Dzień Lasu (21 marca): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Międzynarodowy Dzień Lasów obchodzimy 21 marca, czyli w tym samym dniu, w którym w przedszkolach wita się wiosnę. To świetny zbieg okoliczności, bo las właśnie budzi się po zimie: słychać w nim coraz więcej ptaków, spod liści wychodzą pierwsze rośliny, a zwierzęta kończą zimowy odpoczynek. Dzień lasu w przedszkolu można więc połączyć z wiosennym spacerem i powitaniem nowej pory roku. Dla wielu dzieci las jest miejscem znanym tylko z bajek, a te zajęcia pozwalają zobaczyć w nim prawdziwy dom roślin i zwierząt, o który trzeba dbać.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o lesie do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Do tego prace plastyczne z materiałów z przedszkolnej szafy, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, sprawdzone tytuły książek i pomysły na współpracę z rodzicami. Zabawy dotyczą lasu jako całości, czyli jego pięter, mieszkańców i zasad zachowania, a nie pojedynczego drzewa. Tam, gdzie trzeba uważać, na przykład przy wyjściu do lasu, piszemy o tym wprost.

Historia Dnia Lasu

Międzynarodowy Dzień Lasów ustanowiło Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych uchwałą przyjętą 28 listopada 2012 roku. Pierwsze obchody odbyły się 21 marca 2013 roku i od tamtej pory święto przypada co roku tego dnia. Jego celem jest przypominanie ludziom, jak ważne są lasy dla życia na Ziemi, dla zwierząt, dla czystego powietrza i dla nas samych. Obchody koordynuje Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, znana jako FAO. Zachęca ona kraje na całym świecie do sadzenia drzew, sprzątania lasów i organizowania wydarzeń, które pokazują, co las daje ludziom.

W polskich kalendarzach świąt można spotkać nazwę Światowy Dzień Lasu, ale oficjalna nazwa nadana przez ONZ brzmi Międzynarodowy Dzień Lasów. To ta sama data i to samo święto, różni się tylko sposób nazywania. Nie należy go mylić z Dniem Drzewa, który obchodzi się jesienią i dotyczy pojedynczych drzew, ich sadzenia i pielęgnacji. Dzień Lasu patrzy szerzej: na las jako wspólny dom wielu roślin, grzybów i zwierząt, które są od siebie zależne. Dlatego w tym wpisie zabawy dotyczą całego lasu, jego pięter i mieszkańców.

W Polsce lasy zajmują mniej więcej jedną trzecią powierzchni kraju, a większością z nich opiekują się Lasy Państwowe, czyli leśnicy z nadleśnictw w całej Polsce. Wokół 21 marca nadleśnictwa, szkoły i przedszkola organizują spotkania z leśnikami, sprzątanie lasu i zajęcia przyrodnicze. W przedszkolach Dzień Lasu wypada w pierwszy dzień wiosny, dlatego zwykle łączy się oba tematy: pożegnanie zimy i szukanie oznak wiosny odbywa się właśnie na leśnej ścieżce. To dobry moment, żeby pierwszy raz w roku wyjść z dziećmi do lasu albo do dużego parku.

Po co obchodzić Dzień Lasu z dziećmi

Las to dla dziecka ogromna sala do odkrywania, pełna kolorów, zapachów, dźwięków i faktur. Zajęcia o lesie rozwijają zmysły i spostrzegawczość, a przy tym uczą pierwszych pojęć przyrodniczych: piętra lasu, zwierzęta leśne, drzewa iglaste i liściaste, łańcuch zależności. To rozwój poznawczy, który wynika z ciekawości, a nie z nauki na pamięć. Dzieci dowiadują się, że w lesie nic nie jest przypadkowe, że opadłe liście stają się ziemią, a grzyby pomagają drzewom. Ta wiedza zostaje z nimi na długo, bo jest związana z przeżyciem.

