Dzień Kryptologii obchodzimy 25 stycznia, a święto wymyślono w Polsce, w Poznaniu. Kryptologia to nauka o szyfrach, czyli o tym, jak ukryć wiadomość przed niepowołanymi oczami i jak odczytać cudzy sekret. Dzieci uwielbiają tajemnice, hasła i ukryte wiadomości, więc dzień kryptologii w przedszkolu jest prawdziwą gratką. To także okazja, żeby opowiedzieć o trzech polskich matematykach, którzy złamali szyfr słynnej maszyny Enigma, w sposób zrozumiały i bezpieczny dla małego słuchacza.
We wpisie znajdziesz historię święta i polskich kryptologów, ciekawostki o szyfrach do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Najmłodsi szukają ukrytych obrazków i znaków, starsze przedszkolaki odczytują szyfry obrazkowe, a uczniowie poznają harcerski szyfr i koło szyfrujące. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe, scenariusz zajęć na około 45 minut, rymowanki i pomysły na współpracę z rodzicami. Wszystko przygotujesz z papieru, kredek i tego, co jest w sali.
W skrócie
- Data: 25 stycznia, co roku tego samego dnia.
- Zasięg: święto polskie, ustanowione przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
- Od kiedy: ustanowione w 2007 roku, obchody z wykładami od 2008 roku.
- Wiek: zabawy dla dzieci od 2 lat do klasy 3.
- Czego potrzebujesz: kartki, kredki, biała świeca, akwarele, koperty, talerzyki papierowe, latarka, bębenek, szarfy, chusta animacyjna.
Historia Dnia Kryptologii
Dzień Kryptologii ustanowił w 2007 roku Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Był to rok 75. rocznicy złamania szyfru niemieckiej maszyny Enigma przez polskich matematyków. Święto upamiętnia trzech absolwentów poznańskiej uczelni: Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego, którzy pracowali w Biurze Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Od 25 stycznia 2008 roku uczelnia organizuje tego dnia wykłady ich imienia, a przed wykładami składa się kwiaty pod pomnikiem kryptologów w Poznaniu. Źródła nie wyjaśniają, dlaczego wybrano akurat 25 stycznia, więc nie dopisujemy tu żadnej rocznicy.
Historia trzech matematyków zaczęła się w styczniu 1929 roku, gdy na Uniwersytecie Poznańskim zorganizowano kurs kryptologii dla najzdolniejszych studentów matematyki. Enigma była maszyną do szyfrowania wiadomości, wymyśloną przez niemieckiego inżyniera Artura Scherbiusa i używaną przez niemieckie wojsko. Jej nazwa pochodzi z greckiego słowa oznaczającego zagadkę. Polscy kryptolodzy złamali jej szyfr w grudniu 1932 roku, a w lipcu 1939 roku, tuż przed wybuchem wojny, przekazali swoją wiedzę i odtworzoną Enigmę Francuzom i Brytyjczykom. Ich praca pomogła aliantom w czasie II wojny światowej.
Przez wiele lat mało kto wiedział o tym sukcesie, bo informacje ujawniono dopiero kilkadziesiąt lat po wojnie. W 2000 roku wszyscy trzej matematycy zostali pośmiertnie odznaczeni Orderem Odrodzenia Polski, a w 2007 roku w Poznaniu, naprzeciwko Centrum Kultury „Zamek”, odsłonięto ich pomnik. W przedszkolu nie musisz mówić o wojnie szczegółowo. Wystarczy powiedzieć, że trzej Polacy byli tak dobrzy w rozwiązywaniu zagadek, że odczytali najtrudniejszy szyfr swoich czasów i pomogli wielu ludziom. Ze starszymi dziećmi możesz pokazać na mapie Poznań i zdjęcie pomnika.
Po co obchodzić Dzień Kryptologii z dziećmi
Szyfry to przede wszystkim znaki, a znaki są fundamentem czytania i pisania. Gdy dziecko odczytuje obrazek zamiast słowa albo dopasowuje symbol do litery, ćwiczy dokładnie tę samą umiejętność, której potrzebuje przy nauce liter. Zabawy z szyframi rozwijają sferę poznawczą: spostrzegawczość, pamięć, analizę i syntezę wzrokową, a także myślenie logiczne. Szukanie ukrytej wiadomości wymaga cierpliwości i skupienia, czyli cech, które w szkole przydają się na każdym kroku. Dla przedszkolaków to także świetne ćwiczenie przed nauką czytania, a dla uczniów klas 1-3 utrwalanie alfabetu.
