Dzień Słonia (12 sierpnia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Światowy Dzień Słonia przypada 12 sierpnia i jest obchodzony od 2012 roku. Słoń to największe zwierzę lądowe na świecie, a jednocześnie jedno z najbardziej rodzinnych: słonie żyją w stadach, opiekują się maluchami i pamiętają swoich bliskich. Dzień słonia w przedszkolu daje więc okazję do zabaw z wielkością i ciężarem, ale też do rozmowy o trosce, pamięci i ochronie przyrody. Ponieważ 12 sierpnia wypada w wakacje, zajęcia dobrze sprawdzą się w grupie dyżurnej albo we wrześniu. Dzieci uwielbiają trąbę, uszy jak wachlarze i to, że słoń kąpie się w błocie.

We wpisie znajdziesz krótką historię święta, ciekawostki o słoniach do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Są też prace plastyczne z materiałów z przedszkolnej szafy, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje lektur i pomysły na współpracę z rodzicami. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania. Zabawy dla najmłodszych nie wymagają drobnych elementów, a tam, gdzie trzeba uważać, piszemy o tym wprost.

Historia Dnia Słonia

Światowy Dzień Słonia (ang. World Elephant Day) wymyślono w 2011 roku. Pomysł wyszedł od kanadyjskich filmowców Patricii Sims i Michaela Clarka oraz od Sivaporn Dardarananda z tajlandzkiej fundacji zajmującej się słoniami, czyli Elephant Reintroduction Foundation. Pierwsze obchody odbyły się 12 sierpnia 2012 roku, a święto oficjalnie ogłosiły Patricia Sims i ta fundacja. Tego samego dnia pokazano film o przywracaniu do lasu słoni azjatyckich, które wcześniej żyły w niewoli i pracowały dla ludzi. Od tej pory Patricia Sims prowadzi to święto i zachęca ludzi na całym świecie do pomocy słoniom.

Celem Dnia Słonia jest zwrócenie uwagi na zagrożenia, z którymi mierzą się słonie afrykańskie i azjatyckie. Słonie tracą miejsca do życia, bo ludzie zamieniają lasy i sawanny w pola i miasta, a kłusownicy zabijają je dla kłów z kości słoniowej. Zarówno słonie afrykańskie, jak i azjatyckie są wpisane na czerwoną listę gatunków zagrożonych, prowadzoną przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody. Święto przypomina też o tym, jak lepiej opiekować się słoniami, które żyją w niewoli. Dziś Dzień Słonia wspiera ponad sto organizacji ochrony przyrody na świecie.

W Polsce 12 sierpnia świętują przede wszystkim ogrody zoologiczne, w których mieszkają słonie, przygotowując dla nich specjalne przysmaki i zajęcia dla zwiedzających. Przedszkola i szkoły, które pracują w sierpniu, organizują zajęcia o słoniach, a we wrześniu wiele grup wraca do tego tematu. Słoń jest dobrym bohaterem do rozmowy o dzikich zwierzętach, które potrzebują dużo miejsca i spokoju. Jeśli grupa niedawno obchodziła Dzień Lwa, dzieci chętnie porównają dwóch mieszkańców sawanny. Słoń pokazuje, że siła może iść w parze z łagodnością.

Po co obchodzić Dzień Słonia z dziećmi

Słoń jest wielki, a przy tym spokojny i troskliwy, więc pomaga rozmawiać z dziećmi o tym, że siła nie oznacza przemocy. W stadzie słoni starsze samice opiekują się młodymi, a całe stado pilnuje malucha, co jest dobrym obrazem przedszkolnej grupy, w której starsi pomagają młodszym. To ważna praca w sferze emocjonalnej i społecznej: dzieci uczą się troski, cierpliwości i współpracy. Słoń to także świetny temat do zabaw z wielkością, ciężarem i porównywaniem, czyli do rozwoju poznawczego. Mówi się też, że słoń ma świetną pamięć, co daje pretekst do zabaw pamięciowych.

