Światowy Dzień Żywności (16 października): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Światowy Dzień Żywności obchodzimy 16 października, w rocznicę założenia Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, w skrócie FAO. To święto przypomina, że jedzenie nie bierze się ze sklepowej półki, tylko z pracy rolników, ogrodników, rybaków, piekarzy i wielu innych ludzi. Przypomina też, że nie wszyscy na świecie mają co jeść, a jednocześnie wiele jedzenia trafia do kosza. Światowy dzień żywności w przedszkolu to dobra okazja, żeby porozmawiać z dziećmi o drodze jedzenia od pola do talerza, o dzieleniu się i o tym, jak nie marnować tego, co mamy na talerzu.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o jedzeniu do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje książek i pomysły na współpracę z rodzicami. Nie skupiamy się tu na dzieleniu jedzenia na zdrowe i niezdrowe, bo na to jest listopadowy Dzień Zdrowego Jedzenia. Tym razem tematem jest to, skąd jedzenie pochodzi, ile pracy w nim jest i jak je szanować. Przy zabawach z degustacją piszemy wprost o alergiach i zgodzie rodziców.

Historia Światowego Dnia Żywności

Światowy Dzień Żywności, po angielsku World Food Day, ustanowiły państwa członkowskie FAO na 20. Konferencji Generalnej tej organizacji w listopadzie 1979 roku. Pomysł zgłosiła delegacja Węgier, na której czele stał Pál Romány, wcześniej węgierski minister rolnictwa i żywności. To on zaproponował, żeby święto jedzenia obchodzić na całym świecie. Pierwsze obchody odbyły się w 1981 roku i od tamtej pory święto przypada co roku 16 października. W niektórych polskich kalendarzach można przeczytać, że ustanowiła je ONZ w 1980 roku, ale to nieścisłe: decyzję podjęła FAO w 1979 roku.

Data nie jest przypadkowa. 16 października 1945 roku, zaraz po drugiej wojnie światowej, powstała FAO, czyli Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa. Jej zadaniem jest walka z głodem, pomoc rolnikom i dbanie o to, żeby na świecie było wystarczająco dużo bezpiecznego jedzenia. Siedziba FAO znajduje się w Rzymie. Światowy Dzień Żywności jest więc jednocześnie urodzinami tej organizacji i dniem, w którym cały świat przypomina sobie o ludziach, którzy są głodni.

Każdego roku święto ma inne hasło, związane z tym, jak produkujemy jedzenie i jak je dzielimy. Hasło z 2025 roku mówiło o działaniu ramię w ramię dla lepszego jedzenia i lepszej przyszłości. Obchody odbywają się dziś w ponad 150 krajach, a biorą w nich udział szkoły, organizacje pomocowe, rolnicy i restauracje. W kalendarzu są też dwa pokrewne święta ONZ, które łatwo pomylić z Dniem Żywności: 7 czerwca Światowy Dzień Bezpieczeństwa Żywności i 29 września Międzynarodowy Dzień Świadomości o Stratach i Marnotrawstwie Żywności. W przedszkolu możesz połączyć te tematy w jeden tydzień o jedzeniu.

Po co obchodzić Światowy Dzień Żywności z dziećmi

Dzieci jedzą codziennie, ale rzadko zastanawiają się, skąd jedzenie się bierze. Dla wielu miejskich przedszkolaków mleko pochodzi z kartonu, a chleb ze sklepu, i zdziwienie, że marchewka rośnie w ziemi, jest zupełnie szczere. Rozmowa o drodze jedzenia od ziarenka do talerza rozwija wiedzę przyrodniczą i ciekawość świata, czyli sferę poznawczą. Siew fasoli, obserwowanie rzeżuchy i układanie historyjek obrazkowych ćwiczą cierpliwość, obserwację i myślenie przyczynowo-skutkowe. Dzieci poznają też zawody związane z jedzeniem, od rolnika po kucharkę w przedszkolnej kuchni.

