Dzień Zdrowia (7 kwietnia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Światowy Dzień Zdrowia obchodzimy 7 kwietnia, w rocznicę powstania Światowej Organizacji Zdrowia, czyli WHO. Co roku WHO wybiera inne hasło i inny problem, o którym chce rozmawiać cały świat. Dzień zdrowia w przedszkolu warto jednak sprowadzić do rzeczy, które dziecko może zrobić samo: wyspać się, ruszać, pić wodę, wychodzić na dwór, zasłaniać usta przy kichaniu i mówić dorosłemu, gdy coś boli. To zwykłe codzienne nawyki, ale właśnie z nich składa się zdrowie małego człowieka.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o ludzkim ciele do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, książki i pomysły na współpracę z rodzicami. O jedzeniu, myciu rąk i zębach piszemy tu tylko krótko, bo te tematy mają swoje osobne święta. Tutaj skupiamy się na śnie, ruchu, oddechu, emocjach i na tym, jak dbać o swoje ciało na co dzień.

Historia Dnia Zdrowia

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO, od angielskiego World Health Organization) powstała 7 kwietnia 1948 roku jako wyspecjalizowana organizacja działająca w ramach ONZ. Jej zadaniem jest dbanie o zdrowie ludzi na całym świecie: walka z chorobami zakaźnymi, pomoc w czasie epidemii, zalecenia dotyczące szczepień, żywienia czy ruchu. Jeszcze w tym samym roku odbyło się pierwsze Światowe Zgromadzenie Zdrowia, czyli spotkanie przedstawicieli państw należących do WHO. To właśnie ono postanowiło, że co roku w rocznicę powstania organizacji będzie obchodzony Światowy Dzień Zdrowia. Pierwsze obchody odbyły się w 1950 roku.

Każdego roku Dzień Zdrowia ma inne hasło, które wskazuje ważny problem zdrowotny. W ostatnich latach były to między innymi „Nasza planeta, nasze zdrowie” w 2022 roku, „Zdrowie dla wszystkich” w 2023 roku, „Moje zdrowie, moje prawo” w 2024 roku i „Zdrowy początek, pełna nadziei przyszłość” w 2025 roku, poświęcone zdrowiu mam i noworodków. Hasło na 2026 rok brzmiało „Razem dla zdrowia. Stańmy po stronie nauki”. Według WHO jeden dzień to dopiero początek, bo wokół hasła przez cały rok prowadzi się kampanie, spotkania i akcje dla lekarzy, polityków i zwykłych ludzi.

W Polsce Światowy Dzień Zdrowia obchodzą szkoły, przedszkola, przychodnie i stacje sanitarno-epidemiologiczne. Popularne są pogadanki z pielęgniarką szkolną, tygodnie zdrowia, gazetki i konkursy plastyczne. W kalendarzu świąt nietypowych znajdziesz też wiele innych dni związanych ze zdrowiem, na przykład Dzień Mycia Rąk, Dzień Zdrowego Jedzenia czy Dzień Dentysty, ale to osobne okazje. Dzień Zdrowia jest dobrym momentem, żeby spojrzeć na zdrowie całościowo: ciało, sen, ruch i samopoczucie.

Po co obchodzić Dzień Zdrowia z dziećmi

Małe dziecko nie myśli o zdrowiu w przyszłości, ale bardzo dobrze rozumie, jak się czuje teraz: czy jest wyspane, czy boli je brzuch, czy ma siłę biegać. Dzień Zdrowia to okazja, żeby połączyć te odczucia z prostymi nawykami i pokazać, że dziecko ma na swoje zdrowie realny wpływ. W sferze fizycznej chodzi o ruch, oddech i świadomość własnego ciała, a w sferze poznawczej o nazywanie części ciała i poznawanie tego, jak działają serce, płuca i mięśnie. Ciekawostki o ciele dzieci chłoną z wielkim zainteresowaniem, bo dotyczą ich samych.

Równie ważna jest sfera emocjonalna i społeczna. Zdrowie to także dobre samopoczucie, spokój i umiejętność powiedzenia „boli mnie” albo „jestem smutny”. Dzieci uczą się, że o złym samopoczuciu mówimy dorosłemu, że lekarz i pielęgniarka pomagają, a wizyta w przychodni nie musi być straszna. Uczą się też dbania o innych: zasłaniamy usta łokciem przy kichaniu, żeby nie zarażać kolegów, a chorego przyjaciela odwiedzamy laurką, a nie w czasie gorączki. W ten sposób zdrowie staje się sprawą całej grupy, a nie tylko pojedynczego dziecka.

