Dzień Głośnego Czytania (29 września): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania obchodzimy 29 września. Data nie jest przypadkowa, bo tego dnia w 1882 roku urodziła się Janina Porazińska, jedna z najważniejszych polskich autorek piszących dla dzieci. To święto nie wymaga dekoracji ani przebrań, wystarczy dobra książka, wygodne miejsce i ktoś, kto czyta na głos. Dzień głośnego czytania w przedszkolu to jednak dobra okazja, żeby zrobić z czytania prawdziwe wydarzenie: zaprosić gości, zbudować kącik z poduszek i pokazać dzieciom, że słuchanie opowieści jest przygodą. Tego dnia czytamy więcej, uważniej i razem.

We wpisie znajdziesz sprawdzoną historię święta i kilka słów o Janinie Porazińskiej, ciekawostki o czytaniu do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, sprawdzone tytuły książek i pomysły na współpracę z rodzicami. Zabawy dobraliśmy tak, żeby nie powtarzały tego, co proponowaliśmy na Dzień Książki i Dzień Bibliotek, bo tym razem w centrum jest samo czytanie na głos i słuchanie. Każdą zabawę da się przeprowadzić na podstawie samego opisu.

Historia Dnia Głośnego Czytania

Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania wiąże się z kampanią społeczną „Cała Polska czyta dzieciom”, którą prowadzi Fundacja ABCXXI. Według strony fundacji Dzień Głośnego Czytania został ogłoszony przez Polską Izbę Książki po raz pierwszy we wrześniu 2001 roku, cztery miesiące po inauguracji kampanii. Fundacja koordynuje obchody od początku i co roku zachęca przedszkola, szkoły i biblioteki, żeby tego dnia czytać dzieciom więcej niż zwykle. Najbardziej znane hasło kampanii to „Czytaj dziecku 20 minut dziennie. Codziennie!”. Chodzi w nim o to, że regularne czytanie na głos wspiera rozwój dziecka bardziej niż jednorazowe akcje.

Datę 29 września wybrano na pamiątkę urodzin Janiny Porazińskiej. Urodziła się 29 września 1882 roku w Lublinie i większość swojej twórczości poświęciła dzieciom. Pisała wiersze, opowiadania i baśnie, a wiele z nich wciąż czyta się w przedszkolach. Do jej najbardziej znanych książek należą „Kichuś majstra Lepigliny”, „Pamiętnik Czarnego Noska” i „Szewczyk Dratewka”. Porazińską zalicza się do najważniejszych postaci polskiej literatury dziecięcej swoich czasów.

Dzień Głośnego Czytania obchodzi się dziś w całej Polsce. Przedszkola zapraszają rodziców, dziadków i znane osoby z okolicy, które przychodzą przeczytać dzieciom ulubioną książkę. Biblioteki organizują maratony czytania, a szkoły przerwy z książką. W niektórych placówkach starsze dzieci czytają młodszym, co jest świetną nauką dla obu stron. To święto łatwe do zorganizowania i niedrogie, a jego sens rozumie każdy dorosły, który pamięta, jak ktoś czytał mu w dzieciństwie.

Po co obchodzić Dzień Głośnego Czytania z dziećmi

Czytanie na głos to jedna z najprostszych i najskuteczniejszych rzeczy, które można zrobić dla rozwoju dziecka. Dziecko, które słucha opowieści, poznaje nowe słowa, uczy się budowy zdań i tego, że historia ma początek, środek i koniec. Rozwija wyobraźnię, bo samo tworzy w głowie obrazy do tego, co słyszy. Uczy się też skupiać uwagę na dłużej, co przydaje się później w szkole. Wszystko to dzieje się mimochodem, bez nauki i bez zadań, co jest ogromną zaletą.

