Dzień Listonosza (18 października): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Listonosza obchodzimy w Polsce 18 października, razem z Dniem Poczty Polskiej. Ta data przypomina, że właśnie 18 października 1558 roku król Zygmunt August utworzył Pocztę Królewską, od której zaczyna się historia polskiej poczty. W kalendarzach można jednak spotkać także 9 października i 16 lutego, dlatego poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się te daty. Dzień listonosza w przedszkolu to świetny pretekst, żeby dzieci napisały pierwszy list, poznały swój adres i dowiedziały się, jaką drogę przebywa koperta, zanim trafi do skrzynki babci.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o poczcie do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje książek i pomysły na współpracę z rodzicami. Większość zabaw wymaga tylko kopert, kartek, pudełek i kredek. Jeśli masz blisko placówkę pocztową, zaplanuj też wycieczkę i wysłanie prawdziwego listu, bo dla dzieci to największa atrakcja tego dnia.

Historia Dnia Listonosza

Historia polskiej poczty zaczyna się 18 października 1558 roku, kiedy król Zygmunt August utworzył Pocztę Królewską jako stałą, zorganizowaną instytucję. Król powierzył jej prowadzenie włoskiemu kupcowi Prosperowi Provanie. Pierwsze regularne połączenie pocztowe prowadziło z Krakowa do Wenecji przez Wiedeń, a posłańcy wozili listy konno. To dzięki tej rocznicy 18 października jest dziś oficjalnym świętem Poczty Polskiej. Tego samego dnia obchodzi się Dzień Listonosza i Dzień Łącznościowca, bo poczta przez wieki była najważniejszym sposobem przekazywania wiadomości.

Na świecie jest też druga data. 9 października obchodzi się Światowy Dzień Poczty, ustanowiony w 1969 roku przez Światowy Związek Pocztowy na kongresie w Tokio. Ta data upamiętnia podpisanie 9 października 1874 roku traktatu w Bernie, na mocy którego powstała organizacja pocztowa łącząca różne państwa. Dzięki niej list wysłany z Polski może dotrzeć do niemal każdego kraju na świecie. W Polsce 9 października obchodzi się także Dzień Znaczka Polskiego, od 1956 roku.

W niektórych kalendarzach świąt nietypowych pojawia się jeszcze 16 lutego jako Międzynarodowy Dzień Listonosza i Doręczyciela Przesyłek. Nie udało się jednak znaleźć organizatora ani źródła tej daty poza samymi kalendarzami, dlatego nie opieramy na niej tego materiału. Dla polskiego przedszkola najlepszym wyborem jest 18 października, bo ma jasną historię i wtedy świętuje sama poczta. Jeśli wolisz połączyć temat z listami do całego świata, możesz przeprowadzić zajęcia 9 października, a zabawy z tego wpisu pasują do obu dat.

Po co obchodzić Dzień Listonosza z dziećmi

Listonosz to zawód, który dzieci widują na co dzień, a mimo to mało o nim wiedzą. Rozmowa o poczcie pokazuje, że za zwykłą kopertą stoi praca wielu ludzi: tego, kto przyjmuje list w okienku, kto go sortuje, kto wiezie samochodem i kto przynosi do domu. W sferze poznawczej dzieci poznają drogę listu, uczą się, czym jest adres, kod pocztowy i znaczek, a starsze ćwiczą czytanie i pisanie w praktycznym celu. Nauka własnego adresu to ważna umiejętność także ze względów bezpieczeństwa. Zabawy w sortowanie przesyłek ćwiczą klasyfikowanie, liczenie i rozpoznawanie liter.

Drugi cel to relacje. Pisanie i wysyłanie listów to sposób okazywania bliskości: dziecko rysuje coś dla babci, a po kilku dniach babcia dzwoni i mówi, że list dotarł. W sferze społecznej i emocjonalnej dzieci uczą się, że o innych można pamiętać i sprawiać im radość bez kupowania prezentów. Poznają też zasady grzeczności wobec osób, które dla nas pracują, na przykład powitanie listonosza i podziękowanie za przesyłkę. Zabawy ruchowe z torbą listonosza, obręczami domów i chustą rozwijają sprawność fizyczną i orientację w przestrzeni.

