Dzień Origami (24 października): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Origami obchodzimy 24 października, a dokładniej tego dnia zaczynają się Światowe Dni Origami, które trwają aż do 11 listopada. To święto sztuki składania papieru, które nie wymaga niczego poza kartką i cierpliwymi palcami. Dzień origami w przedszkolu świetnie sprawdza się jesienią, gdy dzieci więcej czasu spędzają w sali i potrzebują spokojnych, skupiających zajęć. Składanie papieru uczy dokładności, cierpliwości i słuchania instrukcji, a efekt można od razu wziąć do ręki i się nim bawić.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o origami do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Dla najmłodszych przygotowaliśmy zabawy z papierem, które nie wymagają składania, bo dwulatki jeszcze tego nie potrafią. Są też prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje lektur i pomysły na współpracę z rodzicami. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żebyś mogła ją przeprowadzić bez szukania instrukcji w innych miejscach.

Historia Dnia Origami

Światowe Dni Origami (po angielsku World Origami Days) promuje amerykańskie stowarzyszenie OrigamiUSA, a w tym samym czasie swoje wydarzenia organizują miłośnicy origami na całym świecie. Obchody trwają dwa i pół tygodnia, od 24 października do 11 listopada, a obie daty mają swoje znaczenie. 24 października urodziła się Lillian Oppenheimer (1898-1992), która założyła pierwszą grupę origami w Stanach Zjednoczonych i pomogła powołać do życia Brytyjskie Towarzystwo Origami oraz samo OrigamiUSA. To ona zachęcała, żeby origami było widać wszędzie: żeby uczyć innych, składać w autobusie, dawać modele znajomym i je wystawiać.

11 listopada obchodzi się w Japonii Dzień Origami, a papierowy żuraw jest tam symbolem pokoju. Z tego powodu Światowe Dni Origami kończą się właśnie tego dnia. W polskich kalendarzach świąt nietypowych często pojawia się tylko data 24 października jako Światowy Dzień Origami, choć tak naprawdę to dopiero początek dłuższych obchodów. W Polsce 11 listopada to Narodowe Święto Niepodległości, dzień wolny od zajęć, dlatego zajęcia o origami najlepiej zaplanować pod koniec października. Możesz też rozłożyć je na kilka dni i codziennie składać jeden prosty model.

Samo składanie papieru ma długą historię w Japonii, gdzie nazwa origami pochodzi od słów oznaczających „składać” i „papier”. Składanie papieru rozwijało się też w Europie, a w XIX wieku Friedrich Fröbel, twórca pierwszych przedszkoli, włączył je do zajęć z dziećmi. Można więc powiedzieć, że origami w przedszkolu ma już bardzo długą tradycję. Dzisiaj składanie papieru interesuje także naukowców i inżynierów, którzy podpatrują w nim sposoby na składanie dużych rzeczy w małą paczkę.

Po co obchodzić Dzień Origami z dziećmi

Origami to przede wszystkim trening dłoni. Dziecko musi dokładnie złożyć róg do rogu, docisnąć zgięcie paznokciem i przytrzymać kartkę drugą ręką, a to ćwiczy małą motorykę, koordynację wzrokowo-ruchową i współpracę obu rąk. Takie ćwiczenia przygotowują rękę do pisania, co jest szczególnie ważne u pięcio- i sześciolatków. Składanie wymaga też skupienia uwagi przez kilka minut, więc to dobre zajęcie na wyciszenie grupy po zabawie na dworze. Dzieci, które mają kłopot z koncentracją, często z zaskoczeniem odkrywają, że potrafią doprowadzić model do końca.

W sferze poznawczej origami to żywa geometria: kwadrat, trójkąt, prostokąt, połowa i ćwiartka pojawiają się same, gdy składamy kartkę. Dzieci uczą się też słuchać instrukcji i wykonywać kroki w ustalonej kolejności. W sferze emocjonalnej origami uczy cierpliwości i radzenia sobie z porażką, bo pierwszy model rzadko wychodzi idealnie, a drugi już dużo lepiej. W sferze społecznej starsze dzieci mogą pomagać młodszym albo kolegom, którzy utknęli, i to buduje dobrą atmosferę w grupie. Gotowy model to też prezent, który można komuś dać, i to jest bardzo miłe doświadczenie.

Ciekawostki o origami dla dzieci

Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek przed składaniem, a pozostałe zostaw na kolejne dni Światowych Dni Origami. Przy każdej pokaż kartkę albo model, żeby dzieci od razu zobaczyły, o czym mowa.

• Słowo origami pochodzi z języka japońskiego. Składa się z dwóch części, które znaczą „składać” i „papier”.
• W klasycznym origami nie używa się nożyczek ani kleju. Cały model powstaje z jednej kartki, tylko przez składanie.
• Najczęściej składa się z kwadratu. Z prostokątnej kartki łatwo zrobić kwadrat, składając róg do przeciwnego boku i odcinając pasek.
• Najsłynniejszy model to żuraw. W Japonii papierowy żuraw jest symbolem pokoju i długiego życia.
• Według japońskiej tradycji ten, kto złoży tysiąc żurawi, może pomyśleć życzenie. Girlandę z żurawi daje się tam często komuś choremu, życząc mu zdrowia.
• Z papieru można złożyć żabę, która skacze. Wystarczy nacisnąć palcem jej tył, a ona podskakuje.
• Papierowy samolot i papierowa łódka to też origami. Pewnie już umiecie coś złożyć, nawet jeśli nie wiedzieliście, że to ma taką nazwę.
• Instrukcje origami rysuje się strzałkami i liniami. Dzięki temu dziecko w Polsce i dziecko w Japonii może złożyć ten sam model, choć mówią innymi językami.
• Inżynierowie uczą się od origami. Podpatrują w nim, jak złożyć duże rzeczy, na przykład panele słoneczne lecące w kosmos, tak żeby zajmowały mało miejsca i łatwo się rozkładały.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Dwulatki i trzylatki nie złożą jeszcze modelu, ale mogą poznawać papier całymi dłońmi: gnieść, drzeć, składać na pół i szeleścić. Używaj dużych arkuszy i pilnuj, żeby dzieci nie wkładały kawałków papieru do buzi.