Drugi cel to wychowanie do szacunku dla jedzenia i dla innych ludzi. Dzieci uczą się nakładać sobie tyle, ile zjedzą, i nie bawić się jedzeniem w sposób, który je niszczy. W sferze społecznej i emocjonalnej ćwiczą dzielenie się i empatię wobec dzieci, które nie mają tyle szczęścia, żeby codziennie jeść ciepły obiad. Nie chodzi o wywoływanie poczucia winy, tylko o wdzięczność za to, co mamy. Zabawy ruchowe o siewie, wzroście i zbiorach rozwijają sprawność fizyczną i wyobraźnię ruchową.

Ciekawostki o jedzeniu dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, gdzie rośnie ziemniak?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Ziemniaki rosną pod ziemią. Nad ziemią widać tylko zielone liście i kwiaty, a ziemniaki trzeba wykopać.
• Ziemniaki i pomidory przywędrowały do Europy z Ameryki. Dawno temu przywieźli je żeglarze, a dziś trudno sobie wyobrazić bez nich polski obiad.
• Chleb robi się z mąki, a mąkę z ziaren zboża. Ziarna rosną w kłosach pszenicy albo żyta, potem młyn miele je na mąkę, a piekarz piecze chleb.
• Pszczoły pomagają nam mieć owoce. Przenoszą pyłek z kwiatka na kwiatek, a dzięki temu na drzewach rosną jabłka, gruszki i wiśnie.
• Ryż rośnie na polach zalanych wodą. Dla bardzo wielu ludzi na świecie, zwłaszcza w Azji, ryż jest najważniejszym jedzeniem każdego dnia.
• Banany nie rosną w Polsce. Potrzebują ciepła przez cały rok, więc przypływają do nas statkami z dalekich krajów.
• Czekoladę robi się z ziaren kakaowca. Kakaowiec to drzewo, które rośnie w ciepłych krajach, a jego ziarna są ukryte w dużych owocach.
• Światowy Dzień Żywności to urodziny FAO. Ta organizacja powstała 16 października 1945 roku i pomaga rolnikom na całym świecie.
• Nie wszystkie dzieci na świecie jedzą codziennie ciepły posiłek. Dlatego ważne jest, żeby nie wyrzucać jedzenia i dzielić się z innymi.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci poznają jedzenie wszystkimi zmysłami: dotykiem, węchem, wzrokiem i smakiem. Używaj dużych, całych warzyw i owoców, bez drobnych nasion i pestek, które mieszczą się w buzi. Przed każdą degustacją sprawdź listę alergii i zgodę rodziców.

Koszyk z ogródka

Przygotuj kosz z dużymi warzywami i owocami w całości: ziemniakiem, marchewką z natką, dynią, jabłkiem, kapustą i burakiem. Siadacie w kole, a kosz wędruje od dziecka do dziecka. Każde wyjmuje jedną rzecz, ogląda ją, wącha, stuka w nią i podaje dalej, a ty nazywasz ją i mówisz, gdzie rośnie: „Marchewka rośnie w ziemi, a jabłko na drzewie”. Na koniec dzieci wkładają warzywa z powrotem do kosza. Zabawa rozwija słownictwo i wrażliwość zmysłową.

Kto nam to daje?

Przygotuj obrazki zwierząt i produktów: krowa i mleko, kura i jajko, pszczoła i miód, owca i ser. Pokazujesz zwierzę, a dzieci naśladują jego głos, potem pokazujesz produkt i pytasz: „Kto nam dał mleko?”. Dzieci wskazują właściwe zwierzę i wydają jego dźwięk. Na koniec wszyscy mówią zwierzętom „dziękujemy”. Zabawa łączy dźwięki zwierząt z nazwami produktów i buduje pierwszą wiedzę o tym, skąd pochodzi jedzenie.

