet do niezwykłej fabryki. Książka świetnie nadaje się do rozmowy o łakomstwie, cierpliwości i skromności, bo każde z dzieci w fabryce ma inną wadę. Młodszym dzieciom wystarczy opowieść o podróży ziarenka kakao, którą znajdziesz w zabawach powyżej. Poniżej dwie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Na drzewie rośnie brązowy strąk, a w nim ziarenek pełny krąg. Płynie statek wiele, wiele dni, aż czekolada w sklepie lśni.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Czekoladę dzielę w kostki: mamie, tacie i dla Zośki. Sam zjem jedną po obiedzie, bo łakomczuch daleko nie zajedzie.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „12 kwietnia obchodzimy Dzień Czekolady. Poznamy drogę czekolady od drzewa kakaowca do sklepu. Prosimy o wyrażenie zgody na ewentualną degustację małego kawałka czekolady bez orzechów i o informację o alergiach. Prosimy też, aby dzieci przyszły w czymś brązowym.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinne szukanie w domu produktów, w których jest kakao, i narysowanie ich. W klasach 1-3 uczniowie mogą z rodzicami przeczytać etykietę jednej czekolady i zapisać trzy pierwsze składniki.

Rodzice mogą też przynieść puste opakowania po czekoladzie do zajęć z etykietami albo zdjęcia z podróży do ciepłych krajów, jeśli widzieli tam kakaowce. Jeśli ktoś z rodziców pracuje w cukierni, zaproś go do opowiedzenia, jak powstają czekoladowe wyroby. Nie proś rodziców o przynoszenie słodyczy do przedszkola, bo łatwo o przesadę i o problemy z alergiami. Lepiej, żeby poczęstunek przygotowało przedszkole w kontrolowanej ilości.

Najczęstsze pytania