Dzień Gór (11 grudnia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Międzynarodowy Dzień Gór obchodzimy co roku 11 grudnia. To święto ustanowione przez ONZ, które ma przypominać, jak ważne są góry dla ludzi, zwierząt i roślin, nawet dla tych, którzy mieszkają daleko od nich. Dla dzieci góry to przygoda: wysokie szczyty, śnieg, skały, echo i zwierzęta, których nie spotkamy na podwórku. Część dzieci była już w górach z rodzicami, inne znają je tylko z obrazków i bajek. Dzień gór w przedszkolu to okazja, żeby zabrać całą grupę w wyobrażoną wyprawę, poćwiczyć wspinanie się i równowagę, a przy okazji dowiedzieć się, skąd w rzekach bierze się woda.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o górach do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne z papieru i gazet, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje lektur, legend i piosenek oraz pomysły na zaangażowanie rodziców. Wszystkie zabawy da się przeprowadzić w sali przedszkolnej z tym, co jest w szafie. Przy okazji rozmawiamy też o bezpieczeństwie, bo góry są piękne, ale wymagają ostrożności.

Historia Dnia Gór

Międzynarodowy Dzień Gór ustanowiło Zgromadzenie Ogólne ONZ, wyznaczając na niego 11 grudnia. Święto wyrosło z Międzynarodowego Roku Gór, ogłoszonego przez ONZ na 2002 rok, kiedy na całym świecie zwracano uwagę na znaczenie gór i na problemy ich mieszkańców. Od 2003 roku Dzień Gór obchodzi się co roku. Jego celem jest przypominanie, że góry są ważne dla życia na Ziemi, pokazywanie, z jakimi trudnościami mierzą się ludzie mieszkający w górach, i łączenie sił tych, którzy chcą chronić górską przyrodę. Obchody na świecie koordynuje FAO, czyli agenda ONZ zajmująca się wyżywieniem i rolnictwem.

Co roku Dzień Gór ma inne hasło przewodnie, poświęcone na przykład lodowcom, różnorodności przyrody albo życiu ludzi w górach. ONZ przypomina przy tej okazji, że prawie dwa miliardy ludzi korzystają na co dzień z wody, która pochodzi z gór, a lodowce przechowują około 70 procent słodkiej wody na świecie. FAO zwraca też uwagę, że w górach żyje około jednej czwartej wszystkich gatunków zwierząt i roślin lądowych. Jednocześnie lodowce szybko topnieją, a wiele z nich już zniknęło, co jest jednym z powodów, dla których ONZ tak mocno zachęca do ochrony gór.

W Polsce Dzień Gór obchodzą parki narodowe, schroniska, szkoły i przedszkola, zwłaszcza w regionach górskich, ale nie tylko. Wiele placówek organizuje tego dnia wystawy zdjęć z górskich wycieczek, spotkania z ratownikami górskimi albo zajęcia o zwierzętach Tatr. Dla dzieci z nizin to okazja, żeby poznać krajobraz, który widziały tylko na obrazkach, a dla dzieci z gór, żeby opowiedzieć o swojej okolicy. Uwaga na podobne nazwy: Dzień Gór to nie Barbórka, czyli Dzień Górnika obchodzony 4 grudnia, i nie święto przewodników czy ratowników górskich.

Po co obchodzić Dzień Gór z dziećmi

Pierwszy cel jest poznawczy i przyrodniczy. Dzieci dowiadują się, jak wyglądają góry, czym różnią się od pagórków, dlaczego na szczytach leży śnieg i skąd w górach biorą się rzeki. Poznają zwierzęta, które żyją wysoko, na przykład kozicę i świstaka, i uczą się, że górska przyroda jest delikatna i potrzebuje ochrony. Wprowadzamy pojęcia wysoko i nisko, wyżej i niżej, a starsze dzieci porównują wysokości i czytają proste mapy. To także dobry moment na rozmowę o wodzie, bo wiele rzek, w tym Wisła, zaczyna swój bieg w górach.

Drugi cel jest ruchowy i emocjonalny. Góry to wspinaczka, równowaga, pokonywanie przeszkód i wysiłek, więc Dzień Gór świetnie nadaje się na zajęcia ruchowe z torem przeszkód, materacami i ławeczką. Dzieci uczą się, że na szczyt trzeba iść wolno i wytrwale, a po drodze można odpocząć i pomóc koledze. Rozmowa o bezpieczeństwie w górach uczy odpowiedzialności: w góry nie idzie się samemu, trzeba słuchać dorosłych, mieć ciepłe ubranie i wiedzieć, że są ratownicy, którzy pomagają w potrzebie. Wspólne wyprawy na niby budują ducha zespołu i poczucie, że razem dojdziemy dalej.

