Dzień Pizzy (17 stycznia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Światowy Dzień Pizzy obchodzi się 17 stycznia, choć w Stanach Zjednoczonych pizza ma swoje święto także 9 lutego. Pizzę zna prawie każde dziecko i prawie każde ma swój ulubiony dodatek, więc temat od razu wywołuje uśmiech i chęć do rozmowy. Dzień pizzy w przedszkolu to jednak coś więcej niż wspólne jedzenie. To okazja, żeby porozmawiać o tym, skąd biorą się składniki, jak ciasto rośnie dzięki drożdżom i dlaczego warto jeść kolorowo, a przy okazji poćwiczyć liczenie, dzielenie na części i współpracę.

We wpisie znajdziesz krótką historię święta z wyjaśnieniem, skąd biorą się dwie daty, ciekawostki do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Są też prace plastyczne z materiałów z przedszkolnej szafy, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, rymowanki i pomysły na współpracę z rodzicami. Większość zabaw nie wymaga prawdziwego jedzenia, a tam, gdzie pojawia się pieczenie, piszemy o alergiach, zgodzie rodziców i bezpieczeństwie przy piekarniku. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania.

Historia Dnia Pizzy

Dzień Pizzy nie ma jednego twórcy ani oficjalnego aktu ustanowienia, a w kalendarzach pojawiają się dwie daty. 17 stycznia wywodzi się z tradycji włoskiej. Tego dnia Kościół wspomina świętego Antoniego Opata, którego uważa się za patrona ludzi pracujących z ogniem, a więc także piekarzy i pizzaiolo, czyli mistrzów pieczenia pizzy. Włoskie serwisy piszą, że w Neapolu 17 stycznia od ponad stu lat uważa się za dzień pizzaiolo, a pizzerie świętowały go na swój sposób. Stąd wzięła się data, którą dziś nazywa się Światowym Dniem Pizzy.

Święto stało się szerzej znane po 7 grudnia 2017 roku, kiedy UNESCO wpisało sztukę neapolitańskich pizzaiolo na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Warto tu uważać na szczegóły: UNESCO doceniło umiejętności i zwyczaje neapolitańskich mistrzów, czyli to, jak przygotowują ciasto, jak nim obracają i jak pieką pizzę w piecu, ale nie ustanowiło Dnia Pizzy. Wpis dotyczy rzemiosła i społeczności ludzi, którzy je przekazują, a nie samej potrawy jako takiej. Dla dzieci to dobra okazja, żeby usłyszeć, że wiedza i umiejętności też mogą być skarbem, który trzeba chronić.

Druga data, 9 lutego, to amerykański National Pizza Day. Nie wiadomo, kto go wymyślił ani dlaczego wybrano właśnie ten dzień, a polskie kalendarze świąt nietypowych czasem błędnie nazywają go międzynarodowym. W Polsce Dzień Pizzy obchodzą głównie przedszkola, szkoły i pizzerie, a ponieważ 17 stycznia ma swoje włoskie uzasadnienie, na tę datę przygotowaliśmy ten materiał. Jeśli w styczniu masz już zaplanowane inne zajęcia, możesz spokojnie przenieść pizzowy dzień na 9 lutego i wyjaśnić dzieciom, że pizza ma dwa święta.

Po co obchodzić Dzień Pizzy z dziećmi

Pizza to świetny punkt wyjścia do edukacji o jedzeniu, bo składa się z rzeczy, które dzieci znają osobno: chleba, pomidorów, sera i warzyw. Rozmawiając o pizzy, możesz pokazać, skąd pochodzą składniki, że mąka powstaje ze zboża, ser z mleka, a pomidor rośnie na krzaku. Dzieci uczą się rozpoznawać warzywa po kolorze, kształcie i smaku, a w młodszych grupach po prostu je nazywać. Zabawy w pizzerię rozwijają mowę, uprzejme zwroty i współpracę, bo trzeba przyjąć zamówienie, przygotować je i podać. To także dobra okazja do ćwiczenia samodzielności przy stole i higieny: mycia rąk przed jedzeniem i sprzątania po sobie.