Wspólne czytanie wspiera też sferę emocjonalną i społeczną. Dzieci przeżywają przygody bohaterów, boją się razem z nimi i cieszą, a potem mogą porozmawiać o tych uczuciach w bezpiecznych warunkach. Czytanie w grupie uczy słuchania innych, czekania na swoją kolej i szacunku dla książki. Dla nauczyciela to sposób na wyciszenie grupy i budowanie więzi, a dla rodziców przypomnienie, że wieczorna książka jest ważniejsza, niż się wydaje. Zabawy ruchowe powiązane z tekstem pokazują, że słuchanie nie musi oznaczać siedzenia bez ruchu.

Ciekawostki o czytaniu dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki podczas jednego spotkania, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, czy książki zawsze były z papieru?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź. Przy ciekawostkach o Porazińskiej pokaż jedną z jej książek.

• Dawniej ludzie bardzo często czytali na głos. Książek było mało, więc jedna osoba czytała, a reszta rodziny albo sąsiadów słuchała.
• Zanim wymyślono papier, pisano na glinianych tabliczkach, na skórach zwierząt i na papirusie. Papirus robiono z rośliny rosnącej nad rzeką Nil.
• Pierwsze książki przepisywano ręcznie. Jedną książkę przepisywało się czasem przez wiele miesięcy, dlatego były bardzo drogie.
• Janina Porazińska urodziła się w Lublinie 29 września 1882 roku. Właśnie jej urodziny świętujemy w Dniu Głośnego Czytania.
• Porazińska napisała „Szewczyka Dratewkę”. To opowieść o dobrym szewczyku, który po drodze pomógł zwierzętom, a one potem pomogły jemu wykonać trudne zadania i uwolnić królewnę.
• Ludzie, którzy nie widzą, też czytają. Używają pisma Braille’a, czyli wypukłych kropek, które czyta się palcami, albo słuchają nagranych książek.
• Książkę czytaną na głos i nagraną nazywamy audiobookiem. Czyta ją lektor, czyli ktoś, kto umie czytać wyjątkowo ładnie.
• W bibliotece można pożyczyć książki za darmo. Wystarczy karta biblioteczna i obietnica, że oddamy książkę w dobrym stanie.
• Ta sama książka może brzmieć zupełnie inaczej. Każdy czytający używa innego głosu, innego tempa i innych min.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

U najmłodszych czytanie trwa krótko, kilka minut, i przeplata się z ruchem i dotykiem. Wybieraj książki kartonowe z dużymi obrazkami i prostym tekstem, które dzieci mogą same trzymać i przewracać.

Gniazdko do czytania

Zbuduj z dziećmi w kącie sali gniazdko z koców, poduszek i miękkich pluszaków. Powiedz, że to specjalne miejsce, w którym dzisiaj będziemy słuchać książek, i że wchodzi się do niego cichutko, bez butów. Dzieci siadają wygodnie, przytulają pluszaka, a Ty czytasz krótką książeczkę, pokazując obrazki. Po czytaniu każde dziecko może wziąć jedną książkę do oglądania i zostać w gniazdku jeszcze chwilę. Zabawa buduje miłe skojarzenie z czytaniem i uczy rytuału: wygodne miejsce, cisza, słuchanie.

Słowo, które każe się ruszyć

Wybierz krótką rymowankę albo książeczkę, w której często powtarza się jedno słowo, na przykład „kot”, „skok” albo „deszcz”. Przed czytaniem ustal z dziećmi ruch dla tego słowa: przy „kocie” robią łapki, przy „skoku” podskakują na siedząco, przy „deszczu” stukają palcami w podłogę. Czytasz powoli i lekko podkreślasz głosem umówione słowo, a dzieci wykonują ruch. Za drugim razem nie podkreślasz słowa i dzieci muszą go wyłapać same. Zabawa uczy uważnego słuchania i łączy czytanie z ruchem, co najmłodszym bardzo pomaga.

Pokaż paluszkiem

Usiądź z małą grupą dzieci przy dużej książce obrazkowej. Czytasz jedno zdanie, a potem pytasz: „Gdzie jest pies? Pokaż paluszkiem”, „Gdzie jest czerwona piłka?”, „Kto tu śpi?”. Dzieci wskazują obrazki, a te, które już mówią, mogą nazwać to, co pokazują. Pozwól dzieciom samym przewracać kartki, pokazując, jak robi się to ostrożnie, za róg strony. Zabawa rozwija rozumienie mowy, słownictwo i pierwsze nawyki obchodzenia się z książką.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki potrafią słuchać dłużej i chętnie włączają się w opowieść. W tej grupie ćwiczymy przewidywanie, rozpoznawanie głosów i wyobraźnię.

