Dzień Małpy (14 grudnia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Małpy obchodzimy co roku 14 grudnia. To wesołe, nieoficjalne święto, które zaczęło się od żartu dwóch studentów, a dziś świętują je miłośnicy zwierząt i ogrody zoologiczne, także w Polsce. Małpy są dla dzieci fascynujące: skaczą, wiszą na gałęziach, robią miny i jedzą rękami, zupełnie jak one same. To świetny punkt wyjścia do rozmowy o tym, czym małpy różnią się od siebie, gdzie mieszkają i dlaczego nie są zwierzętami do trzymania w domu. Dzień małpy w przedszkolu daje też mnóstwo okazji do ruchu, bo trudno o bardziej ruchliwe zwierzę do naśladowania.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o małpach do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne z papieru i rolek, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje książek i pomysły na zaangażowanie rodziców. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania. Tam, gdzie pojawia się jedzenie albo wspinanie, piszemy wprost, na co uważać.

Historia Dnia Małpy

Dzień Małpy wymyślili w 2000 roku Casey Sorrow i Eric Millikin, dwaj studenci sztuki z Uniwersytetu Stanowego Michigan w USA. Wszystko zaczęło się od żartu: Casey Sorrow dla zabawy dopisał „Dzień Małpy” w kalendarzu kolegi przy dacie 14 grudnia. Studenci potraktowali ten pomysł poważnie i po raz pierwszy świętowali go razem z innymi studentami sztuki. Tworzyli prace z małpami, przebierali się w małpie kostiumy i naśladowali zachowania małp. Takie było pierwsze święto i do dziś Dzień Małpy zachował swój wesoły, artystyczny charakter.

Autorzy święta umieszczali Dzień Małpy w swoich pracach i komiksach, które publikowali w internecie i pokazywali na wystawach w różnych krajach. Dzięki temu o święcie dowiadywało się coraz więcej osób i z czasem zaczęto je obchodzić w wielu miejscach na świecie, między innymi w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, we Włoszech i w Indiach. To święto nie zostało ustanowione przez żadną organizację przyrodniczą ani przez ONZ, jest oddolną inicjatywą ludzi, którzy lubią małpy. Z czasem dołączyły do niego ogrody zoologiczne, które wykorzystują ten dzień, żeby opowiadać o małpach i ich ochronie.

W Polsce 14 grudnia świętują między innymi ogrody zoologiczne we Wrocławiu i w Łodzi, które przygotowują dla swoich małp specjalne przysmaki i zabawki, a odwiedzającym opowiadają o życiu tych zwierząt. W przedszkolach i szkołach Dzień Małpy to okazja do zabaw ruchowych, prac plastycznych i rozmowy o zwierzętach z dalekich krajów. Warto połączyć go z rozmową o tym, że małpy żyją w lasach i na sawannach, a ich domy trzeba chronić. Jeśli w grupie obchodzicie też Dzień Tygrysa albo Dzień Słonia, możecie zbudować wspólną mapę zwierząt świata.

Po co obchodzić Dzień Małpy z dziećmi

Pierwszy cel jest poznawczy. Dzieci dowiadują się, że małpy są bardzo różne: jedne są małe jak wiewiórka, inne duże i silne jak goryl, jedne mają ogony, a inne nie. Poznają, gdzie mieszkają małpy i czym się żywią, a przy okazji uczą się, że w Polsce małpy nie żyją na wolności. Porównywanie małp z ludźmi, na przykład patrzenie na dłonie, palce i miny, uczy uważnej obserwacji. Starsze dzieci mogą poznać słowa małpy człekokształtne, las deszczowy i gatunek zagrożony.

Drugi cel to ruch i emocje. Małpy wspinają się, huśtają, skaczą i balansują, więc zabawy w tym dniu rozwijają siłę rąk, koordynację i równowagę. Małpie miny to z kolei świetny sposób, żeby ćwiczyć rozpoznawanie emocji i mimikę, bo małpy okazują radość, strach i złość bardzo wyraźnie. Rozmowa o tym, że małpy dbają o siebie nawzajem, na przykład iskając sobie futro, pokazuje, jak ważne są bliskość i troska w grupie. Dzieci uczą się też odpowiedzialności: dzikie zwierzę nie jest zabawką ani pupilem do domu.