Ciekawostki o górach dla dzieci

Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek na jedno spotkanie. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, dlaczego na szczycie góry jest zimno?”, a potem przeczytaj odpowiedź.

• Najwyższa góra świata to Mount Everest. Leży w Himalajach w Azji i ma ponad osiem tysięcy metrów wysokości, a na jej szczycie jest tak mało powietrza, że trudno oddychać.
• Najwyższe góry w Polsce to Tatry. Najwyższy szczyt Polski to Rysy, które mają prawie dwa i pół tysiąca metrów.
• Im wyżej, tym zimniej. Dlatego na wysokich szczytach leży śnieg nawet wtedy, gdy na dole jest ciepło.
• Z gór płyną rzeki. Wisła, największa rzeka Polski, zaczyna się w górach, w Beskidzie Śląskim.
• Lodowce to rzeki z lodu. Leżą w wysokich górach i powoli się przesuwają, a przechowują ogromną ilość słodkiej wody.
• Kozica świetnie chodzi po skałach. Ma specjalne kopytka, dzięki którym nie ślizga się na stromych zboczach.
• Świstak gwiżdże, gdy widzi niebezpieczeństwo. W ten sposób ostrzega inne świstaki, a zimę przesypia w norze.
• W górach mieszka mnóstwo zwierząt i roślin. W górach świata żyje około jednej czwartej wszystkich gatunków lądowych.
• W górach słychać echo. Głos odbija się od skał i wraca do nas, jakby ktoś go powtarzał.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci poznają góry przez ruch i naśladowanie: wchodzenie, schodzenie, skradanie się i wołanie. Pomoce są duże i miękkie, bez drobnych elementów.

Wchodzimy na górę

Ułóż z materacy i poduszek miękką górkę, a na jej szczycie połóż pluszowego misia. Dzieci po kolei wspinają się na czworakach na górkę, witają się z misiem i ostrożnie schodzą na pupie albo tyłem. Ty stoisz obok i asekurujesz każde dziecko. Za drugim razem możecie wnosić na szczyt woreczki gimnastyczne jako plecaki. Zabawa rozwija siłę, koordynację i pewność siebie, a przy okazji uczy pojęć na górze i na dole.

Echo w górach

Usiądź z dziećmi w kole i powiedz, że jesteście w górach, gdzie mieszka echo. Wołasz krótkie słowa albo sylaby, na przykład „hop”, „hej”, „mama”, a dzieci powtarzają je jak echo, najpierw głośno, potem ciszej, a na końcu szeptem. Potem jedno dziecko woła, a reszta jest echem. Zabawa ćwiczy słuch, pamięć słuchową i regulowanie siły głosu.

Śnieg na szczycie

Zbuduj z chusty animacyjnej górę, podnosząc ją wysoko na środku, a dzieci trzymają brzegi. Na szczyt sypiesz kulki z białej bibuły, które są śniegiem, a dzieci falują chustą, żeby śnieg zsypał się na dół. Potem zbieracie śnieg do koszyka i zaczynacie od nowa. Kulki z bibuły rób duże, wielkości dłoni dorosłego, i pilnuj, żeby dzieci nie brały ich do buzi. Zabawa rozwija koordynację i daje dużo radości.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki chętnie wcielają się w zwierzęta i bohaterów wypraw, więc tu pojawiają się górskie zwierzęta i pierwsza wyprawa.

Zwierzęta z gór

Pokaż dzieciom obrazki kozicy, świstaka, niedźwiedzia i orła i opowiedz krótko o każdym zwierzęciu. Potem wołasz nazwę zwierzęcia, a dzieci pokazują je ruchem: kozica skacze ostrożnie z nogi na nogę, świstak staje na palcach i gwiżdże, niedźwiedź idzie ciężko na czworakach, a orzeł szybuje z rozłożonymi rękami. Na hasło „zima” wszystkie świstaki i niedźwiedzie zasypiają. Zabawa uczy nazw zwierząt i ich zachowań, a przy okazji rozwija ruch.