Ciekawostki o poczcie i listonoszach dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, skąd listonosz wie, do kogo zanieść list?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Polska poczta ma już ponad 460 lat. Założył ją król Zygmunt August w 1558 roku.
• Dawniej listy wożono konno. Pierwsza polska trasa pocztowa prowadziła z Krakowa aż do Wenecji we Włoszech.
• Dawni pocztylioni mieli trąbkę. Trąbili, żeby wszyscy wiedzieli, że nadjeżdża poczta, dlatego trąbka do dziś jest znakiem poczty.
• Pierwszy znaczek pocztowy na świecie powstał w Wielkiej Brytanii w 1840 roku. Był czarny i przedstawiał królową, a nazwano go Czarnym Pensem.
• Znaczek to opłata za list. Naklejamy go w prawym górnym rogu koperty, a im dalej i im cięższa przesyłka, tym więcej kosztuje.
• Kod pocztowy w Polsce ma pięć cyfr. Zapisuje się go jako dwie cyfry, kreskę i trzy cyfry, a pomaga szybko posortować listy do właściwego miasta.
• Skrzynki pocztowe w Polsce są czerwone. W innych krajach mogą mieć inne kolory, na przykład żółte albo niebieskie.
• Kiedyś wiadomości przenosiły gołębie pocztowe. Te ptaki potrafią wrócić do swojego gołębnika z bardzo daleka.
• Listonosz codziennie dużo chodzi. Nosi ciężką torbę albo pcha wózek z listami i paczkami, niezależnie od pogody.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci uwielbiają wkładać rzeczy do otworów i dostawać coś „dla siebie”. Koperty i kartki powinny być duże, bez spinaczy, pinezek i drobnych elementów, które mieszczą się w buzi.

List dla mnie

Przygotuj dla każdego dziecka dużą kopertę, a w środku jego zdjęcie albo obrazek z jego znaczkiem z szatni. Załóż torbę na ramię i czapkę, zapukaj do drzwi sali i powiedz: „Puk, puk, poczta! Mam list dla Tosi”. Dziecko podchodzi, bierze kopertę, otwiera ją i pokazuje grupie, co jest w środku. Potem dzieci mogą same zostać listonoszem i roznosić koperty kolegom. Zabawa uczy reagowania na własne imię, zwrotów grzecznościowych i rozwija sprawność dłoni przy otwieraniu koperty.

Wrzuć do skrzynki

Z pudełka po butach zrób czerwoną skrzynkę pocztową z szeroką szparą w pokrywie. Dzieci dostają duże kartoniki wielkości pocztówki, ozdabiają je kredkami, a potem po kolei wrzucają do skrzynki. Na koniec ty jako listonosz otwierasz skrzynkę, wyjmujesz kartoniki i „doręczasz” je właścicielom. Zabawa ćwiczy koordynację wzrokowo-ruchową i precyzję, a dzieci powtarzają ją zwykle wiele razy z rzędu.

Paczka dla misia

Zapakuj w papier pluszowego misia albo inną dużą zabawkę tak, żeby dzieci mogły zgadywać, co jest w środku. Paczka wędruje po kole, dzieci ją dotykają, potrząsają nią i mówią, co może być w środku. Na koniec wspólnie rozpakowujecie paczkę, a w środku jest miś z karteczką „Dziękuję, listonoszu”. Zabawa rozwija ciekawość, zmysł dotyku i słownictwo, a rozpakowywanie sprawia maluchom dużą radość.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki chętnie bawią się w pocztę, sortują i dopasowują. To dobry wiek na pierwsze zabawy z kolorami, kształtami i znaczkami.

Kolorowe skrzynki

Ustaw w sali cztery pudełka oklejone papierem w różnych kolorach: czerwonym, niebieskim, żółtym i zielonym. Przygotuj koperty z naklejonym kolorowym kółkiem jako znaczkiem. Dzieci biorą po jednej kopercie, sprawdzają kolor znaczka i zanoszą ją do skrzynki w tym samym kolorze. Potem możesz utrudnić zabawę, rysując na kopertach kształty albo liczby kropek, które trzeba dopasować do skrzynki. Zabawa ćwiczy klasyfikowanie, rozpoznawanie kolorów i kształtów.

Poczta w sali

Zorganizujcie pocztę w kąciku zabaw: okienko ze stolika, pieczątki z korka albo gumki, koperty, kartki, papierowe monety i torba listonosza. Część dzieci jest pracownikami okienka, którzy przyjmują listy i przybijają pieczątki, a część klientami, którzy nadają listy. Jedno dziecko jest listonoszem i roznosi listy do „domów”, czyli do stolików. Po kilku minutach zmieniajcie role. Zabawa rozwija mowę dialogową, wyobraźnię i uczy, jak wygląda wizyta na poczcie.