Ciężki krok słonia, kołysanie trąbą, wachlowanie uszami i kąpiel w piasku to naturalne ćwiczenia dla całego ciała. Rozwijają równowagę, siłę nóg i koordynację, a do tego pozwalają dzieciom się wyciszyć, bo słoń porusza się powoli i dostojnie. Rozmowa o zagrożeniach dla słoni uczy odpowiedzialności za przyrodę i pokazuje, że ludzie mogą pomagać zwierzętom. Starsze dzieci poznają też słowa: trąba, kieł, stado, sawanna, dżungla, kość słoniowa. Dla uczniów klas 1-3 słoń może być punktem wyjścia do pracy z mapą i danymi.

Ciekawostki o słoniach dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, do czego słoniowi taka długa trąba?”. Pozwól dzieciom zgadywać i pokazywać ruchem swoje pomysły. Dopiero potem przeczytaj odpowiedź i pokaż zdjęcie słonia w atlasie. Przy ciekawostkach o wielkości porównuj słonia z czymś znanym, na przykład z samochodem albo z salą przedszkolną.

• Słoń to największe zwierzę żyjące na lądzie. Większe od niego są tylko wieloryby, ale one mieszkają w morzu.
• Trąba to nos połączony z górną wargą. Słoń nią oddycha, wącha, podnosi przedmioty, zrywa liście i obejmuje inne słonie.
• Słoń nie pije przez trąbę jak przez słomkę. Wciąga wodę do trąby, a potem wlewa ją sobie do pyska.
• Uszy słonia działają jak wachlarz. Słoń macha nimi w upale, żeby się ochłodzić.
• Kły słonia to bardzo długie zęby. Rosną przez całe życie, a ludzie niestety polują na słonie właśnie dla kłów.
• Słoń smaruje się błotem i obsypuje piaskiem. To jego krem przeciwsłoneczny i ochrona przed owadami.
• Stadem słoni rządzi najstarsza samica. Pamięta drogi do wody i jedzenia, a reszta stada idzie za nią.
• Słoniątko rośnie w brzuchu mamy prawie dwa lata. To najdłużej ze wszystkich zwierząt lądowych.
• Są słonie afrykańskie i azjatyckie. Słoń afrykański ma dużo większe uszy niż azjatycki, a jego uszy kształtem trochę przypominają mapę Afryki.
• Słoń nie umie skakać. Jest za ciężki, ale świetnie pływa i potrafi przechodzić przez rzeki.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

U najmłodszych stawiaj na duże ruchy, dotyk i powtarzanie. Pomoce mają być duże i miękkie, bez koralików, guzików i drobnych klocków, które mieszczą się w buzi. Trąbę z rajstop albo rękawa zakładaj dziecku tylko na rękę, nigdy na szyję.

Wielki słoń, mała myszka

Pokaż dzieciom dwa obrazki: dużego słonia i małą myszkę. Kiedy podnosisz słonia, dzieci wstają, rozkładają ręce szeroko i idą ciężko, tupiąc „tup, tup”. Kiedy podnosisz myszkę, kucają, robią się malutkie i drepczą na palcach. Zmieniaj obrazki coraz szybciej, a na koniec połóż oba i powiedz „Słoń i myszka idą spać”. Zabawa uczy słów duży i mały, wzmacnia nogi i ćwiczy reagowanie na znak.

Trąba podaje

Zrób trąbę z długiego rękawa starego swetra albo z nogawki rajstop wypchanej gazetami i przymocuj do niej pętlę na dłoń. Dziecko wkłada rękę w trąbę i próbuje nią przesuwać duże miękkie przedmioty: pluszaka, piłkę, woreczek gimnastyczny, z jednego kosza do drugiego. Pokaż, jak słoń delikatnie trąbą obejmuje przedmiot i przenosi go. Dzieci zmieniają się, a pozostałe liczą z tobą przeniesione rzeczy. Zabawa ćwiczy koordynację ręki i oka oraz cierpliwość w czekaniu na swoją kolej.