Kto to mówi?

Wybierz książkę, w której występuje kilka postaci, na przykład niedźwiedź, mysz i ptak. Przed czytaniem pokaż dzieciom, jakimi głosami będą mówić bohaterowie: niedźwiedź nisko i powoli, mysz cienko i szybko, ptak śpiewnie. Potem czytasz fragment bez pokazywania obrazka, a dzieci zgadują po głosie, kto teraz mówi, i wskazują obrazek postaci przypięty do tablicy. Na koniec chętne dzieci próbują powiedzieć jedno zdanie głosem wybranego bohatera. Zabawa ćwiczy słuch, pokazuje, że głos może wyrażać emocje i charakter, i zachęca do ekspresji.

Co będzie dalej?

Czytaj dzieciom nową, nieznaną im książkę i zatrzymuj się w dwóch lub trzech ciekawych momentach. Za każdym razem zapytaj: „Jak myślicie, co się teraz stanie?”, i wysłuchaj kilku pomysłów, nie oceniając ich. Potem czytasz dalej, a dzieci sprawdzają, czy ktoś zgadł. Na końcu zapytaj, które zakończenie podobało im się bardziej: to z książki czy któreś z wymyślonych. Zabawa rozwija wyobraźnię, myślenie przyczynowo-skutkowe i odwagę w wypowiadaniu się.

Czytanie przy latarce

Zasłoń rolety i przygaś światło, a dzieci niech usiądą w półkolu na dywanie. Czytasz krótką, spokojną opowieść przy latarce, oświetlając strony książki, a potem kierujesz światło na obrazek, który dzieci mają zobaczyć. Po czytaniu dzieci mogą po kolei potrzymać latarkę i oświetlić obrazek, o którym opowiadają. Pilnuj, żeby nikt nie świecił w oczy innym. Zabawa tworzy wyjątkową atmosferę, wycisza i uczy skupienia uwagi na jednym punkcie.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki potrafią już opowiadać, odgrywać scenki i czasem rozpoznają pierwsze litery. Tutaj dzieci stają się nie tylko słuchaczami, ale też opowiadaczami.

Mali lektorzy dla maluchów

Umów się z nauczycielką grupy młodszej i zaproś sześciolatki w roli lektorów. Każde dziecko wybiera wcześniej książeczkę obrazkową, którą dobrze zna, i ćwiczy opowiadanie jej na podstawie obrazków, bo nie musi jeszcze umieć czytać. Podczas wizyty starszaki siadają z jednym lub dwoma maluchami i „czytają” im swoją książkę, pokazując obrazki. Po powrocie porozmawiajcie, jak się czuły w roli czytającego i co było trudne. Zabawa uczy opowiadania, odpowiedzialności za młodszych i daje ogromne poczucie dumy.

Szewczyk Dratewka na głosy

Przeczytaj dzieciom opowieść o szewczyku Dratewce w wersji dla przedszkolaków i porozmawiajcie o bohaterach: szewczyk, mrówki, kaczki, pszczoły, czarownica i królewna. Potem rozdziel role: Ty jesteś narratorem, a dzieci powtarzają za Tobą krótkie kwestie swoich bohaterów i pokazują ich ruchy. Mrówki mogą szybko przebierać palcami, kaczki kwakać, pszczoły bzyczeć, a czarownica groźnie wydawać polecenia. Na koniec czytacie całą historię jeszcze raz, a każda grupa wchodzi w swoim momencie. Zabawa uczy słuchania i czekania na swoją kolej, a przy okazji wprowadza postać patronki święta.