Dzień dobry, panie listonoszu

Siadacie w kole, a ty odgrywasz scenkę: listonosz dzwoni do drzwi, a dziecko otwiera. Rozmawiacie, co zrobić: dziecko mówi „Dzień dobry” i woła mamę albo tatę, ale samo nie otwiera drzwi obcej osobie, gdy jest bez dorosłego. Potem dzieci w parach odgrywają scenkę, raz jako listonosz, raz jako domownik z rodzicem. Na koniec wszyscy mówią „dziękuję” listonoszowi. Zabawa uczy grzeczności i zasad bezpieczeństwa w kontakcie z osobami spoza rodziny.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na naukę adresu i na napisanie albo narysowanie prawdziwego listu, który wyślecie pocztą.

Mój adres

Przygotuj dla każdego dziecka kartkę z narysowanym domem i miejscami na: imię, nazwisko, ulicę, numer domu, kod pocztowy i miasto. Dane dzieci zapisz wcześniej drukowanymi literami na osobnych paskach, żeby mogły je przepisać albo przykleić w odpowiednich miejscach. Potem dzieci próbują powiedzieć swój adres z pamięci, a ty chwalisz każdą próbę. Kartki dzieci zabierają do domu z prośbą, żeby rodzice ćwiczyli adres dalej. Zabawa ćwiczy rozpoznawanie liter i cyfr, a znajomość adresu przydaje się także w sytuacjach, gdy dziecko się zgubi.

Sortownia

Przygotuj kilkanaście kopert, na których zamiast adresu jest duża pierwsza litera imienia adresata albo liczba od 1 do 5. Ustaw pudełka opisane tymi literami lub liczbami. Dzieci jako pracownicy sortowni rozkładają koperty do właściwych pudełek, a potem sprawdzają pracę koleżanki albo kolegi. Na koniec liczycie, ile listów trafiło do każdego pudełka. Zabawa ćwiczy rozpoznawanie liter i cyfr, liczenie i pokazuje, co dzieje się z listem, zanim trafi do listonosza.

List do sąsiedniej grupy

Dzieci wspólnie układają krótki list do innej grupy przedszkolnej, a ty zapisujesz zdania, które dyktują, na przykład „Zapraszamy was na nasze przedstawienie” albo „Lubimy się z wami bawić na placu”. Każde dziecko dorysowuje coś pod tekstem i podpisuje się swoim znaczkiem albo imieniem. Potem składacie list, wkładacie do koperty, wypisujecie adresata i naklejacie narysowany znaczek. Wybrany listonosz zanosi list do drugiej grupy, a po kilku dniach dzieci czekają na odpowiedź. Zabawa pokazuje, że pismo służy do porozumiewania się, i uczy formułowania krótkiej wiadomości.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie mogą napisać i wysłać prawdziwy list, poznać zasady adresowania i dowiedzieć się, jak działa poczta.

Prawdziwy list do bliskiej osoby

Uczniowie piszą list do babci, dziadka albo innej bliskiej osoby, która mieszka w innym domu. Na tablicy pokaż wzór: miejscowość i data w prawym górnym rogu, zwrot do adresata, treść, pozdrowienia i podpis. Potem uczniowie adresują koperty, pamiętając o kodzie pocztowym, i naklejają znaczki przyniesione z domu. Jeśli to możliwe, idźcie razem na pocztę albo do najbliższej skrzynki i wrzućcie listy. Zajęcia ćwiczą pisanie listu jako formy użytkowej, a radość z odpowiedzi motywuje do pisania na długo.

Droga listu

Uczniowie w grupach dostają pomieszane obrazki: pisanie listu, naklejanie znaczka, wrzucanie do skrzynki, wyjmowanie listów ze skrzynki, sortowanie, przewóz samochodem, doręczenie przez listonosza, czytanie listu przez adresata. Układają je w kolejności i do każdego obrazka piszą jedno zdanie. Z gotowych historyjek możecie zrobić klasową książeczkę o drodze listu. Zajęcia ćwiczą myślenie sekwencyjne, pisanie zdań i używanie słów określających kolejność, takich jak najpierw, potem i na końcu.