Drugi obszar to matematyka i nauki przyrodnicze. Okrągła pizza pięknie tłumaczy dzielenie na połowy i ćwiartki, liczenie dodatków i porównywanie wielkości. Obserwacja rosnącego ciasta drożdżowego to pierwszy eksperyment przyrodniczy, a ugniatanie masy i wałkowanie rozwija siłę dłoni przed nauką pisania. Zabawy ruchowe wokół pizzy, takie jak kręcenie ciasta czy dostarczanie zamówień, dają dużo ruchu. Pamiętaj tylko, że pizza jest jedzeniem dla przyjemności, więc nie oceniaj dzieci za to, co lubią jeść, i nie nazywaj żadnych potraw złymi.

Ciekawostki o pizzy dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, z jakiego kraju pochodzi pizza?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Pizza pochodzi z Włoch, a najbardziej znana jest pizza z Neapolu. Neapol to miasto na południu Włoch, nad morzem, niedaleko wulkanu Wezuwiusz.
• Kucharz, który piecze pizzę, nazywa się pizzaiolo. Najlepsi pizzaiolo potrafią obracać ciastem w powietrzu, żeby zrobiło się cienkie i okrągłe.
• Ciasto na pizzę robi się z mąki, wody, drożdży i soli. Drożdże to maleńkie żywe organizmy, które wypuszczają pęcherzyki gazu i dlatego ciasto rośnie.
• Pomidory przypłynęły do Europy z Ameryki. Dawno temu ludzie w Europie w ogóle ich nie znali, a dziś trudno sobie wyobrazić pizzę bez sosu pomidorowego.
• Pizza margherita ma kolory włoskiej flagi. Czerwony pomidor, biała mozzarella i zielona bazylia układają się w barwy Włoch, a opowieść mówi, że nazwano ją na cześć włoskiej królowej Małgorzaty.
• Mozzarella to ser, który robi się z mleka. We Włoszech często robi się ją z mleka bawolego, a u nas zwykle z krowiego.
• Prawdziwą pizzę neapolitańską piecze się w piecu opalanym drewnem. W takim piecu jest bardzo gorąco, więc pizza piecze się tylko chwilkę.
• Sztuka pieczenia pizzy w Neapolu jest skarbem całego świata. Organizacja UNESCO wpisała ją na listę dziedzictwa, które trzeba chronić i przekazywać dalej.
• Pizza ma dwa święta. Światowy Dzień Pizzy jest 17 stycznia, a w Stanach Zjednoczonych pizzę świętuje się także 9 lutego.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

U najmłodszych stawiaj na dotyk, kolory i proste czynności: kładzenie, nakładanie i nazywanie. Wszystkie „dodatki” mają być duże, z filcu, papieru albo tektury, bez drobnych elementów, które mieszczą się w buzi, a prawdziwe jedzenie zostaw starszym grupom.

Pizza z chusty

Rozłóż chustę animacyjną jako wielką pizzę, a wokół niej połóż duże papierowe dodatki: czerwone koła jako pomidory, żółte pasy jako ser, zielone liście jako bazylię. Dzieci po kolei biorą jeden dodatek, nazywasz go razem z nimi i kładą go na „pizzy”. Potem wszyscy chwytają brzegi chusty i delikatnie nią potrząsają, aż dodatki podskakują, a na hasło „do pieca!” podnosicie chustę wysoko i chowacie się pod nią. Zabawa uczy nazw kolorów i warzyw, rozwija chwytanie i współpracę w grupie.