Ciekawostki o zdrowiu dla dzieci

Czytaj ciekawostki powoli i przy każdej zaproponuj dzieciom mały eksperyment na sobie: położenie ręki na sercu, wzięcie głębokiego oddechu, poruszanie palcami. Przed każdą ciekawostką zadaj pytanie. Wtedy dzieci zapamiętują więcej niż z samego słuchania.

• Serce jest mniej więcej wielkości twojej pięści. Zaciśnij dłoń i zobacz, jak małe jest serce, które przez całe życie pompuje krew.
• Serce bije szybciej, kiedy biegasz. Połóż rękę na piersi przed skakaniem i po nim, a poczujesz różnicę.
• Kiedy śpisz, twoje ciało rośnie i odpoczywa. Dlatego dzieci potrzebują dużo więcej snu niż dorośli.
• Płuca pracują jak dwa baloniki. Przy wdechu napełniają się powietrzem, a przy wydechu je wypuszczają. Połóż ręce na żebrach i poczuj, jak się unoszą.
• Dorosły człowiek ma ponad dwieście kości. Najmniejsze są w uchu, a najdłuższa jest kość udowa w nodze.
• Ponad połowa twojego ciała to woda. Dlatego trzeba pić wodę, zwłaszcza po zabawie i gdy jest gorąco.
• Kichnięcie wyrzuca z nosa mnóstwo maleńkich kropelek. Dlatego zasłaniamy usta i nos łokciem albo chusteczką.
• Mięśnie rosną w siłę, kiedy ich używasz. Nawet skakanie i wspinanie się na placu zabaw to trening.
• Śmiech też jest dobry dla zdrowia. Kiedy się śmiejesz, głęboko oddychasz i rozluźniasz ciało.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsi poznają zdrowie przez własne ciało. Zabawy są krótkie, oparte na naśladowaniu i powtarzaniu, a pomoce duże i bezpieczne. Nie używaj baloników, bo pęknięty balon to ryzyko zadławienia.

Gdzie jest nosek?

Siądź z dziećmi w kole i zaśpiewaj prostą melodię, w której pytasz: „Gdzie jest nosek? Gdzie są oczka? Gdzie są kolanka?”. Dzieci pokazują część ciała na sobie, a potem na dużym pluszowym misiu, którego podajecie sobie w kole. Po kilku rundach dodaj pytania o to, co robi dana część ciała: „Czym patrzymy?”, „Czym słuchamy?”, „Czym chodzimy?”. Na koniec każde dziecko delikatnie głaszcze misia po brzuchu i mówi mu „bądź zdrowy”. Zabawa rozwija mowę i świadomość własnego ciała.

Miś idzie spać

Przygotuj pluszowego misia, mały kocyk i poduszkę z chusty złożonej w kostkę. Opowiedz, że miś bawił się cały dzień i teraz jest bardzo zmęczony. Dzieci po kolei pomagają misiowi: ściągają mu „kapcie”, przykrywają go kocykiem, gaszą „lampkę” i cicho mówią „dobranoc”. Potem same kładą się na matach jak misie i przez chwilę leżą w ciszy przy spokojnej muzyce. Zabawa wprowadza temat snu, uspokaja i uczy, że odpoczynek jest potrzebny, żeby mieć siłę na zabawę.

Wąchamy kwiatek, dmuchamy świeczkę

Pokaż dzieciom obrazek kwiatka i obrazek świeczki. Przy kwiatku wszyscy robią powolny wdech nosem, jakby wąchali pachnący kwiat, a przy świeczce długi wydech ustami, jakby ją zdmuchiwali. Powtórzcie to kilka razy, a potem dodaj piórko lub mały kawałek bibuły, którego nie można połknąć, bo trzymasz go ty i przesuwasz nad dłonią dziecka. Dziecko dmucha i patrzy, jak bibuła faluje. Zabawa ćwiczy oddychanie przeponowe, które pomaga się uspokoić, i przygotowuje aparat mowy.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki potrafią już łączyć przyczyny ze skutkami. Dlatego w tych zabawach pokazujemy, co ciału pomaga, a co mu szkodzi, w prosty i konkretny sposób.

Apsik w łokieć

Pokaż dzieciom, co się dzieje, gdy ktoś kicha w dłoń, a potem podaje zabawkę koledze. Posyp dłoń odrobiną mąki, udawaj kichnięcie w dłoń i podaj misia dziecku, a potem pokaż, że „zarazki” zostały na misiu. Następnie ćwiczcie kichanie i kasłanie w łokieć: na hasło „apsik” wszyscy zasłaniają twarz zgiętą ręką. Pod koniec dnia zróbcie zawody, kto najszybciej zareaguje na niespodziewane „apsik”. Zabawa uczy ważnego nawyku, który chroni całą grupę. Po zabawie z mąką wszyscy myją ręce.