Projekt znaczka klasowego

Pokaż uczniom kilka prawdziwych znaczków pocztowych i porozmawiajcie, co na nich jest: zwierzęta, rośliny, zabytki, znani ludzie, a zawsze wartość i nazwa kraju. Uczniowie projektują własny znaczek na temat swojej miejscowości albo szkoły, pamiętając o wartości i napisie. Znaczki mają ząbkowane brzegi, więc uczniowie wycinają je nożyczkami do wzorków albo dorysowują ząbki. Z projektów powstaje klasowa wystawa filatelistyczna. Zajęcia rozwijają wiedzę o najbliższej okolicy, spostrzegawczość i umiejętności plastyczne.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.

Skrzynka pocztowa grupy

• pudełko po butach albo karton
• czerwony i żółty papier
• klej, kredki, nożyk do wycięcia szpary (obsługuje dorosły)

Dorosły wycina szparę w pokrywie pudełka, a dzieci oklejają skrzynkę czerwonym papierem i ozdabiają ją żółtą trąbką pocztową albo kopertą. Skrzynka stoi potem w sali przez cały rok, a dzieci mogą wrzucać do niej rysunki i liściki dla kolegów. Raz w tygodniu wybrany listonosz rozdaje zawartość. To praca, która działa dłużej niż jedno święto i pomaga budować dobre relacje w grupie.

Torba listonosza

• papierowa torba na zakupy z uchwytami albo duża koperta z szarego papieru
• pasek papieru albo szarfa na ramię
• farby, kredki, klej, zszywacz (obsługuje dorosły)

Dzieci ozdabiają torbę farbami i rysują na niej kopertę albo trąbkę pocztową. Dorosły przymocowuje pasek tak, żeby torbę można było nosić na ramieniu, ale na tyle długi i luźny, żeby nie opinał szyi. Torby przydadzą się w zabawach ruchowych i w poczcie w kąciku zabaw. Najmłodszym wystarczy ozdobienie gotowej torby naklejkami z papieru.

Pocztówka z mojej miejscowości

• kartka z bloku technicznego w formacie pocztówki
• kredki, farby, flamastry
• stare pocztówki do obejrzenia

Pokaż dzieciom kilka starych pocztówek i porozmawiajcie, co zwykle na nich jest. Dzieci na jednej stronie rysują coś ze swojej miejscowości: rynek, kościół, park, przedszkole albo swój dom. Druga strona kartki jest podzielona linią: z lewej dorosły albo dziecko pisze kilka słów, z prawej adres i miejsce na znaczek. Pocztówki możecie wysłać rodzinom albo zaprzyjaźnionemu przedszkolu w innym mieście.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Zabawy ruchowe w tym dniu pozwalają dzieciom poczuć, jak dużo chodzi listonosz i jak ważny jest dobry adres.

Listonosz biegnie do domów

Rozłóż w sali obręcze jako domy i połóż w każdej kartkę z numerem albo obrazkiem. Dzieci podzielone na drużyny dostają torby z kopertami, na których są te same numery albo obrazki. Na sygnał pierwszy listonosz z każdej drużyny biegnie, zostawia kopertę w pasującym domu i wraca, przekazując torbę następnemu. Wygrywa nie drużyna najszybsza, tylko ta, która doręczyła wszystkie listy pod właściwe adresy. Zabawa rozwija szybkość, spostrzegawczość i dokładność.

Poczta na chuście

Rozłóż chustę animacyjną i połóż na środku kilka kopert albo woreczków gimnastycznych jako paczki. Dzieci trzymają chustę za uchwyty i próbują przesunąć paczki do wybranego koloru chusty, który jest skrzynką odbiorcy, pochylając ją delikatnie w jedną stronę. Potem wołasz, do kogo ma trafić przesyłka, na przykład „Paczka dla Kuby”, a dzieci muszą przesunąć paczkę w stronę Kuby. Zabawa ćwiczy współpracę, koordynację i uważne słuchanie.

Stempel i rytm

Dzieci siedzą w kole z kartkami na kolanach. Pracownik poczty przybija pieczątki, a dzieci naśladują ten dźwięk, uderzając pięścią w dłoń: raz, dwa, raz, dwa. Potem ty podajesz rytm, na przykład dwa wolne i trzy szybkie uderzenia, a dzieci go powtarzają. Możesz dodać słowa: „Pie-czą-tka, pie-czą-tka, list do ba-bci, bum!”. Zabawa ćwiczy poczucie rytmu, dzielenie słów na sylaby i koncentrację.