Ciekawostki o małpach dla dzieci

Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek na jedno spotkanie. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, czy każda małpa ma ogon?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Nie każda małpa ma ogon. Szympansy, goryle i orangutany nie mają ogonów. Nazywamy je małpami człekokształtnymi.
• Niektóre małpy trzymają się ogonem jak piątą ręką. Takie małpy żyją w Ameryce Południowej i potrafią wisieć na gałęzi, trzymając się samym ogonem.
• Goryl to największa małpa. Jest bardzo silny, ale żywi się głównie roślinami.
• „Orangutan” znaczy „człowiek lasu”. Ta nazwa pochodzi z języka ludzi mieszkających w Azji, tam gdzie żyją orangutany.
• Szympansy używają narzędzi. Wkładają patyk do kopca termitów, a potem zjadają owady, które się na nim zebrały.
• Małpy iskają się nawzajem. Przeczesują sobie futro palcami, żeby je oczyścić, a przy okazji okazują sobie sympatię.
• Małpy mają dłonie podobne do naszych. Mają palce z paznokciami i kciuk, dzięki któremu mogą chwytać przedmioty.
• Niektóre małpy kąpią się w gorących źródłach. Robią tak makaki japońskie, które zimą grzeją się w ciepłej wodzie.
• Małpy nie jedzą tylko bananów. Na wolności zjadają różne owoce, liście, nasiona, a niektóre także owady.
• W Polsce małpy nie żyją na wolności. Możemy je zobaczyć tylko w ogrodzie zoologicznym.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci poznają małpy przez naśladowanie ruchów i dźwięków. Zabawy są krótkie, a pomoce duże i bezpieczne, bez drobnych elementów, które mieszczą się w buzi.

Małpka robi tak jak ja

Weź do ręki pluszową małpkę i powiedz, że małpka lubi naśladować. Pokazujesz prosty ruch, na przykład drapanie się po głowie, klaskanie, podskok albo machanie rękami, a dzieci jako małpki go powtarzają. Potem małpka pokazuje miny: wesołą, zdziwioną i śpiącą, a dzieci naśladują. Na koniec każde dziecko może pokazać swój ruch, a cała grupa go powtarza. Zabawa ćwiczy naśladowanie, uwagę i koordynację.

Małpki na drzewie

Rozłóż chustę animacyjną jako drzewo, a dzieci stają dookoła i trzymają brzegi. Mówisz: „Małpki wchodzą na drzewo”, i wszyscy unoszą chustę wysoko, stając na palcach. Na hasło „małpki schodzą” opuszczacie chustę nisko, kucając. Potem wymieniasz imiona dwóch dzieci, które przebiegają pod chustą jak małpki przeskakujące z gałęzi na gałąź. Zabawa uczy pojęć wysoko i nisko i daje dzieciom dużo ruchu.

Uu, aa, małpi koncert

Usiądź z dziećmi w kole i pokaż, jak małpy wydają dźwięki: „uu, uu” z ustami w dzióbek i „aa, aa” z szeroko otwartą buzią. Kiedy podnosisz ręce wysoko, małpki wołają głośno, kiedy kładziesz dłonie na kolanach, szepczą, a kiedy zasłaniasz oczy, śpią i jest cicho. Możesz dodać bicie się piąstkami w klatkę piersiową jak goryl, bardzo delikatnie. Zabawa ćwiczy aparat mowy i reagowanie na znaki.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki chętnie bawią się w role i porównują, więc tu pojawiają się małpie rodziny, dłonie i pierwsze różnice między małpami.

Mama małpa niesie dziecko

Opowiedz, że małe małpki długo są noszone przez mamę, trzymając się jej futra. Dzieci dobierają się w pary: jedno jest mamą, a drugie niesie woreczek gimnastyczny jako małpiątko na plecach albo na brzuchu. Mamy chodzą po sali na czworakach, tak żeby małpiątko nie spadło, a potem się zamieniają. Na koniec porozmawiajcie, kto nosił dzieci, gdy były małe. Zabawa ćwiczy koordynację i uczy troski o młodsze.