Dzień Kryptologii pozwala też pracować w sferze społecznej i emocjonalnej. Wspólne odszyfrowywanie wiadomości uczy współpracy, dzielenia się zadaniami i radości ze wspólnego sukcesu. To dobra okazja do rozmowy o tym, czym różni się dobry sekret, na przykład niespodzianka na urodziny, od złego sekretu, którego dziecko nie powinno trzymać przed rodzicami. Historia polskich kryptologów pokazuje dzieciom, że nauka i matematyka mogą być ważne i ciekawe. Zabawy ruchowe z sygnałami ćwiczą z kolei reakcję i koordynację, czyli sferę fizyczną.
Ciekawostki o szyfrach dla dzieci
Przeczytaj dzieciom po kilka ciekawostek. Możesz każdą zapisać na kartce, schować w kopercie z napisem „ściśle tajne” i otwierać po jednej, co samo w sobie jest już małą zabawą w szyfry.
- Kryptologia to nauka o szyfrach. Zajmuje się tym, jak ukrywać wiadomości i jak odczytywać ukryte wiadomości innych.
- Szyfr zmienia wiadomość tak, żeby obcy jej nie zrozumiał. Kto zna klucz, czyli tajny sposób szyfrowania, potrafi wiadomość odczytać.
- Enigma znaczy zagadka. Tak nazywała się maszyna z klawiszami i lampkami, która szyfrowała wiadomości. Jej nazwa pochodzi z języka greckiego.
- Szyfr Enigmy złamali Polacy. Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski byli matematykami i studiowali w Poznaniu.
- W Poznaniu stoi pomnik kryptologów. Przypomina o trzech matematykach, którzy rozwiązali najtrudniejszą zagadkę swoich czasów.
- Szyfrów używano już w starożytności. Rzymski wódz Juliusz Cezar według dawnych opisów zamieniał w listach każdą literę na inną, przesuniętą w alfabecie o kilka miejsc.
- Polscy harcerze mają swój szyfr. Nazywa się GA-DE-RY-PO-LU-KI i polega na zamianie liter parami.
- Alfabet Morse’a to szyfr z kropek i kresek. Krótkie i długie sygnały można przesłać dźwiękiem, światłem latarki albo stukaniem.
- Szyfrów używamy codziennie. Gdy rodzic wpisuje kod do telefonu albo karty w sklepie, to też jest rodzaj tajnego hasła.
Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)
Dwulatki i trzylatki nie odczytają szyfru, ale świetnie bawią się w ukrywanie i odkrywanie oraz rozpoznawanie prostych znaków. Pomoce mają być duże, bez drobnych elementów, które mieszczą się w buzi.
Tajny obrazek
Przed zajęciami narysuj białą świecą na białych kartkach proste kształty: słońce, domek, kółko, rybkę. Dzieci nie widzą rysunku i dostają duży pędzel z rozwodnioną akwarelą. Gdy malują po kartce, ukryty obrazek nagle się pojawia, bo wosk nie przyjmuje farby. Zapytaj każde dziecko: „Co się ukryło na twojej kartce?”. Zabawa daje dużo radości, ćwiczy ruchy ręki i wprowadza myśl, że coś niewidocznego może zawierać wiadomość.
Kto się schował pod chustą?
Pod chustą animacyjną albo kocem schowaj kilka dużych zabawek, na przykład misia, piłkę i samochód. Dzieci dotykają ich przez materiał i zgadują, co to jest, zanim podniesiesz chustę. Potem jedno dziecko chowa się pod chustą, a reszta zgaduje, kto to, po tym, jak mówi „miau” albo „hau”. Zabawa uczy wnioskowania z niepełnych wskazówek i rozwija zmysł dotyku i słuchu.