Plecak na wyprawę

Przygotuj duży plecak i obrazki różnych rzeczy: ciepła czapka, kurtka, butelka z wodą, kanapka, mapa, latarka, a do tego rzeczy niepotrzebne, na przykład klapki, parasol plażowy, telewizor. Dzieci po kolei wybierają obrazek i decydują, czy ta rzecz przyda się w górach, a jeśli tak, wkładają ją do plecaka. Porozmawiajcie, dlaczego w górach trzeba mieć ciepłe ubranie i wodę. Zabawa uczy planowania, klasyfikowania i myślenia o bezpieczeństwie.

Wysoko i nisko

Ustaw w sali kilka gór z klocków o różnej wysokości. Dzieci porównują je i układają od najniższej do najwyższej, a potem wskazują, która góra jest wyższa od której. Następnie ty podajesz polecenia: „Postaw kozicę na najwyższym szczycie”, „Połóż misia u stóp najniższej góry”. Zabawa wprowadza pojęcia porównywania wysokości i położenia w przestrzeni.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na dłuższe wyprawy w wyobraźni, pierwsze mapy i rozmowę o tym, skąd bierze się woda.

Wyprawa na szczyt

Zbuduj w sali tor przeszkód jako górski szlak: ławeczka to wąska ścieżka, materace to zbocze, tunel z krzeseł to jaskinia, a szarfy rozłożone na podłodze to kamienie w strumieniu. Dzieci idą szlakiem w parach, trzymając się za ręce na trudnych odcinkach, a na szczycie wbijają swoją chorągiewkę z papieru. Po drodze czekają na nie zadania, na przykład policzyć kamienie albo powiedzieć, jakie zwierzę mieszka w górach. Zabawa rozwija sprawność, współpracę i wytrwałość.

Skąd płynie rzeka?

Na dużym arkuszu szarego papieru narysuj górę ze śniegiem na szczycie, a u jej stóp łąki i miasto. Opowiedz, że śnieg na szczycie topnieje, woda spływa strumykami, strumyki łączą się w rzekę, a rzeka płynie do miasta, gdzie ludzie piją wodę. Dzieci przyklejają paski niebieskiej bibuły jako strumyki i rzekę, łącząc je we właściwym kierunku. Na koniec zapytaj, dlaczego warto dbać o czystość gór. Zabawa pokazuje obieg wody w prosty sposób i uczy przyczyn i skutków.

Ratownicy górscy

Opowiedz, że w górach pracują ratownicy, którzy pomagają zagubionym i zmęczonym turystom. Część dzieci chowa się w sali jako turyści, którzy potrzebują pomocy, a inne dzieci, ratownicy, szukają ich z lornetkami z rolek i odprowadzają do schroniska na dywanie. Po zabawie ustalcie zasady: w góry idziemy z dorosłym, nie oddalamy się od grupy, a gdy się zgubimy, zostajemy w miejscu i wołamy. Warto też przypomnieć numer alarmowy 112. Zabawa uczy współpracy i bezpiecznych zachowań.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już czytać mapy, porównywać liczby i pracować w projekcie. Dzień Gór może być dla nich prawdziwą lekcją geografii i przyrody.

Góry Polski na mapie

Przynieś mapę Polski i pokaż, że góry leżą na południu kraju. Uczniowie odnajdują na mapie Tatry, Beskidy, Karkonosze i Bieszczady, a potem sprawdzają, jak na mapie oznacza się góry kolorami. Każda grupa losuje jedno pasmo i przygotowuje krótką kartkę z informacją, gdzie leży i jak się nazywa jego najwyższy szczyt, korzystając z atlasu. Zadanie ćwiczy orientację na mapie i szukanie informacji.

Porównujemy wysokości

Przygotuj paski papieru o różnej długości, które przedstawiają wysokości kilku gór: Rysy, Śnieżkę, Mount Everest i najbliższe wzniesienie w okolicy. Uczniowie porównują paski i układają je od najniższego do najwyższego, a potem porównują wysokości z czymś znanym, na przykład z wysokością szkoły. Mogą też obliczyć, ile razy wyższy jest Everest od Rysów, w przybliżeniu. Zadanie ćwiczy porównywanie dużych liczb i myślenie w skali.

Kodeks turysty

Uczniowie w grupach piszą zasady zachowania w górach: chodzimy tylko po szlakach, nie zrywamy roślin, nie karmimy zwierząt, zabieramy śmieci ze sobą, sprawdzamy pogodę i nie wchodzimy wyżej, gdy zbliża się burza. Każda grupa tłumaczy, dlaczego dana zasada jest ważna, a potem tworzycie wspólny plakat. Porozmawiajcie o tym, że w parkach narodowych przyroda jest chroniona szczególnie mocno. Zadanie ćwiczy pisanie tekstu użytkowego i uczy szacunku dla przyrody.