Ugniatamy ciasto

Każde dziecko dostaje kulę miękkiej masy solnej albo plasteliny wielkości dużej pomarańczy. Pokazujesz, jak ugniata się ciasto: naciskamy dłońmi, zwijamy, klepiemy, rozpłaszczamy w placek. Mówisz przy tym prostą rymowankę, a dzieci powtarzają ruchy w jej rytmie. Pilnuj, żeby dzieci nie jadły masy, a po zabawie umyjcie razem ręce. Zabawa wzmacnia mięśnie dłoni, uczy naśladowania i dobrze wycisza grupę.

Kucharz mówi

Załóż fartuszek i czapkę kucharza, a dzieciom daj tekturowe talerzyki. Jako kucharz wydajesz proste polecenia: „talerz do góry”, „talerz na głowę”, „kręcimy talerzem jak pizzą”, „talerz na brzuszek”. Dzieci naśladują twoje ruchy, a na koniec „jedzą” pizzę z talerzyka, głośno mlaskając i mówiąc „mniam”. Zabawa ćwiczy rozumienie poleceń i orientację w schemacie ciała, a do tego jest bardzo zabawna.

Zabawy dla 3- i 4-latków

W tym wieku dzieci uwielbiają zabawy w sklep i restaurację, więc przenosimy salę do pizzerii i uczymy zamawiania oraz liczenia.

Pizzeria w sali

Zróbcie z krzeseł i stolików pizzerię: kuchnię, ladę i stoliki dla gości. Przygotuj tekturowe placki i dodatki z papieru albo filcu. Jedno dziecko jest kelnerem, dwoje kucharzami, a reszta to goście, którzy zamawiają pizzę z trzema dodatkami. Kelner powtarza zamówienie, kucharze układają dodatki, a gość sprawdza, czy wszystko się zgadza, i dziękuje. Zabawa uczy uprzejmych zwrotów, zapamiętywania krótkiej listy i pracy w zespole, a role warto zmieniać co kilka minut.

Ile plasterków?

Każde dziecko dostaje tekturowy placek i kartę z narysowaną liczbą kropek od jednej do pięciu. Dzieci kładą na pizzy tyle papierowych plasterków pomidora, ile kropek jest na karcie, a potem wymieniają się kartami z sąsiadem. Młodszym daj karty do trzech, sprawniejszym do pięciu. Zabawa ćwiczy przeliczanie, przyporządkowanie liczby do ilości i pojęcia więcej i mniej.

Co rośnie na pizzy?

Przygotuj koszyk z prawdziwymi warzywami: pomidor, papryka, pieczarka, cebula, oliwki w słoiku, i kilka obrazków rzeczy, które na pizzę się nie nadają, na przykład buta, klocka i kredki. Dzieci wyjmują po jednej rzeczy i decydują, czy może trafić na pizzę. Przy warzywach porozmawiajcie, gdzie rosną: na krzaku, w ziemi czy na drzewie. Warzyw nie kroisz przy dzieciach, a dzieci ich nie jedzą w tej zabawie. Zabawa rozwija klasyfikowanie, słownictwo i wiedzę przyrodniczą.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki potrafią już dzielić całość na części i obserwować zmiany, więc tu pojawia się pierwsza matematyka i eksperyment z drożdżami.

Dzielimy pizzę

Każde dziecko dostaje papierowe koło, czyli pizzę. Najpierw składacie je na pół i dzieci rozcinają je nożyczkami pod nadzorem dorosłego, a potem jedną połówkę jeszcze raz na pół. Zadajesz pytania: „Na ile części trzeba podzielić pizzę, żeby każdy z czworga przyjaciół dostał kawałek?”, „Co jest większe, połowa czy ćwiartka?”. Dzieci układają kawałki z powrotem w całe koło jak puzzle. Zabawa w prosty sposób wprowadza pojęcie połowy i ćwiartki oraz sprawiedliwego dzielenia.