Znak mówi, co robić
Przygotuj trzy duże kartki z prostymi znakami: zielone koło oznacza „idziemy”, czerwone koło oznacza „stój”, a narysowane ucho oznacza „cicho, słuchamy”. Pokazujesz kartkę, a dzieci reagują: chodzą po sali, zatrzymują się albo nieruchomieją i nasłuchują. Po kilku rundach pokazuj kartki szybciej. Zabawa uczy, że obrazek może zastąpić słowo, czyli pokazuje najprostszy szyfr, a przy okazji ćwiczy reakcję na sygnał.
Zabawy dla 3- i 4-latków
Trzylatki i czterolatki potrafią zapamiętać kilka umownych znaków i dopasować je do znaczeń. To dobry moment na pierwsze tajne hasła i proste szyfry obrazkowe.
Tajne hasło do domku
Ustaw w kącie sali domek z krzeseł przykrytych kocem. Strażnik domku, najpierw ty, a potem dzieci, wpuszcza do środka tylko tych, którzy podadzą tajne hasło, na przykład „zielona żaba”. Hasło szepczesz dzieciom na ucho na początku zabawy. Po kilku rundach zmieniacie hasło i dodajecie umowny gest, na przykład dwa stuknięcia w drzwi. Zabawa ćwiczy pamięć słuchową, wymowę i cierpliwość w kolejce, a przy okazji pokazuje, czym jest hasło.
Wiadomość z obrazków
Na długim pasku papieru narysuj krótką wiadomość obrazkami: słońce, dziecko, piłka, drzewo, co znaczy „W słoneczny dzień dzieci grają w piłkę pod drzewem”. Dzieci po kolei opowiadają, co mówi wiadomość. Potem dzieci rysują własną wiadomość z dwóch lub trzech obrazków, a kolega próbuje ją odczytać. Porozmawiajcie, że dawno temu ludzie zapisywali wiadomości właśnie rysunkami. Zabawa przygotowuje do czytania i ćwiczy układanie zdań.
Odciski tajnych agentów
Przygotuj poduszkę do stempli albo farbę i kartki. Każde dziecko odbija na kartce kciuk i podpisuje się z twoją pomocą, a potem wszyscy oglądają odciski przez lupę. Pokaż, że każdy odcisk ma inne linie, a potem odbij kciuk jednego dziecka na osobnej kartce i niech grupa zgadnie, do kogo należy. Wyjaśnij, że linie na palcach są jak nasz osobisty znak, którego nikt inny nie ma. Zabawa ćwiczy spostrzegawczość i porównywanie szczegółów. Po zabawie myjemy ręce.
Zabawy dla 5- i 6-latków
Starsze przedszkolaki znają już część liter i cyfr, więc można wprowadzić klucz szyfru, czyli tabelkę, która mówi, co oznacza każdy znak.
Szyfr z figur
Przygotuj klucz: kółko oznacza literę A, trójkąt literę M, kwadrat literę O, gwiazdka literę T. Zapisz figurami słowa, które dzieci mogą ułożyć z tych liter, na przykład MAMA, TATA albo TOM. Dzieci z kluczem w ręku zamieniają figury na litery i odczytują słowo. Następnie w parach szyfrują swoje słowo figurami i dają je do odczytania innej parze. Zabawa łączy rozpoznawanie liter z analizą i syntezą słów, a dzieci, które jeszcze nie czytają, mogą pracować z kolegą.
Mapa skarbu ze wskazówkami
Ukryj w sali kopertę z małą niespodzianką, na przykład naklejkami dla całej grupy. Przygotuj trzy lub cztery koperty ze wskazówkami narysowanymi obrazkami: pierwsza pokazuje szafę z książkami, w szafie leży druga, która pokazuje doniczkę, i tak dalej. Dzieci w małych zespołach odczytują obrazek, szukają miejsca i znajdują kolejną wskazówkę. Ostatnia prowadzi do skarbu. Zabawa uczy odczytywania znaków, orientacji w przestrzeni i współpracy w zespole.