Słonie się kąpią

Dzieci siedzą w kole, a ty opowiadasz, że słonie przyszły nad rzekę. Najpierw słonie nabierają trąbą wody, czyli składają ręce i pochylają się do podłogi, a potem polewają sobie plecy, podnosząc ręce nad głowę i machając palcami jak kropelkami. Następnie tarzają się w błocie, czyli turlają się po macie, i obsypują piaskiem, lekko klepiąc się dłońmi po ramionach i brzuchu. Na koniec machają uszami, czyli dłońmi przy głowie, żeby się ochłodzić. Zabawa ćwiczy naśladowanie, świadomość ciała i słuchanie opowieści.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki lubią zagadki, proste porównania i zabawy w rodzinę. Słonie są do tego idealne, bo stado to prawdziwa rodzina.

Stado idzie do wodopoju

Dzieci ustawiają się jedno za drugim, a pierwsze w rzędzie to najstarsza słonica, która prowadzi stado. Każde dziecko kładzie rękę na ramieniu osoby przed sobą, tak jak słonie trzymają się trąbą za ogon. Prowadząca słonica wybiera drogę przez salę: między krzesłami, pod stołem, dookoła dywanu, aż do wodopoju, czyli niebieskiej chusty. Potem na przód przechodzi kolejne dziecko. Zabawa uczy współpracy, uważnego chodzenia w grupie i tego, że czasem się prowadzi, a czasem idzie za innymi.

Słoniowa pamięć

Na stoliku połóż pięć przedmiotów kojarzących się ze słoniem: jabłko, gałązkę z liśćmi, kubek z wodą, szarfę i pluszowego słonia. Dzieci oglądają je przez chwilę, a potem zamykają oczy, a ty zabierasz jeden przedmiot. Po otwarciu oczu zgadują, czego brakuje. Zacznij od trzech przedmiotów, a gdy dzieciom pójdzie łatwo, dołóż kolejne. Opowiedz, że słonie mają świetną pamięć i pamiętają drogi do wody przez wiele lat. Zabawa ćwiczy pamięć wzrokową i koncentrację.

Uszy duże i małe

Przygotuj dwa zdjęcia albo rysunki: słonia afrykańskiego z wielkimi uszami i słonia azjatyckiego z mniejszymi. Dzieci oglądają je i szukają różnic, a ty pomagasz pytaniami o uszy, grzbiet i kły. Potem rozdaj duże papierowe uszy w dwóch rozmiarach na opaskach i pozwól dzieciom wybrać, jakim słoniem chcą być. Na hasło „słonie afrykańskie” machają wielkimi uszami, na hasło „słonie azjatyckie” tylko lekko nimi poruszają. Zabawa uczy porównywania i uważnego oglądania obrazków.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki mogą już mierzyć, liczyć i rozmawiać o ochronie przyrody. Słoń dostarcza wielkich liczb i wielkich porównań.

Jak duży jest słoń?

Wyjdźcie na korytarz albo do ogrodu i odmierz z dziećmi długość dorosłego słonia afrykańskiego, czyli około sześciu metrów od trąby do ogona. Możesz użyć sznurka z węzłami co metr albo skakanek ułożonych w rząd. Dzieci kładą się jedno za drugim wzdłuż tej linii i sprawdzają, ile dzieci mieści się w jednym słoniu. Potem porównajcie to z długością sali albo samochodu na parkingu. Zabawa pokazuje rzeczywisty rozmiar zwierzęcia, uczy mierzenia i liczenia.

Słoniowy obiad

Opowiedz, że słonie jedzą tylko rośliny: trawę, liście, gałęzie, korę i owoce, i jedzą przez większą część dnia. Przygotuj obrazki różnych pokarmów, na przykład trawy, bananów, gałęzi, marchewki, ryby, kiełbasy i cukierków. Dzieci w małych grupach wybierają, co może zjeść słoń, a co nie, i układają menu słonia na dużym talerzu z papieru. Porozmawiajcie, dlaczego w zoo nie karmimy słoni sami, nawet jeśli bardzo chcemy. Zabawa uczy klasyfikowania i pokazuje, czym różnią się roślinożercy od mięsożerców.