Iskanie z czułością

Opowiedz, że małpy iskają sobie futro, żeby było czyste, i że to znak przyjaźni. Dzieci siadają w pociągu jedno za drugim i delikatnie „iskają” plecy kolegi przed sobą, przesuwając palcami jak grzebieniem, a potem odwracają się i robią to w drugą stronę. Każde dziecko może powiedzieć „nie”, jeśli nie chce być dotykane, i wtedy iska pluszaka. Zabawa uczy delikatnego dotyku, szacunku dla granic i buduje bliskość w grupie.

Kto ma ogon?

Przygotuj obrazki różnych małp: szympansa, goryla, orangutana, małpki z długim ogonem i makaka. Dzieci oglądają obrazki i dzielą je na dwie grupy: małpy z ogonem i małpy bez ogona. Potem porównują wielkość, kolor futra i to, gdzie siedzą na obrazku. Na koniec każde dziecko wybiera swoją ulubioną małpę i pokazuje, jak się porusza. Zabawa uczy obserwacji, porównywania i klasyfikowania.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na pierwsze eksperymenty, zadania logiczne i rozmowę o tym, gdzie żyją małpy.

Szympans z narzędziem

Opowiedz, jak szympansy wkładają patyk do kopca termitów. Przygotuj pudełko po butach z niewielkim otworem w pokrywce, a do środka wrzuć kilkanaście kolorowych kartoników wielkości znaczka, które są termitami. Dzieci po kolei wkładają przez otwór patyczek z kawałkiem taśmy dwustronnej na końcu i próbują wyłowić jak najwięcej kartoników, nie zaglądając do środka. Porozmawiajcie, dlaczego to trudne i jak mądre muszą być szympansy. Zabawa ćwiczy precyzję ruchów i pokazuje, że zwierzęta potrafią rozwiązywać problemy.

Piętra lasu deszczowego

Na dużym arkuszu narysuj las deszczowy w trzech piętrach: dno lasu, środek z gałęziami i korony drzew. Dzieci dostają obrazki zwierząt i roślin, na przykład małpy, papugi, węża, mrówki i liści, i przyklejają je tam, gdzie te zwierzęta najczęściej przebywają. Rozmawiacie, dlaczego małpy tak dobrze czują się na drzewach. Na koniec zapytaj, co się stanie z małpami, gdy ludzie wytną las. Zabawa uczy orientacji w przestrzeni i wprowadza temat ochrony przyrody.

Małpie miny

Przygotuj zdjęcia albo rysunki małp z różnymi minami: wesołą, przestraszoną, złą i zaciekawioną. Dzieci zgadują, co czuje małpa, i pokazują tę samą emocję na swojej twarzy. Potem losujesz sytuacje, na przykład „małpa dostała ulubiony owoc” albo „obok przeszedł duży drapieżnik”, a dzieci pokazują pasującą minę. Porozmawiajcie, czy ludzie i małpy pokazują emocje podobnie. Zabawa uczy rozpoznawania i nazywania emocji.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią czytać, porównywać i przygotowywać krótkie wystąpienia, więc Dzień Małpy może być małym projektem przyrodniczym.

Karta małpy

Każda grupa losuje jedną małpę: szympansa, goryla, orangutana albo makaka japońskiego. Z pomocą książek i przygotowanych przez ciebie kartek z informacjami uczniowie wypełniają kartę: gdzie żyje, co je, czy ma ogon, jak duża jest i jedna ciekawostka. Do karty dołączają rysunek, a potem przedstawiają swoją małpę klasie. Zadanie uczy wyszukiwania informacji i krótkiego wystąpienia.

Małpa czy człowiek?

Uczniowie porównują w tabelce człowieka i szympansa: czy ma dłonie, kciuk, paznokcie, futro, ogon, czy chodzi na dwóch nogach, czy używa narzędzi, czy mówi. Wpisują plusy i minusy, a potem liczą, ile cech jest wspólnych, a ile różnych. Porozmawiajcie, co sprawia, że ludzie i małpy są do siebie podobni, a w czym są zupełnie inni. Zadanie ćwiczy porównywanie, pracę z tabelą i wyciąganie wniosków.