Misiu, zjedz ze mną

Posadź przy stoliku dużego pluszowego misia z plastikowym talerzem. Dzieci po kolei nakładają misiowi zabawkowe jedzenie z kącika kuchennego, mówiąc „proszę, misiu”. Miś „zjada” wszystko, a gdy jest syty, mówi „dziękuję, już nie chcę, reszta zostaje na kolację”. Dzieci odkładają resztę jedzenia do koszyczka. Zabawa uczy dzielenia się, zwrotów grzecznościowych i tego, że nie trzeba brać więcej, niż się zje.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki potrafią już ułożyć prostą historyjkę i zrozumieć, że jedzenie przechodzi długą drogę, zanim trafi na stół.

Od ziarenka do chleba

Przygotuj pięć obrazków: rolnik sieje ziarno, zboże rośnie na polu, kombajn zbiera zboże, młyn miele mąkę, piekarz piecze chleb. Pomieszaj je i poproś dzieci, żeby razem ułożyły je w kolejności. Potem każde dziecko pokazuje ruchem jeden etap, a na koniec wszyscy wąchają albo dotykają prawdziwego bochenka chleba. Jeśli w grupie nie ma dzieci z celiakią ani alergią na zboża i rodzice się zgodzili, możecie spróbować po kawałku. Zabawa ćwiczy myślenie sekwencyjne i uczy doceniać pracę wielu ludzi.

Sklepik z warzywami

Z kartonów i stolików zróbcie stragan z warzywami i owocami, prawdziwymi albo zabawkowymi. Część dzieci to sprzedawcy, część kupujący z koszykami i papierowymi monetami. Kupujący muszą poprosić o konkretną rzecz, na przykład „Poproszę dwie marchewki”, a sprzedawca liczy i podaje. Po kilku minutach dzieci zmieniają role. Zabawa ćwiczy liczenie, nazywanie warzyw i owoców, zwroty grzecznościowe i pewność siebie w rozmowie.

Co zrobimy z resztkami?

Pokaż dzieciom obrazki sytuacji: na talerzu zostało pół kanapki, w lodówce leży ugotowany ryż, na stole są trochę pomarszczone jabłka, a na podłodze leżą okruszki. Przy każdym obrazku pytaj, co można zrobić, żeby jedzenie nie trafiło do kosza. Dzieci podpowiadają: zjeść na podwieczorek, zrobić z jabłek szarlotkę, nakładać mniej, a okruszki dać ptakom tylko wtedy, gdy dorosły powie, że można. Zabawa uczy myślenia o marnowaniu jedzenia i szukania rozwiązań.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki mogą zaopiekować się roślinami i poznać, skąd pochodzą produkty z różnych stron świata.

Rzeżucha w skorupce

Każde dziecko dostaje połówkę umytej skorupki jajka albo pojemnik po jogurcie, wkłada do niego watę, zwilża ją wodą i posypuje nasionami rzeżuchy. Pojemniki stawiacie na parapecie, a dzieci codziennie sprawdzają, czy wata jest wilgotna, i rysują, co widzą. Po kilku dniach rzeżucha jest gotowa do zjedzenia na kanapce, jeśli rodzice się zgodzili. Uważaj, żeby dzieci nie wkładały nasion do buzi ani nosa. Zabawa uczy obserwacji, systematycznej opieki nad roślinami i pokazuje, że jedzenie rośnie powoli.

Podróż banana

Rozłóż na podłodze dużą mapę świata albo globus i przygotuj obrazki produktów: banana, ryżu, kakao, pomarańczy, ziemniaka, jabłka i herbaty. Opowiadasz, skąd pochodzi każdy produkt, a dzieci kładą obrazek w odpowiednim miejscu na mapie albo w pobliżu, z twoją pomocą. Potem rozmawiacie, jak banan przypływa do Polski, a jabłko przyjeżdża z sadu obok. Na koniec dzieci wybierają, które produkty rosną w Polsce, a które przyjeżdżają z daleka. Zabawa rozwija orientację w świecie i ciekawość innych krajów.