Sygnały latarką
Zasłoń okna albo przygaś światło. Ustalcie prosty kod: jedno krótkie mignięcie latarką oznacza „wstań”, dwa mignięcia „usiądź”, jedno długie świecenie „machaj rękami”. Dajesz sygnały, a dzieci wykonują polecenia. Potem latarkę dostaje dziecko i nadaje sygnały grupie. Opowiedz, że marynarze i podróżnicy przesyłali sobie wiadomości światłem i dźwiękiem, a jeden z takich szyfrów to alfabet Morse’a. Zabawa ćwiczy uwagę, pamięć i liczenie sygnałów.
Zajęcia dla klas 1-3
Uczniowie piszą i czytają, więc mogą poznać prawdziwe szyfry literowe. To świetny sposób na utrwalanie alfabetu i ortografii bez nudy.
Harcerski szyfr GA-DE-RY-PO-LU-KI
Zapisz na tablicy klucz GA-DE-RY-PO-LU-KI i wyjaśnij zasadę: litery w każdej parze zamieniają się miejscami, czyli G zamienia się na A, a A na G, D na E i E na D i tak dalej. Litery, których nie ma w kluczu, zostają bez zmian. Pokaż przykład: słowo LAS po zaszyfrowaniu to UGS. Uczniowie w parach odszyfrowują przygotowane krótkie słowa, a potem szyfrują własne imiona i dają do odczytania koledze. Opowiedz, że tym szyfrem od lat bawią się polscy harcerze. Zajęcia utrwalają litery i uczą dokładności.
Koło szyfrujące
Każdy uczeń dostaje dwa papierowe talerzyki różnej wielkości. Na brzegu większego talerzyka uczniowie zapisują alfabet, a na mniejszym też alfabet, w takich samych odstępach. Talerzyki łączysz pinezką kreślarską albo spinaczem przez środek, tak żeby mniejszy mógł się obracać. Gdy obrócimy mniejsze koło o trzy litery, każda litera wiadomości zamienia się na inną, tak jak w szyfrze przypisywanym Juliuszowi Cezarowi. Uczniowie szyfrują krótkie zdanie i podają koledze wraz z liczbą, o ile przesunęli koło. Zajęcia ćwiczą alfabet, liczenie i precyzję. Pinezkę wbija dorosły.
Kim byli pogromcy Enigmy?
Przygotuj trzy karty z krótkimi informacjami o Marianie Rejewskim, Jerzym Różyckim i Henryku Zygalskim: gdzie studiowali, czym się zajmowali, jak ich upamiętniono. Uczniowie w trzech grupach czytają swoją kartę i przygotowują dla klasy dwa zdania o swoim bohaterze. Potem razem szukacie Poznania na mapie Polski i oglądacie zdjęcie pomnika kryptologów. Na koniec uczniowie odpowiadają na pytanie, dlaczego matematyka może być ważna dla całego kraju. Zajęcia łączą czytanie ze zrozumieniem z wychowaniem patriotycznym, bez wchodzenia w szczegóły wojny.
Wiadomość dla innej klasy
Klasa wspólnie układa krótką wiadomość dla innej klasy, na przykład życzenia na Dzień Kryptologii, i szyfruje ją wybranym szyfrem. Klucz zapisujecie na osobnej kartce i chowacie w kopercie. Wiadomość i klucz zanosi do drugiej klasy dwóch posłańców. Następnego dnia sprawdzacie, czy adresaci odczytali wiadomość, a może odpisali szyfrem. Zajęcia uczą pisania krótkiego tekstu, pracy zespołowej i komunikacji z innymi.
Prace plastyczne
Prace plastyczne w Dniu Kryptologii skrywają tajemnicę albo służą do szyfrowania. Przy nożyczkach dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.
Niewidzialny list
- biała kartka
- biała świeca albo biała kredka świecowa
- akwarele i duży pędzel
Starsze dzieci piszą białą świecą swoje imię, krótkie słowo albo rysują sekretny znak. Kartkę składają i wymieniają się z kolegą, który zamalowuje ją akwarelą i odkrywa ukrytą wiadomość. Młodsze dzieci dostają kartki z wiadomością przygotowaną przez ciebie. Porozmawiajcie, dlaczego farba nie przykleja się do wosku.