Ilustratorzy opowieści

Przeczytaj dzieciom krótkie opowiadanie albo baśń bez pokazywania ilustracji. Potem podziel tekst na cztery części i przydziel każdej grupie jedną część, a Ty powtarzasz ją krótko, żeby dzieci wiedziały, co mają narysować. Grupy rysują swoją scenę na dużej kartce, a potem układacie rysunki w kolejności i czytasz opowieść jeszcze raz, pokazując ilustracje dzieci. Porównajcie na koniec, jak wyglądają prawdziwe ilustracje w książce. Zabawa rozwija rozumienie tekstu, wyobraźnię i współpracę w grupie.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie uczą się czytać samodzielnie, więc Dzień Głośnego Czytania może być okazją, żeby poćwiczyć czytanie na głos w przyjaznej atmosferze, bez oceniania.

Czytelnik i słuchacz

Dobierz uczniów w pary i daj każdej parze krótki tekst albo książeczkę na ich poziomie. Jedno dziecko czyta na głos przez trzy minuty, a drugie słucha i ma zadanie: po czytaniu zadać czytającemu jedno pytanie o tekst i powiedzieć jedną rzecz, która mu się podobała w czytaniu, na przykład „Ładnie zmieniałeś głos”. Potem role się zmieniają. Zasada jest jedna: słuchacz nie poprawia błędów, tylko słucha. Zajęcia ćwiczą technikę czytania, rozumienie tekstu i udzielanie życzliwej informacji zwrotnej.

Kropka, przecinek i pytajnik czytają razem z nami

Napisz na tablicy kilka zdań z różnymi znakami: „Idziemy do lasu.” „Idziemy do lasu?” „Idziemy do lasu!”. Przeczytajcie je na głos i porozmawiajcie, jak zmienia się głos przy kropce, pytajniku i wykrzykniku. Potem uczniowie dostają krótki tekst, zaznaczają w nim znaki kolorowymi kredkami i czytają go na głos, pilnując, żeby głos się zatrzymywał, podnosił albo wzmacniał. Na koniec klasa czyta fragment wspólnie, chórem. Zajęcia uczą czytania z intonacją i pokazują, po co są znaki interpunkcyjne.

Kim była Janina Porazińska?

Przygotuj kilka krótkich kart z informacjami: data i miejsce urodzenia, tytuły książek, informacja, że jej urodziny to Dzień Głośnego Czytania. Uczniowie w grupach czytają karty i przygotowują plakat „Poznajcie patronkę naszego święta” z datą, rysunkiem i jednym tytułem książki. Następnie każda grupa czyta na głos krótki fragment wybranego utworu Porazińskiej, który wcześniej przygotujesz. Porozmawiajcie, czym jej opowieści różnią się od współczesnych książek. Zajęcia ćwiczą czytanie informacji, wyszukiwanie najważniejszych faktów i czytanie na głos.

Klasowe radio z bajką

Uczniowie w grupach przygotowują jednominutowy fragment ulubionej książki do przeczytania „na antenie”. Każda grupa ustala, kto czyta narrację, a kto kwestie bohaterów, i ćwiczy tekst kilka razy. Potem ustawiacie przed klasą „studio radiowe” z krzesłem i udawanym mikrofonem z rolki, a grupy nadają swoje audycje. Jeśli szkoła na to pozwala i rodzice się zgadzają, możesz nagrać audycje na dyktafon i odtworzyć je młodszym klasom. Zajęcia uczą czytania z podziałem na role, współpracy i odwagi w mówieniu przed innymi.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy przygotowujesz wcześniej sama.

Pacynka ze skarpetki

• czysta, stara skarpetka
• kawałki filcu albo kolorowego papieru, włóczka
• klej do tkanin albo klej w sztyfcie mocnego chwytu, flamastry

Dziecko wkłada rękę do skarpetki, a dorosły zaznacza, gdzie wypadają oczy i buzia. Dzieci przyklejają oczy z papieru lub filcu, język z czerwonego paska i włosy z włóczki. Tak powstaje bohater, który może „czytać” razem z dzieckiem, zadawać pytania i komentować opowieść. Dla dwulatków nie używaj drobnych elementów, które mogą się odkleić, i pacynkę przygotuj sama. Pacynki przydadzą się do zabawy „Kto to mówi?”.