Rosnące ciasto

Przygotuj z dziećmi ciasto drożdżowe z mąki, wody, odrobiny drożdży i szczypty soli, a potem podziel je na dwie części. Jedną kulkę postaw w ciepłym miejscu, a drugą w chłodnym, na przykład przy oknie. Po pół godzinie i po godzinie dzieci sprawdzają, która kulka urosła bardziej, i zaznaczają to rysunkiem. Wyjaśnij, że drożdże lubią ciepło i wtedy robią więcej pęcherzyków gazu. Przed zabawą zapytaj rodziców o alergię na gluten i dopilnuj, żeby dzieci nie jadły surowego ciasta.

Pizza z kolorów tęczy

Pokaż dzieciom obrazki warzyw i owoców w różnych kolorach i porozmawiajcie, dlaczego warto jeść kolorowo. Dzieci w parach projektują na kartce pizzę, na której każdy kawałek ma dodatek w innym kolorze: czerwony pomidor, żółta kukurydza, zielona papryka, fioletowa cebula, brązowe pieczarki. Potem opowiadają o swojej pizzy grupie i nazywają dodatki. Zabawa rozwija wiedzę o zdrowym jedzeniu, planowanie i wypowiadanie się przed grupą.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już czytać, liczyć pieniądze i pisać krótkie teksty, więc Dzień Pizzy może być projektem łączącym matematykę, geografię i pisanie.

Menu naszej pizzerii

Uczniowie w grupach zakładają wymyśloną pizzerię: nadają jej nazwę, wymyślają trzy pizze z własnymi nazwami i opisują w jednym zdaniu, co jest na każdej. Potem ustalają proste ceny w pełnych złotych i układają menu na kartce A4 z ilustracjami. Grupy wymieniają się menu i robią zamówienia dla całej rodziny, licząc, ile trzeba zapłacić i ile zostanie reszty ze stu złotych. Zajęcia ćwiczą pisanie tekstu użytkowego, dodawanie i odejmowanie oraz pracę w zespole.

Podróż pizzy na mapie

Pokaż uczniom na mapie Włochy i Neapol, a potem Amerykę, skąd przypłynęły do Europy pomidory. Uczniowie zaznaczają na konturowej mapie świata, skąd pochodzą składniki: pomidory i papryka z Ameryki, pszenica z uprawianych od dawna pól Europy i Azji, mozzarella z Włoch. Porozmawiajcie, jak jedna potrawa połączyła różne części świata. Zajęcia rozwijają orientację na mapie i pokazują, że jedzenie ma swoją historię.

Przepis w obrazkach

Uczniowie w parach piszą przepis na pizzę dla młodszych kolegów: lista składników, a potem pięć kroków, z których każdy zaczyna się od czasownika, na przykład „Wymieszaj”, „Rozwałkuj”, „Posmaruj”, „Połóż”, „Upiecz z dorosłym”. Do każdego kroku rysują obrazek. Najlepsze przepisy trafiają do klasowej książki kucharskiej, którą można pokazać rodzicom. Zajęcia uczą pisania instrukcji i porządkowania czynności w czasie.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.

Pizza z papieru

• tekturowy talerzyk
• czerwona farba i pędzel
• żółta bibuła, kolorowy papier, klej

Dzieci malują środek talerzyka na czerwono, jak sos pomidorowy, a brzeg zostawiają jasny jako skórkę. Po wyschnięciu przyklejają ser z pogniecionych pasków żółtej bibuły i dodatki wycięte z papieru: plasterki pomidora, zielone paski papryki, brązowe pieczarki. Najmłodsi dostają dodatki gotowe i tylko je przyklejają. Z pizz zróbcie wystawę „Nasza pizzeria” na drzwiach sali.