Słoniowa rodzina

Wybierz z dziećmi role w stadzie: najstarsza słonica, mamy, ciocie, młode słonie i maleńkie słoniątko. Opowiadasz sytuacje: „Słoniątko utknęło w błocie”, „Nadchodzi burza”, „Stado szuka wody w suszy”, a dzieci w rolach wymyślają, jak stado może sobie poradzić. Każda scenka kończy się tym, że wszyscy są razem i bezpieczni. Po zabawie porozmawiajcie, kto w waszej rodzinie albo w grupie pomaga innym. Zabawa rozwija empatię, wyobraźnię i umiejętność rozwiązywania problemów w grupie.

Ślady słonia

Wytnij z szarego papieru kilkanaście dużych okrągłych śladów słonia i ułóż je w ścieżkę przez salę, w odstępach, które wymagają dużego kroku. Na kilku śladach połóż kartki z zadaniami: policz do dziesięciu tupiąc, podaj trąbą woreczek koledze, powiedz słowo z głoską „s”, zrób trzy ciężkie kroki w miejscu. Dzieci idą parami i wykonują zadania po kolei. Na końcu powiedz, że stopa słonia jest miękka od spodu, dlatego słoń chodzi zaskakująco cicho. Zabawa łączy ruch, liczenie i ćwiczenia słuchu fonemowego.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już czytać, porównywać informacje i pracować w zespołach. Dzień Słonia może być małym projektem przyrodniczo-matematycznym.

Słoń afrykański i azjatycki

Uczniowie w parach dostają dwie karty z krótkimi opisami: słonia afrykańskiego i słonia azjatyckiego. Wypełniają tabelę porównawczą z rubrykami: gdzie żyje, jakie ma uszy, czy jest zagrożony, jak wygląda jego dom. Następnie zaznaczają na mapie świata Afrykę i Azję i przyklejają w odpowiednich miejscach małe rysunki słoni. Na koniec każda para mówi jedno zdanie o różnicy między tymi słoniami. Zajęcia uczą czytania ze zrozumieniem, porównywania i pracy z mapą.

Liczymy w słoniowej skali

Przygotuj proste zadania tekstowe z okrągłymi liczbami, na przykład „Słoniątko pije rano dziesięć wiader wody, a wieczorem tyle samo. Ile wiader wypija przez cały dzień?” albo „Stado ma pięć słonic i trzy słoniątka. Ile słoni jest w stadzie?”. Uczniowie rozwiązują zadania w parach, a potem sami układają jedno zadanie o słoniach dla innej pary. Zaznacz, że liczby w zadaniach są wymyślone, a nie prawdziwe dane. Zajęcia ćwiczą dodawanie, mnożenie i układanie treści zadań.

Dlaczego słonie potrzebują pomocy?

Opowiedz uczniom w prosty sposób o zagrożeniach dla słoni: utracie miejsca do życia i kłusownictwie dla kłów. Podziel klasę na grupy, a każda przygotowuje plakat z jednym hasłem i rysunkiem, na przykład „Kły należą do słoni” albo „Słoń potrzebuje lasu”. Grupy prezentują plakaty i tłumaczą, co oznacza ich hasło. Porozmawiajcie, co mogą zrobić dzieci: uczyć innych, wspierać ogrody zoologiczne prowadzące programy ochrony i nie kupować pamiątek z kości słoniowej. Zajęcia rozwijają myślenie przyczynowo-skutkowe i wypowiadanie się publicznie.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama. Szary papier i gazety to podstawowy materiał do słoni, więc warto je zebrać wcześniej.