Drugi cel to postawa wobec przyrody. Dzieci uczą się zasad zachowania w lesie: nie krzyczymy, nie łamiemy gałęzi, nie zostawiamy śmieci, nie dotykamy grzybów i nie zrywamy nieznanych roślin, a zwierzęta oglądamy z daleka. Rozmowa o tym, że las jest czyimś domem, rozwija empatię i poczucie odpowiedzialności, czyli sferę emocjonalną i społeczną. Leśne zabawy ruchowe, przechodzenie przez przeszkody i chodzenie po nierównym terenie wzmacniają za to sprawność fizyczną i równowagę. Wreszcie las uspokaja, a wspólna chwila ciszy między drzewami jest dla dzieci cennym doświadczeniem.

Ciekawostki o lesie dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, czy las ma piętra jak dom?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Las ma piętra jak dom. Na samym dole leży ściółka z liści i igieł, wyżej rośnie runo, czyli mchy, trawy i krzewinki, potem podszyt z krzewów i młodych drzew, a na górze korony wysokich drzew.
• Każde piętro ma swoich mieszkańców. W ściółce żyją mrówki i dżdżownice, w krzewach chowają się sarny, a w koronach drzew mieszkają wiewiórki i ptaki.
• Drzewa wytwarzają tlen. To ten sam tlen, którym oddychamy, dlatego mówi się, że las to płuca Ziemi.
• Grzyby i drzewa sobie pomagają. Pod ziemią grzyby łączą się z korzeniami drzew i wymieniają się z nimi tym, czego im brakuje.
• W polskich lasach najwięcej jest sosen. Sosna to drzewo iglaste, które zielone igły ma przez cały rok.
• Las działa jak gąbka. Zatrzymuje wodę z deszczu i śniegu, a potem powoli ją oddaje, dzięki czemu w pobliżu nie jest tak sucho.
• Z opadłych liści powstaje ziemia. Dżdżownice, grzyby i maleńkie żyjątka przerabiają liście i gałązki na żyzną glebę.
• Dzięcioł stuka w drzewa nie dla zabawy. Wydłubuje dziobem owady spod kory, a w pniach wykuwa dziuple, w których potem mieszkają też inne zwierzęta.
• W Polsce rośnie jedna z najstarszych puszcz w Europie. To Puszcza Białowieska, w której żyją żubry, największe dzikie zwierzęta w naszym kraju.
• Wiele leśnych zwierząt jest aktywnych nocą. Sowy, jeże i borsuki szukają jedzenia po zmroku, a w dzień śpią.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci poznają las przez zmysły: dotyk, słuch i naśladowanie zwierząt. Nie dawaj im do rąk szyszek ani żołędzi bez stałego nadzoru, bo drobne elementy lądują w buzi.

Skrzynia leśnych skarbów

Przygotuj duże pudło, a w nim większe leśne przedmioty: gałąź z igłami, duży kawałek kory, garść suchych liści w przezroczystym woreczku zawiązanym na mocny supeł, mech na tacy i dużą szyszkę sosny. Dzieci siedzą w kole, a ty wyjmujesz po jednym skarbie i dajesz go do dotknięcia i powąchania, trzymając go w swojej dłoni. Nazywasz każdy przedmiot i pytasz, czy jest miękki, czy kłujący, czy pachnie. Na koniec wszystkie skarby wracają do skrzyni, a dzieci mówią „do widzenia, lesie”. Zabawa rozwija zmysły i słownictwo, a stały nadzór sprawia, że jest bezpieczna.

Kto mieszka w lesie?

Rozłóż chustę animacyjną jako las i schowaj pod nią kilka dużych pluszaków leśnych zwierząt: niedźwiedzia, zająca, sowę i jeża. Dzieci po kolei wyciągają zwierzątko spod chusty, a ty je nazywasz i pokazujesz, jak się porusza. Cała grupa naśladuje ten ruch: niedźwiedź chodzi ciężko, zając skacze, sowa macha skrzydłami i mówi „hu-hu”, a jeż zwija się w kulkę. Potem zwierzątka wracają pod chustę na drzemkę, a dzieci falują nad nimi chustą jak wiatr w koronach drzew. Zabawa uczy nazw zwierząt i rozwija koordynację.