Legenda o śpiących rycerzach

Opowiedz uczniom tatrzańską legendę o rycerzach, którzy śpią we wnętrzu gór i obudzą się, gdy Polska będzie w potrzebie. Uczniowie w grupach wymyślają dalszy ciąg legendy albo własną legendę o górze, którą znają. Każda grupa przedstawia swoją historię klasie w formie krótkiego słuchowiska albo komiksu. Zadanie rozwija wyobraźnię, umiejętność opowiadania i poznawanie polskich legend.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy przygotowujesz wcześniej sama.

Góry z gazet

• gazety, taśma klejąca
• duży karton jako podstawa
• farby plakatowe: szara, brązowa, zielona, biała

Dzieci gniotą gazety w kule i układają je na kartonie w kształt gór, a ty przytwierdzasz je taśmą. Potem malują góry: dół na zielono jako łąki, środek na szaro i brązowo jako skały, a szczyty na biało jako śnieg. Po wyschnięciu mogą dołożyć zwierzęta z papieru i szlak z kredki. Makieta może stać w sali przez cały tydzień.

Góry z trójkątów

• trójkąty z kolorowego papieru w różnych rozmiarach
• białe paski papieru na śnieg
• kartka z bloku, klej, kredki

Dzieci układają trójkąty obok siebie i na sobie, tworząc pasmo gór, a potem przyklejają je na kartce. Na szczyty doklejają kawałki białego papieru jako śnieg, a na niebie rysują słońce albo chmury. Najmłodsze dzieci dostają gotowe trójkąty, starsze wycinają je same. Praca uczy rozpoznawania kształtów i komponowania obrazka.

Świstak z rolki

• rolka po papierze toaletowym
• brązowa farba albo brązowy papier
• kredki, klej, nożyczki (pod nadzorem dorosłego)

Dzieci malują rolkę na brązowo albo oklejają ją brązowym papierem. Doklejają małe uszy, rysują oczy, nos i dwa zęby, a z pasków papieru robią łapki. Świstaki mogą stanąć przy górach z gazet jako ich mieszkańcy. Przy pracy przypomnij, że świstak gwiżdże, gdy widzi niebezpieczeństwo.

Górski krajobraz z solą (dla starszych)

• kartka papieru technicznego
• farby akwarelowe, sól kuchenna
• pędzel, woda

Uczniowie malują akwarelą górski krajobraz o zmierzchu: fioletowe i niebieskie szczyty, pomarańczowe niebo. Gdy farba jest jeszcze mokra, posypują szczyty odrobiną soli, która wciąga barwnik i tworzy efekt śniegu i mrozu. Po wyschnięciu strzepują sól. Praca pokazuje prosty eksperyment plastyczny i daje bardzo efektowny wynik.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Góry to ruch w górę i w dół, więc zabawy w tym dniu pozwalają dzieciom się wyszaleć i poćwiczyć równowagę.

Kozice na skałach

Rozłóż na podłodze szarfy albo kartki jako skały, w niewielkich odstępach. Dzieci są kozicami, które skaczą ze skały na skałę, nie dotykając podłogi, bo podłoga to przepaść. Gdy zagrasz na bębenku, kozice zatrzymują się i stoją na jednej nodze. Z czasem zabieraj niektóre skały, żeby skoki były trudniejsze. Zabawa ćwiczy skoczność, równowagę i koncentrację.

Świstak strażnik

Dzieci są świstakami, które spokojnie spacerują po górskiej łące. Jedno dziecko jest świstakiem strażnikiem, który stoi na krześle i obserwuje okolicę. Gdy strażnik zagwiżdże, wszystkie świstaki biegną do nor, czyli pod stoliki albo na materace. Po chwili wychodzą, a strażnikiem zostaje ktoś inny. Zabawa uczy reagowania na sygnał i pokazuje, jak zwierzęta ostrzegają się nawzajem.

Góralski taniec

Włącz nagranie góralskiej muzyki ludowej. Dzieci stają w kole i wykonują proste kroki: przytupy, podskoki z nogi na nogę, obroty i klaskanie nad głową. Chłopcy i dziewczynki mogą tańczyć z chustkami w dłoniach, machając nimi w rytm muzyki. Na koniec zaśpiewajcie znaną ludową piosenkę góralską. Zabawa rozwija poczucie rytmu i wprowadza w kulturę regionu.