Degustacja kolorów

Przygotuj po kilka małych kawałków owoców i warzyw w różnych kolorach: czerwona papryka, pomarańczowa marchewka, żółte jabłko, zielony ogórek, fioletowa śliwka bez pestki. Dzieci z zawiązanymi oczami albo po prostu z zamkniętymi próbują jednego kawałka i zgadują, co to jest. Potem oceniają, czy smak jest słodki, kwaśny, czy chrupiący, i przyklejają kolorowe kółko na tabelce. Sprawdź wcześniej alergie i uzyskaj zgodę rodziców, a dzieci, które nie chcą próbować, mogą tylko powąchać. Zabawa rozwija zmysł smaku, słownictwo i otwartość na nowe jedzenie.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie mogą zbadać, ile jedzenia marnuje się w ich otoczeniu, i zastanowić się, jak to zmienić.

Detektywi resztek

Umów się ze stołówką szkolną, że przez jeden dzień uczniowie sprawdzą, ile jedzenia zostaje na talerzach. Na tablicy przygotujcie tabelkę z rodzajami potraw, a uczniowie w małych grupach zaznaczają kreskami, ile talerzy wróciło z resztkami każdej potrawy. Potem liczycie wyniki, tworzycie prosty wykres słupkowy i rozmawiacie, dlaczego zostaje najwięcej właśnie tego. Zajęcia uczą zbierania danych, liczenia i tworzenia wykresów, a także pokazują problem marnowania jedzenia na przykładzie z życia uczniów.

Skąd przyjechało?

Poproś uczniów, żeby przynieśli z domu po jednym pustym opakowaniu po jedzeniu, na przykład po herbacie, ryżu, bananie z naklejką, kakao albo mące. Uczniowie czytają etykiety i szukają, gdzie produkt został wyprodukowany albo skąd pochodzi. Zaznaczają te miejsca na mapie świata i liczą, ile produktów pochodzi z Polski, a ile z innych krajów. Zajęcia ćwiczą czytanie informacji użytkowych, pracę z mapą i wprowadzają pojęcie produktów lokalnych.

Przepis na resztki

Uczniowie w grupach dostają listę produktów, które zostały w lodówce, na przykład ugotowane ziemniaki, dwa jajka, kawałek sera i trochę warzyw. Mają wymyślić potrawę, w której wykorzystają jak najwięcej tych resztek, i zapisać przepis: nazwę, składniki i kroki przygotowania. Grupy prezentują swoje przepisy, a klasa wybiera ten, który najbardziej chciałaby spróbować. Zajęcia ćwiczą pisanie przepisu jako tekstu użytkowego, planowanie i kreatywność.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami i nożem dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a warzywa do stempli kroi zawsze dorosły.

Stemple z ziemniaka

• duże ziemniaki przekrojone na pół
• farby plakatowe na płaskich talerzykach
• arkusz szarego papieru albo kartki z bloku

Dorosły przecina ziemniaki na pół i wycina w nich proste kształty, na przykład kółko, serce albo liść. Dzieci maczają ziemniak w farbie i odbijają wzory na papierze, tworząc kolorowe torby na zakupy albo obrus. Najmłodsze dzieci mogą odbijać całe połówki ziemniaka bez wzoru. Przy okazji porozmawiajcie, że tych ziemniaków nie zjemy, ale resztę ziemniaków z worka kuchnia wykorzysta na obiad.