Co pomaga, a co przeszkadza?

Przygotuj dwa kosze: przy jednym uśmiechnięte serce, przy drugim smutne. Dzieci dostają obrazki: spanie w łóżku, bieganie na dworze, picie wody, spacer, siedzenie długo przed ekranem, chodzenie spać bardzo późno, ubieranie się stosownie do pogody i wyjście w zimie bez czapki. Każde dziecko pokazuje swój obrazek, mówi, co na nim jest, i wrzuca go do odpowiedniego kosza. Gdy dziecko się waha, zapytaj grupę, co o tym myśli. Zabawa uczy wnioskowania i wypowiadania się, a przy okazji rozmawiacie o codziennych wyborach.

U lekarza nie jest strasznie

Ustaw w kąciku krzesło lekarza i krzesło pacjenta, a na stoliku połóż zabawkową słuchawkę, szpatułkę z kartonu i kartkę na „receptę”. Najpierw ty jesteś lekarzem, a dziecko pacjentem: pytasz, co boli, osłuchujesz plecy, prosisz o powiedzenie „aaa” i pokazanie języka. Potem dzieci zamieniają się rolami w parach. Po każdej wizycie lekarz mówi pacjentowi coś miłego, a pacjent dziękuje. Zabawa oswaja z badaniem i uczy, że o bólu trzeba powiedzieć, bo wtedy lekarz może pomóc.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki mogą już badać swoje ciało, porównywać i planować. W tych zabawach dzieci stają się małymi badaczami zdrowia.

Serce po biegu

Naucz dzieci znaleźć puls na szyi lub nadgarstku, a jeśli to za trudne, niech położą dłoń płasko na piersi. Najpierw siedzą spokojnie i przez chwilę czują bicie serca. Potem przez minutę skaczą, biegają w miejscu i robią pajacyki, a na sygnał znowu kładą rękę na piersi. Porozmawiajcie, co się zmieniło i dlaczego: mięśnie potrzebują więcej siły, więc serce szybciej pompuje krew. Po minucie odpoczynku sprawdźcie jeszcze raz. Zabawa to pierwsze doświadczenie naukowe na własnym ciele.

Zegar zdrowego dnia

Narysuj na dużym arkuszu zegar z tarczą, podzieloną na poranek, przedpołudnie, popołudnie, wieczór i noc. Dzieci w grupach dostają obrazki czynności: wstawanie, śniadanie, zabawa na dworze, obiad, odpoczynek, kolacja, kąpiel, czytanie książki, sen. Mają je przykleić we właściwym miejscu na zegarze i zastanowić się, czy w ich dniu jest czas na ruch i na odpoczynek. Zapytaj, co się stanie, jeśli ktoś będzie długo w nocy oglądał bajki. Zabawa uczy porządkowania czasu i pokazuje rytm zdrowego dnia.

Mój termometr humoru

Wytnij z kartonu duży termometr z trzema polami: zielonym z uśmiechem, żółtym z miną „tak sobie” i niebieskim ze smutną buzią. Każde dziecko ma spinacz do bielizny ze swoim znaczkiem i rano przypina go tam, gdzie pasuje jego samopoczucie. W kole dzieci mogą powiedzieć, dlaczego wybrały to pole, ale nie muszą. Porozmawiajcie, co pomaga, gdy jest smutno: przytulenie, rozmowa, oddech, zabawa. Zabawa pokazuje, że zdrowie to też emocje, i uczy mówienia o nich.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie mogą zbierać dane o sobie, porównywać je i wyciągać wnioski. Dzień Zdrowia to okazja do małego projektu badawczego i do rozmowy o tym, co każdy może zmienić.

Tygodniowy dzienniczek snu i ruchu

Przygotuj tabelkę na tydzień z trzema rubrykami: o której poszedłem spać, o której wstałem, ile czasu bawiłem się na dworze. Uczniowie wypełniają ją codziennie z pomocą rodziców, rysując strzałki na zegarach i kratki za każde pół godziny ruchu. Po tygodniu liczą, ile godzin spali średnio i który dzień był najbardziej ruchliwy. Klasa wspólnie zastanawia się, co pomaga wcześniej zasypiać. Zajęcia łączą naukę zegara i liczenia z refleksją o własnych nawykach.