Leśne odgłosy

Poproś dzieci, żeby położyły się na dywanie i zamknęły oczy, bo zaraz pójdziecie do lasu na uszach. Odtwórz krótkie nagranie leśnych dźwięków albo naśladuj je sama: szum wiatru, śpiew ptaka, stukanie dzięcioła, trzask gałązki i pohukiwanie sowy. Po każdym dźwięku dzieci otwierają oczy i pokazują obrazek, który do niego pasuje. Potem same próbują wydać ten dźwięk, a grupa zgaduje. Zabawa ćwiczy słuch, uwagę i uczy wyciszenia.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki chętnie budują, układają i grają role, więc las staje się dla nich wspólnym domem, który można zbudować w sali.

Piętrowy dom w lesie

Z kartonów ustawionych jeden na drugim zbudujcie wieżę z czterech pięter i podpiszcie je obrazkami: ściółka, runo, krzaki i korony drzew. Rozdaj dzieciom obrazki zwierząt i roślin: mrówka, dżdżownica, grzyb, borówka, sarna, zając, wiewiórka, dzięcioł i sowa. Dzieci po kolei umieszczają swoje obrazki na tym piętrze, gdzie ich zdaniem mieszka dane zwierzę, a grupa sprawdza, czy się zgadza. Porozmawiajcie, dlaczego wiewiórka nie mieszka w ściółce, a dżdżownica w koronie drzewa. Zabawa uczy pojęć na górze i na dole oraz pierwszej wiedzy o piętrach lasu.

Co zostawić w lesie?

Przygotuj koszyk z obrazkami i prawdziwymi przedmiotami, na przykład czystą butelką, papierkiem po cukierku, szyszką, liściem, kamykiem i czystym słoikiem. Dzieci wyjmują po jednym przedmiocie i decydują, czy może zostać w lesie, czy trzeba go zabrać ze sobą. Zabrane przedmioty trafiają do plecaka turysty, a te, które są częścią lasu, do skrzyni leśnej. Dodaj, że nawet szyszek i kamyków nie warto wynosić z lasu w dużych ilościach, bo służą zwierzętom. Zabawa uczy podstawowej zasady turysty: w lesie niczego nie zostawiamy.

Leśnik prowadzi

Opowiedz dzieciom, kim jest leśnik: człowiek, który opiekuje się lasem, sadzi nowe drzewa, liczy zwierzęta i pilnuje, żeby w lesie nie wybuchł pożar. Jedno dziecko zakłada zieloną czapkę i zostaje leśnikiem, który prowadzi grupę przez salę jak przez las. Leśnik pokazuje przeszkody: tu trzeba przejść pod gałęzią, czyli pod rozciągniętą szarfą, tu nad strumieniem, czyli nad niebieską wstążką, a tu na palcach, bo śpi sowa. Po każdej trasie leśnikiem zostaje inne dziecko. Zabawa uczy naśladowania, słuchania przewodnika i poznawania zawodu.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na zagadki, logiczne łańcuchy i pierwsze zadania badawcze, więc las może stać się łamigłówką.

Kto kogo potrzebuje?

Przygotuj duże karty z rysunkami: drzewo, liść, dżdżownica, gleba, dzięcioł, owad pod korą, sowa, mysz, żołądź i sójka. Dzieci w małych grupach szukają par i łańcuchów zależności, na przykład: sójka zjada żołędzie i zakopuje je, a z zakopanych żołędzi rosną dęby. Każda grupa układa swój łańcuch na podłodze i opowiada go reszcie. Na koniec połączcie wszystkie łańcuchy włóczką w jedną leśną sieć i zobaczcie, co się stanie, gdy jedną kartę zabierzemy. Zabawa uczy myślenia przyczynowo-skutkowego i pokazuje, że w lesie wszyscy są od siebie zależni.

Iglaste czy liściaste?