Lampka czytelnika

• kartka z bloku w kształcie abażuru i podstawy
• żółta i pomarańczowa bibuła
• kredki, klej, nożyczki

Dzieci kolorują podstawę lampki i abażur we wzory, a potem z żółtej i pomarańczowej bibuły robią snop światła, który pada pod lampką. W świetle lampki rysują siebie z książką albo kogoś, kto im czyta: mamę, dziadka, starsze rodzeństwo. Porozmawiajcie przy pracy o tym, gdzie w domu najlepiej się czyta. Gotowe prace możecie powiesić na tablicy dla rodziców pod hasłem „U nas się czyta”.

Mapa krainy z bajki

• duży arkusz szarego papieru
• farby, kredki, flamastry
• kolorowy papier, klej, nożyczki

Po przeczytaniu opowieści, w której bohater wędruje, na przykład „Szewczyka Dratewki”, dzieci w grupach rysują mapę jego drogi: dom, las, rzekę, chatę czarownicy i komnatę królewny. Każde miejsce oznaczają rysunkiem albo wycinanką, a starsze dzieci podpisują je drukowanymi literami. Na koniec opowiadają historię, prowadząc palec po mapie. Praca rozwija wyobraźnię przestrzenną i pomaga zapamiętać kolejność wydarzeń.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Po dłuższym słuchaniu dzieci potrzebują ruchu, więc zabawy ruchowe warto wplatać między czytanie.

Opowieść w ruchu

Przeczytaj albo opowiedz krótką historię pełną czasowników ruchu: bohater idzie przez las, skacze przez strumień, skrada się obok śpiącego smoka, wspina się na górę i biegnie do domu. Dzieci słuchają w rozsypce po sali i wykonują wszystkie ruchy, o których słyszą. Gdy w tekście pada słowo „stop” albo „cisza”, wszyscy nieruchomieją. Za drugim razem możesz czytać szybciej, a dzieci muszą nadążyć. Zabawa łączy słuchanie tekstu z ruchem i doskonale rozładowuje energię po dłuższym siedzeniu.

Wędrująca książka

Dzieci siedzą w kole, a Ty dajesz jednej osobie książkę. Przy muzyce książka wędruje z rąk do rąk, podawana ostrożnie, dwiema rękami. Gdy muzyka milknie, dziecko, które trzyma książkę, otwiera ją na dowolnej stronie i mówi, co widzi na obrazku, albo wymyśla jedno zdanie o tym, co się dzieje. Zabawa uczy szacunku dla książki, reakcji na sygnał i wypowiadania się. Dla starszych dzieci zamień obrazek na odczytanie jednego słowa.

Rytmiczna wyliczanka

Naucz dzieci krótkiej wyliczanki z rymowanek serwisu podanych niżej i powtarzajcie ją rytmicznie, klaszcząc sylaby. Potem mówcie ją na różne sposoby: szeptem, grubym głosem, cienkim głosem, szybko i wolno. Dzieci mogą też podzielić się na dwie grupy i mówić wyliczankę na zmianę, wers po wersie, jak w dialogu. Na koniec dołóżcie instrumenty: bębenek na mocne sylaby, trójkąt na koniec wersu. Zabawa ćwiczy rytm, pamięć i modulowanie głosu, czyli to, co jest podstawą dobrego czytania na głos.