Wywiad z pielęgniarką szkolną

Umów się z pielęgniarką szkolną albo lekarzem, który jest rodzicem ucznia, na krótką rozmowę w klasie. Uczniowie wcześniej w grupach przygotowują pytania: „Co robi pielęgniarka w szkole?”, „Kiedy trzeba iść do lekarza?”, „Dlaczego mierzy się wzrost i wagę?”. Po wizycie każda grupa pisze trzy zdania o tym, czego się dowiedziała, i rysuje ilustrację. Zajęcia ćwiczą formułowanie pytań, słuchanie i pisanie notatki.

Plakat hasła Dnia Zdrowia

Opowiedz uczniom, że co roku WHO wybiera inne hasło, i przeczytaj kilka z nich. Klasa wymyśla swoje hasło na ten rok, na przykład „Śpię, biegam, piję wodę” albo „Zdrowa klasa, wesoła klasa”. Grupy robią plakaty z hasłem i rysunkami, a potem prezentują je innym klasom na korytarzu. Zajęcia uczą tworzenia krótkiego tekstu, który przekonuje innych, i pracy w zespole.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy przygotowujesz wcześniej sama.

Serce z odcisków dłoni

• kartka A4 lub brystol
• czerwona i różowa farba plakatowa
• gąbka, pędzel, chusteczki do wytarcia rąk

Dziecko zanurza dłoń w farbie i odbija ją na kartce dwa razy, tak żeby kciuki i nadgarstki się stykały, a palce rozchodziły na boki. Z dwóch odcisków powstaje kształt serca. Po wyschnięciu dziecko dorysowuje w środku, co robi, żeby jego serce było zdrowe. Pod pracą dorosły zapisuje słowa dziecka.

Człowiek z rolek i papieru

• rolki po papierze toaletowym
• kolorowy papier, bibuła
• klej, kredki, nożyczki

Dzieci budują z rolek postać człowieka: jedna rolka to tułów, z papieru wycinają głowę, ręce i nogi z pasków złożonych w harmonijkę. Na tułowiu starsze dzieci rysują serce i płuca w miejscu, gdzie są naprawdę, a obok podpisują je z twoją pomocą. Harmonijkowe ręce i nogi można poruszać, co pomaga pokazać, jak zginają się łokcie i kolana. To dobra pomoc do rozmowy o tym, co mamy w środku.

Talerz z koszykiem zdrowia

• papierowy talerzyk
• wycinki z gazetek reklamowych
• klej, kredki

Dziecko dzieli talerzyk kredką na cztery części: sen, ruch, woda i jedzenie. W każdą część wkleja albo rysuje coś, co tam pasuje: łóżko, rower, szklankę wody, owoc. W środku rysuje siebie z uśmiechem. Talerzyki powieście na gazetce jako „nasz przepis na zdrowie”.

Kołdra dla misia

• kwadrat szarego papieru lub kawałek starego materiału
• kolorowe skrawki papieru, kredki
• klej

Najmłodsze dzieci wyklejają skrawkami papieru kołderkę dla misia, który idzie spać. Starsze dorysowują na niej gwiazdki i księżyc. Przy pracy rozmawiacie o tym, jak dzieci zasypiają, co im pomaga i o której idą spać. Kołderki wykorzystasz potem w zabawie „Miś idzie spać”.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Ruch jest głównym bohaterem Dnia Zdrowia, więc te zabawy możesz powtarzać przez cały tydzień. Zawsze kończ je wyciszeniem i piciem wody.

Poranna gimnastyka zwierząt

Włącz wesołą muzykę i prowadź dzieci przez gimnastykę w roli zwierząt: kot się przeciąga, żyrafa sięga wysoko, żaba skacze, bocian stoi na jednej nodze, a żółw powoli pełza. Przy każdym zwierzęciu przez chwilę utrzymujcie pozycję i liczcie do pięciu. Na koniec wszyscy są leniwcami i bardzo powoli kładą się na matach. Zabawa rozciąga całe ciało i uczy, że ruch może być zabawą każdego ranka.

Szybko, wolno, stop

Uderzasz w bębenek raz szybko, raz wolno, a dzieci biegają, maszerują albo skradają się zgodnie z rytmem. Na mocne uderzenie zatrzymują się i robią wielki wdech nosem, a na kolejne uderzenie długi wydech. Pod koniec rytm staje się coraz wolniejszy, aż dzieci siadają na podłodze. Zabawa uczy regulować wysiłek i uspokajać oddech po biegu.