Teczka tajnego agenta
- kartka z brystolu złożona na pół
- kolorowy papier, kredki, flamastry
- klej, nożyczki, naklejki
Dzieci robią teczkę, w której będą przechowywać swoje szyfry i wiadomości. Na okładce piszą albo rysują znak „ściśle tajne”, swój pseudonim i odcisk kciuka. W środku przyklejają kieszonkę z kolorowego papieru na sekretne karteczki. Teczka przyda się przez kolejne dni, gdy będziecie wracać do szyfrów.
Lornetka szpiega
- dwie rolki po papierze toaletowym
- farby albo kolorowy papier
- klej, taśma, sznurek do zawieszenia przez rękę, nie przez szyję
Dzieci malują albo oklejają rolki i sklejają je razem taśmą. Dorosły robi dziurkę i przewleka krótki sznurek, który dziecko trzyma w dłoni albo zakłada na nadgarstek, nigdy na szyję. Lornetka przyda się w zabawie w szukanie wskazówek i obserwowanie sali. Z pomocą dorosłego zrobią ją nawet trzylatki.
Zabawy ruchowe i muzyczne
W tych zabawach sygnał zastępuje słowa, więc dzieci muszą uważnie słuchać i patrzeć.
Stukany szyfr
Ustalcie kod na bębenku: jedno uderzenie oznacza „chodzimy”, dwa uderzenia „skaczemy”, trzy uderzenia „siadamy”, szybkie stukanie „biegniemy do ściany”. Grasz sygnały, a dzieci zmieniają ruch. Gdy dobrze pamiętają kod, bębenek przejmuje dziecko. Starszym możesz zagrać krótkie i długie dźwięki, przypominając, że tak działa alfabet Morse’a. Zabawa ćwiczy słuch, pamięć i reakcję.
Przejdź przez laser
Rozciągnij między krzesłami kilka bibułowych wstążek na różnej wysokości. To promienie strzegące skarbu. Dzieci po kolei przechodzą przez sieć tak, żeby nie dotknąć żadnej wstążki: przeskakują, przechodzą na czworakach albo przekraczają. Po drugiej stronie czeka koperta z sekretnym słowem. Zabawa rozwija koordynację, równowagę i planowanie ruchu.
Głuchy telefon z hasłem
Dzieci siadają w kole. Pierwsze dziecko szepcze sąsiadowi na ucho hasło, które od ciebie dostało, na przykład „trzy niebieskie balony”, i tak hasło wędruje do końca koła. Ostatnie dziecko mówi głośno, co usłyszało, i porównujecie to z oryginałem. Porozmawiajcie, dlaczego wiadomość się zmieniła i dlaczego szyfranci zapisują wiadomości bardzo dokładnie. Zabawa ćwiczy słuch, wymowę i wyciszenie.
Scenariusz zajęć: Dzień Kryptologii w przedszkolu
| Temat | Tajne wiadomości i polscy pogromcy szyfrów |
| Grupa wiekowa | 5-6 lat |
| Czas | około 45 minut |
| Cele | dziecko wie, czym jest szyfr i klucz; odczytuje prostą wiadomość obrazkową i szyfr z figur; reaguje na umowne sygnały; wie, że polscy matematycy złamali szyfr Enigmy |
| Pomoce | koperty z napisem „ściśle tajne”, zdjęcie pomnika kryptologów w Poznaniu, klucz szyfru z figur, kartki z zaszyfrowanymi słowami, bębenek, białe kartki z rysunkami świecą, akwarele, pędzle |
| Przebieg | 1. Tajna koperta (5 minut): na drzwiach sali wisi koperta „ściśle tajne”, w środku list zapraszający na zajęcia tajnych agentów. 2. Opowieść o kryptologach (6 minut): krótko opowiadasz o trzech matematykach z Poznania i pokazujesz zdjęcie pomnika. 3. Szyfr z figur (10 minut): dzieci z kluczem odczytują słowa, potem szyfrują własne w parach. 4. Stukany szyfr (6 minut): zabawa ruchowa z sygnałami bębenka. 5. Niewidzialny list (8 minut): dzieci zamalowują kartki i odkrywają ukryte znaki. 6. Mapa skarbu (7 minut): krótka wersja z trzema obrazkowymi wskazówkami. 7. Podsumowanie (3 minuty): dzieci mówią, czym jest szyfr. |
| Zakończenie | Każde dziecko dostaje legitymację tajnego agenta z odciskiem kciuka, a grupa ustala tajne hasło, którym przywitacie się następnego dnia. |
| Ewaluacja | Sprawdź, kto samodzielnie odczytał słowo z kluczem i kto potrafi wyjaśnić, czym jest szyfr. Dzieci pokazują kciukiem, czy szyfrowanie było łatwe, w sam raz czy trudne. |
Przy opowieści o Enigmie pamiętaj o wieku słuchaczy. Przedszkolakom nie mówimy o walkach ani ofiarach, tylko o tym, że trzej matematycy rozwiązali bardzo trudną zagadkę i pomogli wielu ludziom. W klasach 1-3 możesz dodać, że działo się to przed wojną i w czasie wojny, ale skup się na pracy umysłu, a nie na wydarzeniach wojennych. Jeśli dziecko zada trudne pytanie, odpowiedz krótko i spokojnie, bez szczegółów. Przy rozmowie o sekretach przypomnij grupie, że niespodzianki są fajne, ale tajemnic, które sprawiają przykrość albo budzą strach, nie trzymamy przed rodzicami i nauczycielami.