Scenariusz zajęć: Dzień Gór w przedszkolu

Temat	Wyprawa w góry
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że najwyższe góry Polski to Tatry; rozpoznaje 2-3 zwierzęta żyjące w górach; wie, jak bezpiecznie zachowywać się w górach; pokonuje tor przeszkód, dbając o równowagę
Pomoce	obrazki gór i zwierząt górskich, plecak z obrazkami rzeczy, ławeczka, materace, szarfy, krzesła, chorągiewki z papieru, arkusz szarego papieru, niebieska bibuła, klej
Przebieg	1. Powitanie (4 minuty): echo w górach, dzieci powtarzają powitanie jak echo. 2. Rozmowa (6 minut): nauczyciel mówi, że 11 grudnia to Międzynarodowy Dzień Gór, pokazuje zdjęcia Tatr i czyta trzy ciekawostki. 3. Plecak na wyprawę (7 minut): dzieci wybierają rzeczy potrzebne w górach. 4. Wyprawa na szczyt (10 minut): tor przeszkód i wbicie chorągiewki na szczycie. 5. Zwierzęta z gór (6 minut): naśladowanie kozicy, świstaka, niedźwiedzia i orła. 6. Skąd płynie rzeka? (8 minut): tworzenie obrazu z górą i rzeką. 7. Odpoczynek w schronisku (4 minuty): dzieci leżą na dywanie i słuchają cichej muzyki.
Zakończenie	Dzieci siadają w kole i każde mówi, co najbardziej podobało mu się na wyprawie. Grupa żegna góry głośnym „hop, hop”, a echo odpowiada coraz ciszej.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, jak nazywają się najwyższe góry w Polsce, i czy wiesz, co zabrać w góry. Zanotuj, kto samodzielnie wymienił zasady bezpieczeństwa.

Przy torze przeszkód zadbaj o bezpieczeństwo: materace pod każdym miejscem, z którego można spaść, ławeczka ustawiona stabilnie i dorosły przy najtrudniejszym odcinku. Dzieci pokonują tor pojedynczo albo w parach, bez popychania i wyprzedzania. Jeśli w grupie są dzieci, które boją się wysokości, pozwól im wybrać łatwiejszą trasę obok. Wyprawa ma dawać radość, a nie stres, więc nikogo nie zmuszaj do wejścia wyżej, niż chce.

Książki, wiersze i piosenki

Z uczniami klas 1-3 możesz czytać fragmenty powieści „Heidi” szwajcarskiej pisarki Johanny Spyri, która opowiada o dziewczynce mieszkającej z dziadkiem w Alpach. W polskiej tradycji najlepszym źródłem opowieści o górach są legendy tatrzańskie, na przykład o śpiących rycerzach albo o zbójniku Janosiku, które opowiesz dzieciom własnymi słowami. Z muzyki sięgnij po ludowe piosenki góralskie, na przykład „Hej, bystra woda”, i nagrania kapel góralskich. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Hop, hop, w górach echo, woła z daleka, odpowiada lekko. Idziemy szlakiem, krok za krokiem, szczyt już widać tuż pod obłokiem.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Kozica skacze, świstak gwiżdże, orzeł nad szczytem krąży coraz bliżej. Góry szanujemy, śmieci zabieramy, przyrodę w górach w spokoju zostawiamy.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „11 grudnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Gór. Będziemy poznawać polskie góry, zwierzęta, które w nich mieszkają, i zasady bezpieczeństwa na szlaku. Prosimy, aby dzieci przyniosły zdjęcie z górskiej wycieczki, pocztówkę z gór albo pamiątkę, na przykład kamyk czy szyszkę, jeśli taką mają.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinną rozmowę o wycieczce w góry, która się odbyła albo o której rodzina marzy, i wspólny rysunek. W klasach 1-3 uczniowie mogą z rodzicami poszukać w atlasie najwyższego szczytu w wybranym kraju.

Jeśli któryś z rodziców chodzi po górach, jest przewodnikiem albo ratownikiem, zaproś go do przedszkola z plecakiem i sprzętem. Dzieci chętnie przymierzą kask, obejrzą mapę i kompas, a opowieść o prawdziwej wyprawie zapamiętają na długo. Z pamiątek przyniesionych przez dzieci zróbcie wystawę „Nasze góry”, podpisując, skąd pochodzą. Udział jest dobrowolny, a dzieci, które nie były w górach, mogą przynieść rysunek wymarzonej góry.

Najczęstsze pytania