Chusta oddycha

Dzieci trzymają chustę animacyjną przy podłodze. Na wdech wszyscy razem powoli unoszą chustę wysoko nad głowy, a na wydech powoli ją opuszczają. Za trzecim razem na wdechu dzieci wchodzą pod chustę i siadają, a chusta opada na nie jak namiot. Zabawa pokazuje, jak działają płuca, i uczy wspólnego, spokojnego oddychania.

Scenariusz zajęć na Dzień Zdrowia

Temat	Dbam o swoje ciało
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że sen, ruch, woda i dobre samopoczucie są ważne dla zdrowia; potrafi wyczuć bicie serca i zauważyć jego zmianę po wysiłku; kicha i kaszle w łokieć; wie, komu powiedzieć, gdy źle się czuje
Pomoce	pluszowy miś, obrazki czynności do zegara zdrowego dnia, duży arkusz z tarczą zegara, chusta animacyjna, bębenek, kubeczki z wodą, kartki i czerwona farba
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): miś jest przeziębiony i pyta dzieci, jak może szybciej wyzdrowieć. 2. Ciekawostki (6 minut): serce wielkości pięści, płuca jak baloniki, ponad połowa ciała to woda. 3. Serce po biegu (7 minut): badanie bicia serca przed wysiłkiem i po nim. 4. Apsik w łokieć (5 minut): ćwiczenie nawyku i rozmowa o zarażaniu. 5. Zegar zdrowego dnia (8 minut): praca w grupach nad rytmem dnia. 6. Chusta oddycha (5 minut): wspólne spokojne oddychanie i picie wody. 7. Serce z odcisków dłoni (9 minut): praca plastyczna z rysunkiem „co robię dla zdrowia”.
Zakończenie	Każde dziecko daje misiowi jedną radę, jak dbać o zdrowie, a miś „zdrowieje” i dziękuje całej grupie.
Ewaluacja	Zapytaj dzieci o trzy rzeczy, które pomagają być zdrowym, i sprawdź, czy wymieniają sen i ruch, a nie tylko jedzenie. Pod koniec dnia rzuć niespodziewane „apsik” i zobacz, ile dzieci od razu zasłoni twarz łokciem.

Jeśli zapraszasz do przedszkola pielęgniarkę albo lekarza, poproś o krótkie, praktyczne spotkanie z pokazem sprzętu, na przykład stetoskopu, przez który dzieci mogą posłuchać swojego serca. Uprzedź gościa, że dzieci mogą mieć złe wspomnienia z zastrzyków, więc lepiej nie pokazywać strzykawki. Przy poczęstunku w czasie Dnia Zdrowia pamiętaj o alergiach i zgodzie rodziców. Woda do picia powinna być dostępna przez cały dzień.

Książki, wiersze i piosenki

Na ten dzień dobrze pasuje wiersz Jana Brzechwy „Katar”, zabawna opowieść o przeziębieniu, która przenosi się z osoby na osobę. Po przeczytaniu porozmawiajcie, co można zrobić, żeby katar nie wędrował dalej, i przećwiczcie kichanie w łokieć. Wiersz znajdziesz w zbiorach wierszy Brzechwy w każdej bibliotece. Poniżej dwie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Śpię jak misio całą noc, rano mam do biegu moc. Piję wodę, biegam w koło, zdrowo mi i jest wesoło.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Kiedy kichasz, pamiętaj o tym: zasłoń buzię łokciem, zgiętym. Wtedy katar nie poleci ani do mnie, ani do dzieci.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „7 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia. Będziemy rozmawiać o śnie, ruchu, oddychaniu i o tym, jak nie zarażać innych. Prosimy, aby dzieci przyszły w wygodnych ubraniach do ćwiczeń i przyniosły podpisany bidon lub butelkę z wodą.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinny wieczór bez ekranów przed snem i narysowanie, co rodzina robiła zamiast oglądania. W klasach 1-3 dzieci wypełniają z rodzicami tygodniowy dzienniczek snu i ruchu.

Rodzice, którzy pracują w zawodach medycznych, mogą przyjść do przedszkola i opowiedzieć o swojej pracy, a dla dzieci to zawsze wielkie wydarzenie. Możesz też poprosić rodziców o pomoc w zorganizowaniu rodzinnego spaceru albo marszu zdrowia w okolicy przedszkola. Przypomnij delikatnie, że dziecko z gorączką albo mocnym katarem powinno zostać w domu, bo to też dbanie o zdrowie innych dzieci. Zrób to w formie życzliwej prośby, a nie upomnienia.

Najczęstsze pytania