Przynieś kilka gałązek drzew iglastych i liściastych albo ich dobre zdjęcia: sosna, świerk, brzoza, dąb i buk. Dzieci oglądają gałązki przez lupę, dotykają igieł i liści, a potem sortują je do dwóch obręczy. Porozmawiajcie, które drzewa są zielone również zimą, a które zrzucają liście jesienią. Następnie dzieci na spacerze albo przez okno szukają w otoczeniu przedszkola drzew obu rodzajów i zaznaczają je na prostym planie. Zabawa uczy klasyfikowania i uważnej obserwacji.

Leśne tropy

Wytnij z papieru odciski łap kilku leśnych zwierząt, na przykład jelenia, zająca, lisa i dzika, oraz przygotuj duże obrazki tych zwierząt. Ułóż ślady w sali w czterech ścieżkach, które prowadzą do schowanych obrazków. Dzieci w parach wybierają jeden trop, idą po śladach i sprawdzają, do jakiego zwierzęcia ich zaprowadził. Potem porównują kształty śladów: kopytka jelenia i dzika wyglądają inaczej niż łapki lisa i zająca. Zabawa ćwiczy spostrzegawczość, orientację w przestrzeni i uczy, że leśnicy czytają ślady jak książkę.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już czytać, zapisywać obserwacje i pracować w grupie przez dłuższy czas, więc Dzień Lasu może być dniem małych badaczy.

Leśna ścieżka przyrodnicza

Jeśli możecie wyjść do lasu albo do dużego parku, przygotuj karty zadań na pięć przystanków. Na pierwszym uczniowie liczą, ile różnych kształtów liści znajdą na ziemi, na drugim szukają śladów zwierząt, na trzecim słuchają przez minutę i zapisują usłyszane dźwięki, na czwartym szukają oznak wiosny, a na piątym zbierają śmieci w rękawiczkach. Każda grupa ma dorosłego opiekuna i trzyma się ścieżki. Po powrocie grupy opowiadają o swoich odkryciach i tworzą wspólną mapę trasy. Zajęcia uczą obserwacji w terenie i pracy zespołowej.

Pięć zasad gościa w lesie

Zapytaj uczniów, jak zachowuje się dobry gość w cudzym domu, i zapisz ich odpowiedzi na tablicy. Potem wyjaśnij, że w lesie też jesteśmy gośćmi, i poproś grupy o napisanie pięciu zasad gościa w lesie. Każda zasada ma zaczynać się od czasownika w pierwszej osobie, na przykład „Mówię cicho”, „Zabieram śmieci”, „Idę ścieżką”. Porozmawiajcie też o ogniu i o tym, że ogniska rozpala się tylko w wyznaczonych miejscach. Najlepsze zasady trafiają na wspólny plakat, który możecie zanieść na następną wycieczkę.

Co daje nam las?

Uczniowie w grupach dostają duże arkusze z rysunkiem lasu pośrodku i wypisują wokół wszystko, co las daje ludziom i zwierzętom. Podpowiedz kierunki, jeśli trzeba: tlen, drewno, papier, jagody, grzyby, cień, schronienie, woda, odpoczynek. Następnie każda grupa wybiera trzy najważniejsze rzeczy i uzasadnia swój wybór. Na koniec zastanówcie się razem, co ludzie mogą dać lasowi w zamian, i zapiszcie jedno postanowienie klasy. Zajęcia ćwiczą argumentowanie i uczą, że korzystanie z przyrody zobowiązuje.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.

Las w pudełku

• pudełko po butach
• farby, kolorowy papier, bibuła
• rolki po papierze na pnie drzew
• mech, gałązki i szyszki ze spaceru (dla starszych dzieci)
• klej, nożyczki

Dzieci malują wnętrze pudełka: dno na brązowo jak ściółkę, a tylną ścianę na niebiesko jak niebo. Z rolek i zielonej bibuły robią drzewa i ustawiają je w pudełku, a na dnie układają mech i gałązki. Na końcu dodają papierowe zwierzęta na różnych piętrach lasu, na przykład wiewiórkę w koronie drzewa i jeża w liściach. Z najmłodszymi zrób jedno wspólne pudełko i daj im tylko duże elementy do przyklejenia.