Scenariusz zajęć na Dzień Listonosza w przedszkolu

Temat	Jak list trafia do domu
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, na czym polega praca listonosza; zna drogę listu od nadawcy do adresata; wie, co to jest adres, znaczek i kod pocztowy; próbuje podać swój adres
Pomoce	torba listonosza, koperty z imionami dzieci, obrazki drogi listu, skrzynka z pudełka, obręcze z numerami, kartki z adresami dzieci, kredki, prawdziwe znaczki do obejrzenia
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): pukasz do drzwi jako listonosz i rozdajesz dzieciom koperty z ich imionami. 2. Ciekawostki (6 minut): trzy ciekawostki (poczta Zygmunta Augusta, znaczek, kod pocztowy), przed każdą pytanie do dzieci. 3. Droga listu (7 minut): dzieci układają obrazki w kolejności z twoją pomocą. 4. Listonosz biegnie do domów (7 minut): zabawa ruchowa z obręczami. 5. Mój adres (8 minut): dzieci naklejają paski z adresem i próbują go powiedzieć. 6. Sortownia (6 minut): rozkładanie kopert do pudełek z literami. 7. Stempel i rytm (6 minut): zabawa rytmiczna na zakończenie.
Zakończenie	Dzieci wspólnie rysują list do listonosza, który przynosi pocztę do przedszkola, i ustalają, kto mu go wręczy. Każde dziecko dostaje do domu kartkę ze swoim adresem.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, gdzie nakleja się znaczek, i czy pamiętasz swój adres. Zanotuj, które dzieci nie znają jeszcze nazwy swojej ulicy, i przekaż to rodzicom.

Jeśli chcesz zaprosić do przedszkola listonosza, najlepiej zapytać tego, który na co dzień przynosi pocztę do placówki, bo dzieci często go już znają. Umów się z nim wcześniej, bo pracuje na trasie i ma ograniczony czas, więc spotkanie powinno trwać najwyżej kwadrans. Dzieci mogą przygotować pytania i wręczyć mu laurkę albo list z podziękowaniami. Wycieczkę na pocztę zaplanuj poza godzinami największego ruchu i uprzedź pracowników, że przyjdzie grupa dzieci.

Książki, wiersze i piosenki

Z młodszymi dziećmi przeczytaj „Listy, listy, listy” Czesława Janczarskiego, wierszowaną opowieść o listach, które podróżują samolotem, pociągiem i na rowerze listonosza. Starszym przedszkolakom i uczniom klas 1-3 spodobają się książki Mariusza Niemyckiego z serii o Listonoszu Kocie, na przykład „Listonosz Kot. Trudna sztuka pisania listów”. Znane są też opowiadania Johna A. Cunliffe’a o Listonoszu Pacie. W klasach 1-3 możesz przeczytać wiersz Juliana Tuwima „List do wszystkich dzieci w pewnej bardzo ważnej sprawie”, który ma formę listu, i porozmawiać, czym list różni się od zwykłego wiersza. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Puk, puk, puk, kto tam jest? Listonosz z torbą, list dla mnie jest! Koperta, znaczek, adres i kod, list od babci przyszedł pod mój dom.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Listonosz chodzi w słońce i w deszcz, niesie listy, gdzie tylko chcesz. Powiem mu grzecznie „dzień dobry, dziękuję”, bo list od cioci już w ręku trzymuję.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „18 października obchodzimy Dzień Poczty Polskiej i Dzień Listonosza. Będziemy poznawać drogę listu i uczyć się swojego adresu. Prosimy, żeby w domu przećwiczyć z dzieckiem jego adres, a jeśli macie stare pocztówki, znaczki albo kopertę ze znaczkiem, prosimy o przyniesienie ich do wspólnej wystawy.”. Jako zadanie do domu zaproponuj, żeby dziecko razem z rodzicem wysłało kartkę albo list do kogoś z rodziny, a potem opowiedziało w grupie, czy przyszła odpowiedź. W klasach 1-3 uczniowie mogą poprosić rodziców o pomoc w zaadresowaniu koperty.

Rodziców możesz też poprosić o adresy dziadków albo innych krewnych, którzy chętnie odpiszą dzieciom, jeśli planujesz wysłać listy z przedszkola. Dzieci, które nie mają komu wysłać listu, mogą napisać do innej grupy, do dyrektorki albo do zaprzyjaźnionego przedszkola. Chętni rodzice mogą przynieść znaczki, żeby każde dziecko mogło nakleić prawdziwy znaczek na swoją kopertę. Wszystko jest dobrowolne i nie wymaga zakupów poza jednym znaczkiem.

Najczęstsze pytania