Obraz z nasion

• kartka z grubego papieru
• różne nasiona: fasola, groch, soczewica, kasza, pestki dyni
• klej w płynie i pędzelek

Dzieci rysują ołówkiem prosty kształt, na przykład słońce, kwiat albo kłos, smarują go klejem i wysypują nasiona, układając kolorowy obraz. Praca jest przeznaczona tylko dla dzieci od 4-5 lat, bo drobne nasiona mogą trafić do buzi albo nosa, a przy dwu- i trzylatkach nie wolno ich używać. Pilnuj, żeby dzieci nie jadły nasion. Obraz z nasion to dobry pretekst do rozmowy, że z każdego ziarenka może wyrosnąć nowa roślina.

Plastelinowy obiad

• papierowe talerzyki
• plastelina w różnych kolorach
• kredki do dorysowania sztućców

Dzieci lepią z plasteliny swój ulubiony obiad na talerzyku: ziemniaki, marchewkę, kotlet, sałatę, pierogi albo zupę. Potem każde opowiada, z czego zrobione są potrawy na jego talerzu i skąd one pochodzą, na przykład „Ziemniaki są z pola, a mleko do ziemniaków od krowy”. Talerzyki możecie ustawić na wystawie „Obiad naszej grupy”. Praca ćwiczy małą motorykę i rozmowę o składnikach.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Zabawy ruchowe w tym dniu opowiadają o siewie, wzroście roślin i zbiorach.

Sałatka owocowa

Dzieci siedzą na krzesełkach w kole, a ty przydzielasz im nazwy owoców: jabłko, gruszka, śliwka, banan. Ty stoisz w środku i wołasz nazwę jednego owocu, a wszystkie dzieci z tą nazwą muszą zamienić się miejscami, a ty próbujesz zająć jedno wolne krzesło. Dziecko, które zostanie bez miejsca, staje w środku i woła następny owoc. Na hasło „sałatka owocowa” zamieniają się wszyscy. Zabawa ćwiczy uwagę, szybką reakcję i zapamiętywanie swojej roli.

Ziarenko rośnie

Dzieci kucają w zwiniętej pozycji jak małe ziarenka w ziemi. Przy cichej muzyce opowiadasz: pada deszczyk, dzieci poruszają palcami, świeci słońce, dzieci powoli podnoszą głowę, wyrasta łodyga, dzieci wstają, pojawiają się liście, dzieci rozkładają ręce. Na końcu wieje wiatr, a rośliny delikatnie się kołyszą, a potem przychodzi rolnik i zbiera plony, czyli dotyka dzieci, które siadają. Zabawa rozwija wyobraźnię ruchową, rozciąga ciało i wycisza grupę.

Wędrówka warzyw na targ

Rozłóż chustę animacyjną, a na niej połóż kilka lekkich piłek albo woreczków, które są warzywami. Dzieci unoszą chustę i przenoszą warzywa na drugi koniec sali, gdzie stoi „targ”, czyli koszyk. Muszą iść razem i uważać, żeby żadne warzywo nie spadło. Potem zmieniacie kierunek i niesiecie warzywa do kuchni. Zabawa uczy współpracy, koordynacji i utrzymania równowagi w grupie.

Scenariusz zajęć na Światowy Dzień Żywności

Temat	Skąd się bierze jedzenie
Grupa wiekowa	4-5 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że jedzenie pochodzi z pola, sadu, ogrodu i od zwierząt; układa w kolejności etapy powstawania chleba; wie, że nakładamy tyle, ile zjemy, i nie marnujemy jedzenia; nazywa kilka warzyw i owoców
Pomoce	kosz z warzywami i owocami, obrazki od ziarenka do chleba, obrazki zwierząt i produktów, bochenek chleba, ziemniaki i farby do stempli, chusta animacyjna, krzesełka
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): pokazujesz kosz z warzywami i mówisz, że dziś jest urodzinowe święto jedzenia na całym świecie. 2. Ciekawostki (6 minut): trzy ciekawostki (ziemniaki rosną pod ziemią, chleb z ziaren, pszczoły pomagają owocom), przed każdą pytanie do dzieci. 3. Kto nam to daje? (6 minut): łączenie zwierząt i produktów. 4. Od ziarenka do chleba (8 minut): układanie historyjki i oglądanie prawdziwego chleba. 5. Ziarenko rośnie (6 minut): zabawa ruchowa przy muzyce. 6. Co zrobimy z resztkami? (6 minut): rozmowa przy obrazkach o niemarnowaniu jedzenia. 7. Stemple z ziemniaka (8 minut): dzieci ozdabiają wspólny obrus na podwieczorek.
Zakończenie	Dzieci rozkładają zrobiony obrus na stoliku i siadają do podwieczorku, nakładając sobie tyle, ile zjedzą. Przed jedzeniem wszyscy mówią „dziękujemy” rolnikom i kucharkom.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, skąd bierze się chleb, i czy wiesz, co zrobić, żeby nie marnować jedzenia. Obserwuj podczas podwieczorku, czy dzieci nakładają sobie rozsądne porcje.