Wymyśl własne święto

Opowiedz uczniom, że święto zaczęło się od żartu dwóch studentów, którzy dopisali je w kalendarzu kolegi. Zaproponuj, żeby każdy uczeń wymyślił własne, nowe święto: nazwę, datę, powód i sposób obchodzenia. Uczniowie zapisują pomysł na kartce kalendarza i przedstawiają go klasie, a klasa może wybrać jedno święto do obchodzenia. Zadanie rozwija kreatywność, pisanie krótkich form i pokazuje, że wielkie rzeczy mogą zacząć się od zabawy.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy przygotowujesz wcześniej sama.

Małpka z papierowego talerzyka

• papierowy talerzyk
• brązowa farba albo brązowe kredki
• jasnobrązowy papier na pyszczek i uszy, klej, kredki

Dzieci malują talerzyk na brązowo i czekają, aż wyschnie. Na środek przyklejają owal z jasnego papieru jako pyszczek, a po bokach dwa półkola jako uszy. Rysują oczy, nos i uśmiechniętą buzię. Najmłodszym dajesz gotowe elementy do przyklejenia, a starsze dzieci wycinają je same.

Małpka wisząca na rolce

• rolka po papierze toaletowym
• brązowy papier, kredki, klej
• długie paski papieru na ręce i ogon

Dzieci oklejają rolkę brązowym papierem i rysują na niej pyszczek. Doklejają dwa długie paski jako ręce i jeden jako ogon, a końce rąk zaginają w haczyki. Gotowe małpki można zawiesić na sznurku rozpiętym wysoko w sali albo na gałęzi przyniesionej z parku. Sznurek wiesza dorosły, poza zasięgiem dzieci.

Małpi łańcuch

• kartka złożona w harmonijkę
• szablon małpki z rękami wyciągniętymi na boki
• nożyczki (pod nadzorem dorosłego), kredki

Starsze dzieci odrysowują szablon na złożonej kartce, tak żeby ręce małpki dotykały brzegów, i wycinają kształt. Po rozłożeniu powstaje łańcuch małpek trzymających się za ręce. Każdą małpkę dzieci kolorują inaczej i dorysowują jej minę. Łańcuch pokazuje, że małpy żyją w grupach i trzymają się razem.

Las deszczowy z dłoni

• duży arkusz papieru
• zielone farby w kilku odcieniach, pędzle
• wycięte wcześniej sylwetki małp

Dzieci odbijają dłonie pomalowane zieloną farbą na arkuszu, tworząc gęste liście lasu deszczowego. Po wyschnięciu przyklejają między liśćmi sylwetki małp, a starsze dorysowują pnącza i owoce. Praca może być wspólna dla całej grupy i ozdobić ścianę sali. Zrobią ją nawet dwulatki z pomocą dorosłego.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Małpy to mistrzowie ruchu, więc w tym dniu dzieci mogą się wspinać, skakać i balansować. Przy drabinkach i ławeczce zawsze stoi dorosły.

Małpi tor przeszkód

Przygotuj tor: przejście po ławeczce jak po gałęzi, wspinanie się na drabinki na wysokość dwóch szczebli, czołganie się pod krzesłami przez gąszcz i przeskakiwanie przez szarfy jak przez strumyki. Dzieci pokonują tor pojedynczo, a na końcu zrywają papierowy owoc przyklejony na ścianie. Pod drabinkami rozłóż materace. Zabawa rozwija siłę, równowagę i odwagę.

Małpy i drzewa

Część dzieci to drzewa, które stoją w rozsypce z rękami wyciągniętymi w górę, a reszta to małpy. Przy muzyce małpy biegają po sali, a gdy muzyka cichnie, każda szybko chowa się przy drzewie i łapie je za rękę. Małpa, która nie znajdzie drzewa, pomaga ci dawać sygnał w kolejnej rundzie. Potem dzieci się zamieniają. Zabawa ćwiczy reakcję na sygnał i orientację w przestrzeni.

Małpi taniec

Włącz wesołą, rytmiczną muzykę. Dzieci tańczą jak małpy: drapią się pod pachami, skaczą z nogi na nogę, kręcą się dookoła i wołają „uu, aa”. Gdy zatrzymasz muzykę, wszyscy zamierają w małpiej pozie, a ty zgadujesz, jaka to małpa. Zabawa rozładowuje energię i uczy reagowania na zmiany w muzyce.