Słoń z harmonijkową trąbą

• szary karton z narysowaną głową słonia (bez trąby)
• pasek szarego papieru długości około 30 centymetrów
• kredki, klej, nożyczki

Dzieci wycinają głowę słonia albo dostają ją gotową, a potem dorysowują oczy i kły. Pasek papieru składają w harmonijkę i przyklejają jako trąbę pośrodku głowy. Trąbę można rozciągać i skracać, co daje dzieciom mnóstwo radości. Uszy dzieci wycinają osobno i doklejają po bokach, a starsze mogą zdecydować, czy robią słonia afrykańskiego, czy azjatyckiego. Praca ćwiczy składanie papieru i precyzję palców.

Słoń z gazety i kleju

• kilka stron gazety
• klej rozrobiony z wodą albo klej w płynie
• szara farba, pędzel

Starsze dzieci zgniatają gazety w kulę na tułów i mniejszą kulę na głowę, a dorosły łączy je taśmą. Z rulonów gazety powstają cztery grube nogi i trąba. Całość dzieci oklejają paskami gazety namoczonymi w kleju i odstawiają do wyschnięcia na dzień lub dwa. Potem malują słonia na szaro i doklejają papierowe uszy. Praca rozwija wyobraźnię przestrzenną i uczy, że niektóre prace wymagają cierpliwości.

Słonie na sawannie z pieczątek

• arkusz papieru w kolorze piasku
• gąbka pocięta przez dorosłego na owal i prostokąty
• szara, zielona i niebieska farba

Dzieci odbijają gąbką owal jako tułów słonia, a pod nim cztery prostokąty jako nogi. Potem dorysowują pędzlem trąbę, uszy i ogon. Zieloną farbą odbijają drzewa, a niebieską wodopój. Najmłodsze dzieci mogą zrobić jednego słonia, starsze całe stado, w którym są duże i małe słonie. Praca ćwiczy planowanie przestrzeni na kartce.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Słoń porusza się powoli i ciężko, więc zabawy w słonie świetnie wyciszają grupę. Dla równowagi dodaj jedną zabawę z szybszym tempem.

Słoniowy marsz

Graj na bębenku wolny, ciężki rytm, a dzieci maszerują po sali jak słonie: tupią całą stopą i kołyszą ręką jak trąbą. Kiedy bębenek przyspiesza, słonie zaczynają biec truchtem, a kiedy nagle cichnie, zatrzymują się i podnoszą trąbę do góry. Po kilku zmianach wprowadź nowe polecenie: na dwa uderzenia słonie siadają, na trzy kładą się i odpoczywają. Zabawa ćwiczy reagowanie na zmianę tempa i słuchanie rytmu.

Słonie pod chustą

Dzieci trzymają chustę animacyjną i podnoszą ją wysoko, a ty wywołujesz słonie według cechy, na przykład „Słonie w czerwonych bluzkach idą do wodopoju”. Wywołane dzieci przechodzą ciężkim krokiem pod chustą na drugą stronę, zanim chusta opadnie. Potem cała grupa robi z chusty namiot, pod którym ukrywają się wszystkie słonie przed deszczem. Zabawa ćwiczy uwagę, reakcję na polecenie i współpracę.

Trąbimy razem

Pokaż dzieciom, jak słoń trąbi: dłoń przy ustach jak trąba i głośne „tru-tu-tu”. Podziel grupę na dwie części: jedna trąbi wysoko, druga nisko, a ty dyrygujesz, pokazując, która grupa gra. Potem wspólnie wystukujcie na kolanach ciężki rytm kroków słonia, a na twój znak dodajcie trąbienie. Na koniec wszyscy grają coraz ciszej, aż słonie zasypiają. Zabawa uczy reagowania na gest i wspólnego tworzenia muzyki.