Przy każdej degustacji sprawdź wcześniej listę alergii i nietolerancji w grupie, na przykład na gluten, orzechy, mleko albo niektóre owoce, i uzyskaj zgodę rodziców. Warzywa i owoce dla najmłodszych kroi dorosły na kawałki odpowiednie do wieku, a winogrona i pomidorki koktajlowe trzeba przekroić wzdłuż. Pamiętaj też, że w grupie mogą być dzieci z rodzin, którym nie zawsze wystarcza na jedzenie. Rozmawiaj o głodzie spokojnie, bez szczegółów i bez pytania dzieci o to, co jedzą w domu.

Książki, wiersze i piosenki

Najmłodszym i średniakom przeczytaj „Warzywa” Juliana Tuwima, wiersz o pani, która przyniosła z targu warzywa, oraz „Na straganie” Jana Brzechwy, gdzie warzywa kłócą się na straganie. Świetnie pasuje też „Rzepka” Juliana Tuwima, historia dziadka, który z całą rodziną i zwierzętami wyciąga z ziemi wielką rzepkę. Z książek obrazkowych sięgnij po „Bardzo głodną gąsienicę” Erica Carle’a, w której gąsienica zjada kolejne owoce i przy okazji uczy liczenia. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Ziarenko w ziemi, deszczyk i słonko, kłos już się złoci w polu za łąką. Młynarz mąkę miele, piekarz chlebek piecze, a my jemy kromkę, nic do kosza nie leci.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Nakładam tyle, ile zjem, resztę zostawię na potem, wiem. Jedzenie szanuję, dzielę się chętnie, dziękuję rolnikom za obiad smaczny.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „16 października obchodzimy Światowy Dzień Żywności. Będziemy rozmawiać o tym, skąd bierze się jedzenie i jak go nie marnować. Prosimy o przyniesienie jednego warzywa lub owocu z działki, ogrodu albo targu do wspólnego kosza oraz o informację o alergiach pokarmowych, jeśli jeszcze jej nie mamy.”. Jako zadanie do domu zaproponuj, żeby dziecko razem z rodzicami przygotowało jeden posiłek z tego, co zostało w lodówce, i narysowało, co z tego wyszło. W klasach 1-3 uczniowie mogą przez tydzień zapisywać, ile jedzenia wyrzuca się w domu, i zastanowić się z rodzicami, jak to zmienić.

Chętnych rodziców, którzy mają działkę, ogród albo gospodarstwo, zaproś do przedszkola, żeby opowiedzieli, jak uprawiają warzywa, i przynieśli coś do obejrzenia. Możecie też zorganizować zbiórkę suchej żywności dla najbliższego banku żywności albo jadłodzielni, ale najpierw zapytaj, czego potrzebują. Zbiórka ma być dobrowolna i bez presji, a dzieci mogą przygotować do niej kolorowe ulotki. Warzywa i owoce z kosza kuchnia może potem wykorzystać do przygotowania zupy dla grupy.

Najczęstsze pytania