Scenariusz zajęć: Dzień Małpy w przedszkolu

Temat	Małpy, nasi zwinni kuzyni
Grupa wiekowa	4-5 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że nie każda małpa ma ogon; wymienia 2-3 gatunki małp; wie, że małpy żyją na wolności w ciepłych krajach, a nie w domach; pokonuje prosty tor przeszkód
Pomoce	pluszowa małpka, obrazki różnych małp, woreczki gimnastyczne, ławeczka, szarfy, krzesła, materace, papierowe talerzyki, brązowa farba, klej, kredki
Przebieg	1. Powitanie (4 minuty): małpka wita się z dziećmi i zaprasza do naśladowania ruchów. 2. Opowieść (6 minut): nauczyciel mówi, że 14 grudnia to Dzień Małpy, opowiada o studentach, którzy go wymyślili, i czyta trzy ciekawostki. 3. Kto ma ogon? (7 minut): dzielenie obrazków małp na dwie grupy. 4. Małpi tor przeszkód (10 minut): ławeczka, czołganie, przeskoki. 5. Mama małpa niesie dziecko (6 minut): zabawa w parach z woreczkami. 6. Małpka z papierowego talerzyka (10 minut): praca plastyczna. 7. Małpi taniec (2 minuty): wesołe zakończenie przy muzyce.
Zakończenie	Dzieci siadają w kole ze swoimi małpkami z talerzyków i każde mówi jedną rzecz, której się dowiedziało. Grupa żegna pluszową małpkę cichym „uu, aa”.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, która małpa nie ma ogona, i czy wiesz, gdzie mieszkają małpy. Obserwuj, które dzieci samodzielnie pokonały tor przeszkód.

Jeśli chcesz poczęstować dzieci owocami, na przykład bananem, pomarańczą albo kiwi, zapytaj wcześniej rodziców o alergie i uzyskaj ich zgodę. Dla najmłodszych kroisz owoce na podłużne kawałki, a nie w krążki, żeby łatwo je było przeżuć, i dzieci jedzą tylko na siedząco. Przy okazji porozmawiajcie, że małpy w zoo dostają specjalnie dobrane jedzenie od opiekunów i że zwierząt w zoo nie karmimy sami. Taka przekąska może być miłym zakończeniem dnia, ale nie jest obowiązkowa.

Książki, wiersze i piosenki

Najmłodszym i przedszkolakom przeczytaj przygody małpki z serii „Ciekawski George” autorstwa Margret i H. A. Reyów, które ukazały się po polsku w kilku tomach. Starszym dzieciom i uczniom klas 1-3 możesz przeczytać bajkę Aleksandra Fredry „Małpa w kąpieli” i porozmawiać, czy zawsze warto naśladować innych. Z uczniami sięgnij też po „Księgę dżungli” Rudyarda Kiplinga, w której pojawia się plemię małp Bandar-log. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Małpka skacze z drzewa na drzewo, raz na prawo, raz na lewo. Łapie liany, macha ogonkiem, a wieczorem śpi pod listkiem.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Uu, aa, uu, aa, małpia rodzina w dżungli gra. Iskają futro, dzielą się figą, a nocą śpią razem, tuż obok siebie, cicho.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „14 grudnia obchodzimy Dzień Małpy. Będziemy poznawać różne małpy, ich zwyczaje i miejsca, w których żyją, a także dużo się ruszać. Prosimy, aby dzieci przyszły w wygodnym stroju sportowym, najlepiej w kolorze brązowym, i przyniosły pluszową małpkę, jeśli taką mają.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinne oglądanie zdjęć z wizyty w zoo albo książki o zwierzętach i rysunek ulubionej małpy. W klasach 1-3 uczniowie mogą z rodzicami poszukać informacji o jednej małpie i przynieść je na kartce.

Rodzice mogą też pomóc zorganizować wycieczkę do najbliższego ogrodu zoologicznego, który ma małpiarnię, albo zebrać informacje o akcjach ochrony małp prowadzonych przez polskie zoo. Warto zapytać zoo, czy nie prowadzi w grudniu zajęć edukacyjnych dla grup. Z pluszowych małpek przyniesionych przez dzieci zróbcie w sali małpią wystawę. Udział jest dobrowolny, a dziecko bez pluszaka może przynieść rysunek.

Najczęstsze pytania