Scenariusz zajęć na Dzień Słonia

Temat	Wielki i łagodny: poznajemy słonie
Grupa wiekowa	4-5 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, do czego słoniowi służy trąba i uszy; rozumie, że słonie żyją w rodzinnych stadach; porównuje wielkość przedmiotów; wie, że słonie potrzebują ochrony
Pomoce	pluszowy słoń, trąba z rajstop, obrazki słonia i myszki, przedmioty do zabawy w pamięć, niebieska chusta, bębenek, kartki i kredki
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): pluszowy słoń trąbi na przywitanie i prosi dzieci, żeby pomogły mu odnaleźć stado. 2. Ciekawostki (7 minut): trzy ciekawostki (trąba, uszy, stado), przed każdą pytanie do dzieci. 3. Trąba podaje (7 minut): dzieci przenoszą przedmioty trąbą z rajstop. 4. Stado idzie do wodopoju (7 minut): wędrówka w rzędzie z prowadzącą słonicą. 5. Słoniowa pamięć (7 minut): zgadywanie, którego przedmiotu brakuje. 6. Słoniowy marsz (7 minut): zabawa ruchowa z bębenkiem. 7. Rysunek (5 minut): dzieci rysują słonia z jego rodziną.
Zakończenie	W kole pluszowy słoń dziękuje dzieciom za pomoc, a każde dziecko mówi, co słoń robi trąbą. Grupa żegna go wspólnym cichym trąbieniem.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę albo w dół przy pytaniach: czy słoń pije przez trąbę jak przez słomkę, czy słonie żyją same, czy słoń macha uszami, żeby się ochłodzić. Obserwuj, kto samodzielnie zapamiętał brakujący przedmiot.

Jeśli w okolicy jest ogród zoologiczny ze słoniami, zapytaj o zajęcia edukacyjne, które często odbywają się właśnie w sierpniu. Przed wycieczką przypomnij dzieciom zasady: nie krzyczymy, nie stukamy w szyby i niczego nie wrzucamy do wybiegu. Zwróć uwagę dzieci na to, jak słonie używają trąby i jak się ochładzają. Po powrocie dzieci mogą opowiedzieć, co zapamiętały, i porównać to z ciekawostkami.

Książki, wiersze i piosenki

Najmłodszym i przedszkolakom przeczytaj wiersz Juliana Tuwima „Słoń Trąbalski” o słoniu, który wszystko zapomina, co jest zabawnym kontrastem do słoniowej pamięci. Starszym dzieciom i uczniom klas 1-3 pasuje opowiadanie Rudyarda Kiplinga „Słoniątko” z tomu „Takie sobie bajeczki”, które wyjaśnia z przymrużeniem oka, skąd słoń ma długą trąbę. Warto porozmawiać po lekturze, co jest w tej historii wymyślone, a co prawdziwe. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Tup, tup, idzie słoń, trąbą macha w prawą stronę. Tup, tup, idzie mama, a za mamą małe słonię. Nad rzeką się zatrzymają, wodą plecy polewają.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Słoń ma uszy jak wachlarze, trąbą wszystko ci pokaże. Choć jest wielki i ogromny, dla maluchów jest łagodny.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „Obchodzimy Światowy Dzień Słonia. Będziemy poznawać słonie, ich rodziny i zwyczaje oraz rozmawiać o tym, dlaczego trzeba je chronić. Prosimy, aby dzieci przyszły w ubraniach w kolorze szarym i przyniosły pluszowego słonia albo książkę o zwierzętach, jeśli mają je w domu.”. Jako zadanie do domu zaproponuj wspólne szukanie słoni w domu i w okolicy: na obrazkach, w książkach, na zabawkach i ubraniach. Dziecko może policzyć znalezione słonie i opowiedzieć o nich w grupie.

W klasach 1-3 uczniowie mogą z rodzicami poszukać w atlasie albo encyklopedii jednej nowej informacji o słoniach i zapisać ją na kartce, a potem przeczytać klasie. Rodziny, które odwiedzą zoo w wakacje, mogą przysłać zdjęcie słoni, które pokażesz dzieciom. Poproś też rodziców o zbiórkę starych gazet i szarego papieru do prac plastycznych. Wszystkie zadania są dobrowolne, a dziecko, które niczego nie przyniesie, w pełni uczestniczy w zajęciach.

Najczęstsze pytania