Scenariusz zajęć na Dzień Głośnego Czytania w przedszkolu

Temat	Czytamy razem, słuchamy uważnie
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, dlaczego 29 września obchodzimy Dzień Głośnego Czytania; słucha opowieści ze zrozumieniem i przewiduje dalszy ciąg; rozpoznaje postaci po głosie; wypowiada się na temat przeczytanego tekstu
Pomoce	książka Janiny Porazińskiej „Szewczyk Dratewka” albo inna baśń, nieznana dzieciom książka obrazkowa, obrazki postaci, koce i poduszki, latarka, kartki i kredki
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): dzieci budują gniazdko do czytania i siadają wygodnie. 2. Patronka święta (5 minut): krótka opowieść o Janinie Porazińskiej i pokazanie jej książki. 3. Szewczyk Dratewka na głosy (10 minut): czytanie z udziałem dzieci w rolach zwierząt. 4. Opowieść w ruchu (6 minut): zabawa ruchowa. 5. Co będzie dalej? (8 minut): czytanie nowej książki z przewidywaniem zakończenia. 6. Kto to mówi? (5 minut): rozpoznawanie postaci po głosie. 7. Rysunek (6 minut): dzieci rysują ulubioną scenę z dzisiejszego czytania.
Zakończenie	Czytanie przy latarce krótkiej, spokojnej opowieści. Każde dziecko mówi, którą książkę chciałoby usłyszeć jutro, a Ty zapisujesz tytuły na liście grupy.
Ewaluacja	Dzieci podnoszą rysunki i opowiadają jednym zdaniem, co narysowały. Obserwuj, kto potrafił przewidzieć ciąg dalszy opowieści i kto odpowiadał na pytania o tekst.

Najpiękniejszym uzupełnieniem scenariusza jest czytający gość. Zaproś na ten dzień rodzica, dziadka, bibliotekarkę, dyrektora albo kogoś znanego w okolicy, na przykład strażaka, lekarza czy sportowca, i poproś, żeby przyniósł swoją ulubioną książkę z dzieciństwa. Gość czyta przez 10-15 minut, a potem odpowiada na pytania dzieci. Jeśli chętnych jest więcej, rozłóż wizyty na cały tydzień, bo jeden dzień to za mało na wszystkie książki.

Książki, wiersze i piosenki

W Dniu Głośnego Czytania warto sięgnąć po książki patronki święta. Janina Porazińska napisała między innymi „Kichusia majstra Lepigliny”, „Pamiętnik Czarnego Noska”, „Szewczyka Dratewkę” i zbiór „Psotki i śmieszki”. Z klasyki polskiej poezji dla dzieci dobrze czyta się na głos „Lokomotywę” Juliana Tuwima i „Kaczkę Dziwaczkę” Jana Brzechwy, bo rytm i rymy same prowadzą głos czytającego. Uczniom klas 1-3 możesz czytać w odcinkach „O krasnoludkach i o sierotce Marysi” Marii Konopnickiej. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Raz, dwa, trzy, czytasz ty, cztery, pięć, słucham z chęcią. Sześć i siedem, książka w dłoni, osiem, dziewięć, bajka goni.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Mama czyta, tata czyta, babcia czyta, książka zbita? Nie, nie zbita, cała, zdrowa, bo czytamy ją od nowa.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „29 września obchodzimy Ogólnopolski Dzień Głośnego Czytania. Zapraszamy rodziców, dziadków i rodzeństwo do przeczytania dzieciom ulubionej książki. Chętnych prosimy o wpisanie się na listę z wybranym dniem i godziną. Prosimy też, aby dzieci przyniosły swoją ulubioną książkę z domu, podpisaną imieniem.”. Przyniesione książki stworzą w sali wystawę, a dzieci opowiedzą o nich kolegom. Pamiętaj, żeby czytające osoby dostały od grupy podziękowanie, na przykład laurkę albo lampkę czytelnika.

Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinny tydzień czytania: przez siedem dni rodzic czyta dziecku codziennie co najmniej 20 minut, a dziecko zaznacza każdy dzień naklejką w kalendarzyku. W klasach 1-3 role mogą się odwrócić i to dziecko czyta rodzicowi albo młodszemu rodzeństwu. Przypomnij rodzicom, że czytanie na głos ma sens także wtedy, gdy dziecko samo już czyta, bo słuchanie trudniejszych tekstów rozwija słownictwo. Dla rodzin, w których w domu mówi się innym językiem, zaznacz wyraźnie, że czytanie w języku ojczystym rodziny jest tak samo wartościowe.

Najczęstsze pytania