Drzewa z odcisków palców

• kartka papieru
• brązowa kredka albo flamaster
• zielona, żółta i jasnozielona farba na talerzyku
• mokre chusteczki

Dzieci rysują kilka pni i gałęzi, tak żeby na kartce powstał cały las, a nie jedno drzewo. Potem maczają palce w zielonych farbach i stemplują korony drzew, mieszając różne odcienie. Na dole kartki mogą dostemplować krzaczki i trawę, a starsze dzieci dorysują zwierzęta. Porozmawiajcie, dlaczego las ma tyle różnych zieleni. Praca jest prosta, więc poradzą sobie z nią nawet dwulatki z pomocą dorosłego.

Sowa z papierowego talerzyka

• papierowy talerzyk
• brązowa farba
• żółty i czarny papier na oczy, pomarańczowy trójkąt na dziób
• paski brązowego papieru na pióra, klej, nożyczki

Dzieci malują talerzyk na brązowo. Po wyschnięciu przyklejają dwa duże żółte koła z czarnymi źrenicami i pomarańczowy dziób. Z pasków papieru, ponacinanych na końcach jak frędzle, robią pióra na brzuszku i skrzydła po bokach. Przy okazji przypomnij ciekawostkę, że sowa poluje nocą. Gotowe sowy mogą zawisnąć na leśnej ścianie w sali.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Zabawy leśne dobrze sprawdzają się na świeżym powietrzu, ale wszystkie da się przeprowadzić także w sali gimnastycznej.

Burza w lesie

Dzieci stoją w rozsypce i są drzewami, a ich ręce to gałęzie. Mówisz, jaki wiatr wieje, a drzewa odpowiadają ruchem: lekki wietrzyk to ledwo drżące palce, silny wiatr to kołysanie całym ciałem, a burza to mocne wymachy rękami przy grzmocie bębenka. Po burzy wychodzi słońce, a drzewa prostują się i wyciągają ręce wysoko. Pilnuj, żeby dzieci stały nieruchomo na nogach i nie wpadały na siebie. Zabawa uczy panowania nad ciałem i reagowania na różne sygnały.

Wiewiórki do dziupli

Rozłóż na podłodze obręcze, które są dziuplami w drzewach, a w rogu sali połóż kosz z woreczkami gimnastycznymi, które są orzechami. Wiewiórki biegają po lesie i przenoszą po jednym orzechu do swojej dziupli. Na sygnał „Lis idzie!” każda wiewiórka musi szybko schować się w dziupli i siedzieć cicho. Na koniec dzieci liczą, ile orzechów zgromadziły w swoich dziuplach. Zabawa ćwiczy bieg, reakcję na sygnał i liczenie.

Leśna orkiestra

Rozdaj dzieciom proste instrumenty i leśne przedmioty: patyki do stukania, szeleszczące liście w pudełku, grzechotki i dzwoneczki. Każdy dźwięk to inny mieszkaniec lasu: patyki to dzięcioł, liście to biegnąca mysz, grzechotki to deszcz, a dzwoneczki to ptaki. Opowiadasz krótką historię o wiosennym poranku w lesie, a dzieci grają, gdy usłyszą swojego bohatera. Na koniec cała orkiestra gra razem, a potem nagle zapada leśna cisza. Zabawa uczy uważnego słuchania i wspólnego muzykowania.