Czapka pizzaiolo

• pasek białego brystolu dopasowany do obwodu głowy
• biała bibuła albo biały papier
• klej, zszywacz (obsługuje dorosły), flamastry

Dzieci przyklejają do paska brystolu pogniecioną białą bibułę, tak żeby powstała bufiasta czapka kucharza. Na pasku rysują flamastrami małą pizzę i piszą albo naklejają swoje imię. Dorosły mierzy opaskę na głowie i zszywa końce, tak żeby trzymała się luźno. Czapki przydadzą się w zabawie w pizzerię, w zabawach ruchowych i w scenariuszu.

Pizza z masy solnej

• masa solna (dwie szklanki mąki, szklanka soli, woda)
• farby plakatowe, pędzle
• wykałaczki albo patyczki do robienia wzorów

Starsze dzieci lepią z masy placek wielkości dłoni i robią na nim dodatki: kulki pomidorków, wałeczki papryki, spłaszczone pieczarki. Patyczkami odciskają wzory na brzegu. Po wyschnięciu, które trwa kilka dni, malują pizzę farbami. Taka pizza jest nie do jedzenia, więc zaznacz to wyraźnie dzieciom, a gotowe prace mogą trafić do kącika sklepu albo kuchni.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Najlepiej, gdy dzieci mają na głowach czapki pizzaiolo z pracy plastycznej, bo rola kucharza od razu dodaje im energii.

Kręcimy ciasto

Dzieci stoją w rozsypce i są pizzaiolo. Przy spokojnej muzyce ugniatają ciasto, potem je wałkują szerokimi ruchami rąk, a przy szybkiej muzyce kręcą ciastem nad głową i obracają się wokół własnej osi. Na hasło „do pieca!” kucają i robią się malutkie, a na hasło „gotowe!” wyskakują w górę z rękami rozłożonymi jak okrągła pizza. Zabawa rozwija koordynację, reakcję na sygnał i poczucie rytmu.

Dostawca pizzy

Podziel salę na pizzerię i kilka domów oznaczonych szarfami. Dzieci są dostawcami: dostają tekturowy talerzyk z woreczkiem gimnastycznym jako pizzą i muszą dowieźć go do wskazanego domu, nie upuszczając ładunku. Utrudniaj trasy: między krzesłami, na palcach, tyłem, z talerzykiem na głowie. Kto upuści pizzę, wraca po nową do pizzerii. Zabawa ćwiczy równowagę, zwinność i ostrożność.

Pizzowy koncert

Dzieci dostają drewniane łyżki, plastikowe miski i tekturowe talerzyki jako instrumenty. Każdy składnik ma swój rytm: mąka to ciche pocieranie, sos to stukanie łyżką, ser to szelest talerzykiem. Ty jako szef kuchni wskazujesz składnik, a dzieci grają jego rytm, raz głośniej, raz ciszej. Na koniec wszystkie składniki grają razem i powstaje „pizza z muzyki”. Zabawa uczy reagowania na gest, rozróżniania głośności i wspólnego muzykowania.

Scenariusz zajęć na Dzień Pizzy w przedszkolu

Temat	Pizza z całego świata
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że pizza pochodzi z Włoch, i zna jej podstawowe składniki; dzieli koło na połowy i ćwiartki; rozpoznaje warzywa i mówi, gdzie rosną; współpracuje w zabawie w pizzerię
Pomoce	mapa albo globus, koszyk z warzywami, papierowe koła, nożyczki, tekturowe placki i dodatki z papieru, czapki pizzaiolo, woreczki gimnastyczne, talerzyki
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): nauczyciel w czapce pizzaiolo mówi, że dziś jest Dzień Pizzy, i pokazuje na mapie Włochy. 2. Ciekawostki (7 minut): trzy ciekawostki (Neapol, pizzaiolo, drożdże), przed każdą pytanie do dzieci. 3. Co rośnie na pizzy? (7 minut): dzieci wyjmują warzywa z koszyka i mówią, gdzie rosną. 4. Kręcimy ciasto (6 minut): zabawa ruchowa przy muzyce. 5. Dzielimy pizzę (8 minut): składanie i cięcie papierowych kół na połowy i ćwiartki. 6. Pizzeria w sali (8 minut): dzieci przyjmują i przygotowują zamówienia z tekturowych składników. 7. Podsumowanie (4 minuty): każde dziecko mówi, jaki dodatek położyłoby na swojej pizzy i dlaczego.
Zakończenie	Grupa robi wspólną wielką pizzę z papierowych ćwiartek na dużym arkuszu i zawiesza ją w sali.
Ewaluacja	Zapytaj dzieci, z jakiego kraju pochodzi pizza i co jest większe, połowa czy ćwiartka. Obserwuj, kto w pizzerii samodzielnie powtórzył zamówienie i poprawnie przeliczył dodatki.