Książki, wiersze i piosenki
Dla uczniów klas 1-3 i najstarszych przedszkolaków dobrym wprowadzeniem do szukania wskazówek są książki Grzegorza Kasdepkego z serii „Detektyw Pozytywka”, w których bohater rozwiązuje zagadki krok po kroku. Nie znamy pewnej książki dla przedszkolaków poświęconej samym polskim kryptologom, dlatego historię opowiedz własnymi słowami, a do zajęć dołącz zdjęcie pomnika z Poznania. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie, na przykład jako hasło na początek zabawy.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Ciii, ciii, nikt nie słyszy, tajny list jest w mojej niszy. Klucz mam w głowie, klucz mam w ręce, odczytam szyfr i nic więcej.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Trzech matematyków z Poznania zagadek się nie bało, liczyli dzień i noc, aż wszystko się udało.
Jak zaangażować rodziców
Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „25 stycznia obchodzimy Dzień Kryptologii. Będziemy poznawać szyfry, odczytywać tajne wiadomości i dowiemy się, jak polscy matematycy złamali szyfr Enigmy. Zachęcamy, aby dzieci przyszły w strojach tajnych agentów, na przykład w ciemnych ubraniach albo w kapeluszu, i przyniosły latarkę podpisaną imieniem.”. Latarki przydadzą się do zabawy w sygnały. Strój jest dobrowolny i nie trzeba niczego kupować.
Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinny list szyfrem: dziecko razem z rodzicem przygotowuje krótką wiadomość obrazkową albo zapisaną szyfrem harcerskim i przynosi ją do przedszkola, a grupa próbuje ją odczytać. W klasach 1-3 uczniowie mogą zapytać dziadków, czy w dzieciństwie znali jakiś szyfr albo tajny język. Rodziców z Poznania lub okolic możesz zachęcić do wspólnego spaceru pod pomnik kryptologów. Udział w zadaniu ma być dobrowolny.
Najczęstsze pytania
Dzień Kryptologii obchodzimy co roku 25 stycznia. Data jest stała.
Święto ustanowił w 2007 roku Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w 75. rocznicę złamania szyfru Enigmy. Upamiętnia Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego, absolwentów tej uczelni.
Najlepiej przez zabawy w tajne hasła, szyfry obrazkowe, niewidzialne listy i szukanie skarbu według wskazówek. Krótko opowiedz o polskich kryptologach, bez szczegółów wojennych. Gotowy scenariusz na 45 minut znajdziesz powyżej.
Wystarczy strój tajnego agenta zrobiony z tego, co jest w domu, na przykład ciemne ubranie, kapelusz albo okulary przeciwsłoneczne. Nie trzeba nic kupować. Można przynieść podpisaną latarkę do zabaw w sygnały.
Dla przedszkolaków najlepsze są szyfry obrazkowe i szyfr z figur, w którym każda figura oznacza jedną literę. Uczniowie klas 1-3 poradzą sobie z harcerskim szyfrem GA-DE-RY-PO-LU-KI i z kołem szyfrującym, które przesuwa litery w alfabecie.
Dodaj komentarz