Scenariusz zajęć: Dzień Lasu w przedszkolu

Temat	Las to wspólny dom
Grupa wiekowa	4-5 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że las ma piętra i przyporządkowuje do nich zwierzęta; zna trzy zasady zachowania w lesie; rozpoznaje kilka leśnych odgłosów; porusza się zgodnie z opisem ruchu
Pomoce	wieża z kartonów jako piętra lasu, obrazki zwierząt, nagranie leśnych dźwięków albo instrumenty, obręcze, woreczki gimnastyczne, kartki, zielona farba, brązowe kredki
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): witasz dzieci w lesie, a one mówią, co najbardziej lubią w lesie. 2. Leśne odgłosy (6 minut): dzieci z zamkniętymi oczami rozpoznają dźwięki i dopasowują obrazki. 3. Piętrowy dom w lesie (8 minut): umieszczanie zwierząt na piętrach i rozmowa o ich domach. 4. Wiewiórki do dziupli (7 minut): zabawa ruchowa z liczeniem orzechów. 5. Co zostawić w lesie? (7 minut): sortowanie przedmiotów i ustalenie trzech zasad. 6. Drzewa z odcisków palców (9 minut): praca plastyczna. 7. Porządki (3 minuty): sprzątanie stolików przy szumie lasu.
Zakończenie	Dzieci siadają w kole i każde podaje jedną zasadę zachowania w lesie albo nazywa jednego mieszkańca lasu. Na koniec wszyscy przez chwilę słuchają leśnej ciszy.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, gdzie mieszka wiewiórka, a gdzie dżdżownica, i czy wiesz, co zrobić ze śmieciami w lesie. Obserwuj, kto poprawnie przyporządkował zwierzęta do pięter.

Jeśli planujesz wyjście do lasu, zadbaj o odpowiednią liczbę opiekunów, najlepiej jednego dorosłego na małą grupę dzieci. Wszyscy mają wygodne buty i ubrania z długimi rękawami i nogawkami, a po powrocie rodzice powinni sprawdzić skórę dziecka, czy nie ma kleszczy, o czym warto ich uprzedzić. Dzieci nie zbierają ani nie dotykają grzybów i nieznanych owoców, a zwierząt nie karmią i nie dotykają. Trzymajcie się wyznaczonych ścieżek i ustalcie przed wyjściem sygnał, na który wszyscy zbierają się przy dorosłym.

Książki, wiersze i piosenki

Przeczytaj dzieciom wiersz Jana Brzechwy „Grzyby”, w którym król Borowik zwołuje leśne grzyby, a potem porozmawiajcie o tym, że grzybów w lesie nie dotykamy bez dorosłego. Starszym przedszkolakom i uczniom poleć opowiadanie Marii Konopnickiej „Na jagody” o chłopcu, który trafia do leśnej krainy, oraz jej baśń „O krasnoludkach i o sierotce Marysi”, której akcja dzieje się w dużej mierze w lesie. Obie są dłuższe, więc najlepiej czytać je we fragmentach. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Na dole ściółka, na niej mech, w krzakach sarna bierze wdech. Na górze sowa, dzięcioł, sosna, tak w lesie mieszka cała wiosna.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Idę ścieżką, cicho, sza, śmieci w plecak chowam ja. Las to domek dla zwierzaków, gość nie rusza ich przysmaków.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „21 marca obchodzimy Dzień Lasu i pierwszy dzień wiosny. Będziemy rozmawiać o mieszkańcach lasu i o tym, jak zachowywać się w lesie. Prosimy, aby dzieci przyszły w zielonych albo brązowych ubraniach.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinny spacer do lasu albo do parku i przyniesienie jednego leśnego skarbu, na przykład szyszki, kawałka kory z ziemi albo zdjęcia ciekawego miejsca. W klasach 1-3 może to być krótka notatka z obserwacji z wypisanymi trzema oznakami wiosny. Poproś rodziców, żeby podczas spaceru przypominali dziecku zasady gościa w lesie.

Jeśli ktoś z rodziców pracuje jako leśnik albo w nadleśnictwie, zaproś go na krótkie spotkanie z dziećmi. Możesz też poprosić chętnych rodziców o pomoc przy wycieczce do lasu jako dodatkowych opiekunów. Rodzinne sprzątanie pobliskiego lasu lub parku to kolejny pomysł, ale tylko w rękawiczkach i pod opieką dorosłych. Udział ma być dobrowolny, bez presji na nikogo.

Najczęstsze pytania