Jeśli chcesz upiec z dziećmi prawdziwą pizzę, najpierw zapytaj rodziców o alergie i nietolerancje, zwłaszcza na gluten i mleko, uzyskaj ich zgodę i uzgodnij zajęcia z dyrekcją oraz kuchnią przedszkola. Dzieci myją ręce, zakładają fartuszki, a warzywa kroją tylko starsze dzieci plastikowymi nożykami, pod stałym nadzorem dorosłego. Piekarnik obsługuje wyłącznie dorosły, a dzieci stoją wtedy w bezpiecznej odległości, bo blacha i drzwiczki są bardzo gorące. Dla dziecka z alergią przygotuj osobny kawałek z bezpiecznych składników, tak żeby nikt nie siedział z pustym talerzem.

Książki, wiersze i piosenki

Nie znamy polskiej książki dla dzieci o pizzy, której tytuł i autora moglibyśmy podać z pełną pewnością, dlatego zamiast listy lektur proponujemy własne rymowanki. Przy okazji Dnia Pizzy możesz sięgnąć po dowolną książkę o jedzeniu, warzywach albo gotowaniu, którą masz w przedszkolnej biblioteczce, i porozmawiać o tym, co bohaterowie jedzą. W klasach 1-3 dobrym pomysłem jest poszukanie z uczniami w bibliotece szkolnej książek o Włoszech. Poniżej trzy krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie, na przykład do zabawy „Ugniatamy ciasto”.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Mąka, woda, szczypta soli, ciasto rośnie nam powoli. Ugniatamy, klep, klep, klep, a potem pizza idzie do pieca hop.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Czerwony pomidor, biały ser, zielony listek jak mały kwiat. Tak wygląda pizza z Neapolu, co podbiła cały świat.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Raz, dwa, trzy, cztery, kroimy pizzę na kawałki. Każdy dostaje po równo, bo tak dzielą się przedszkolaki.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „17 stycznia obchodzimy Dzień Pizzy. Będziemy rozmawiać o tym, skąd pochodzi pizza, jakie warzywa na niej rosną i jak dzielić całość na części. Prosimy, aby dzieci przyszły w ubraniach w kolorach włoskiej flagi: zielonym, białym lub czerwonym”. Jeśli planujesz pieczenie, dołącz pytanie o alergie i prośbę o zgodę na udział dziecka w zajęciach kulinarnych. Jako zadanie do domu zaproponuj wspólne przygotowanie z rodzicem pizzy albo kanapki w kształcie pizzy i narysowanie jej, a w klasach 1-3 zapisanie rodzinnego przepisu.

Rodziców możesz poprosić o przyniesienie jednego warzywa do zabawy „Co rośnie na pizzy?”, na przykład papryki, pomidora albo pieczarki. Warzywa po zabawie mogą trafić do kuchni przedszkola albo wrócić do domów. Chętny rodzic, który pracuje w gastronomii, może przyjść i pokazać, jak wygląda praca kucharza, pod warunkiem że nie reklamuje żadnej firmy. Udział jest dobrowolny, a dzieci, które nie przyniosą warzywa, dostają je z przedszkolnego koszyka.

Najczęstsze pytania