Szeleszczący papier

Przygotuj kilka rodzajów papieru: gazetę, bibułę, papier pakowy, papier śniadaniowy i kartkę z bloku technicznego. Dzieci siedzą w kole, a ty podajesz im po kolei każdy arkusz. Dzieci sprawdzają, jak szeleści, gdy się nim potrząsa, jak brzmi, gdy się go gniecie, i czy łatwo go podrzeć. Na koniec wybierzcie najgłośniejszy i najcichszy papier. Zabawa rozwija zmysł słuchu i dotyku, uczy słów „gładki”, „szorstki”, „cienki”, „gruby” i przygotowuje dłonie do składania.

Pierwsze zgięcie

Daj każdemu dziecku duży kwadrat kolorowego papieru, najlepiej z bloku technicznego, bo jest sztywny. Pokaż, jak złożyć go na pół tak, żeby brzegi się spotkały, a potem jak mocno przejechać dłonią po zgięciu, „żeby kartka zapamiętała”. Dzieci powtarzają to razem z tobą, a potem rozkładają kartkę i szukają śladu zgięcia palcem. Z tak złożonej kartki powstaje domek z dachem albo kartka z życzeniami dla mamy. Zabawa to pierwszy krok do origami i świetne ćwiczenie dłoni.

Papierowa ścieżka

Ułóż na podłodze ścieżkę z różnych rodzajów papieru przyklejonych taśmą: gazety, papieru pakowego, tektury falistej, bibuły i sztywnej kartki z bloku. Dzieci przechodzą po niej boso albo w skarpetkach, a ty pytasz, co czują pod stopami: czy papier szeleści, czy jest miękki, czy fale tektury łaskoczą. Potem dzieci przechodzą ścieżkę na czworakach, dotykając papieru dłońmi. Pokaż im, że tektura falista to papier złożony w fale, czyli trochę jak origami, i dlatego jest taka mocna. Zabawa rozwija czucie w stopach i dłoniach i przygotowuje do pracy z papierem.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzylatki i czterolatki potrafią już złożyć kartkę na pół i po przekątnej, jeśli pokażesz im to powoli, krok po kroku. Używaj dużych kwadratów, co najmniej 20 na 20 centymetrów, bo małe kartki frustrują.

Kwadrat, trójkąt, prostokąt

Daj dzieciom kwadraty z papieru i zapytaj, jaki to kształt. Potem złóżcie kwadrat róg do rogu i zobaczcie, że powstał trójkąt, a gdy złożycie brzeg do brzegu, powstaje prostokąt. Dzieci rozkładają kartki i liczą, na ile części podzieliło je zgięcie. Na koniec dzieci kolorują jedną połowę kartki na czerwono, a drugą na niebiesko. Zabawa uczy nazw figur i pokazuje, czym jest połowa.

Piesek z trójkąta

Złóż z dziećmi kwadrat po przekątnej, tak żeby powstał trójkąt, a trójkąt ustaw czubkiem w dół. Dwa rogi po bokach zaginacie w dół, to są uszy psa, a dolny czubek zaginacie lekko do góry, to jest pyszczek. Dzieci rysują psu oczy i nos kredką, a potem przedstawiają swoje pieski i nadają im imiona. Ten model to jedno z najprostszych zwierząt origami, a sukces ogromnie motywuje. Zabawa ćwiczy składanie po przekątnej i dokładne dociskanie zgięć.

Rozkładanki

Przygotuj kilka prostych modeli złożonych wcześniej przez ciebie: łódkę, czapkę, samolot, pieska. Dzieci siedzą w kole i po kolei biorą model, oglądają go i próbują powoli rozłożyć, żeby zobaczyć, co jest w środku. Zdziwienie jest zawsze to samo: w środku jest tylko jedna kartka. Potem rozłożone kartki oglądacie pod światło i szukacie śladów zgięć, które tworzą wzór. Zabawa buduje ciekawość i pokazuje, że złożony kształt powstaje z jednego kawałka papieru.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki poradzą sobie z modelami z kilku kroków, jeśli pokażesz je powoli i będziesz składać razem z nimi. To dobry moment na pierwsze rysunkowe instrukcje.

Skacząca żaba

Z prostokątnej kartki, na przykład karty kartoteki albo kawałka bloku technicznego, złóż z dziećmi żabę, która podskakuje po naciśnięciu. Najpierw pokaż cały model, żeby dzieci wiedziały, do czego dążą, a potem składajcie krok po kroku, czekając, aż wszyscy skończą poprzedni ruch. Jeśli nie znasz tego modelu, poćwicz go wcześniej w domu z instrukcji, bo to klasyka, która wymaga kilku prób. Na koniec zróbcie zawody: czyja żaba skoczy najdalej, a potem czyja skoczy najwyżej. Zabawa uczy precyzji, cierpliwości i porównywania odległości.

Instrukcja obrazkowa

Narysuj na dużym arkuszu instrukcję łódki albo czapki w pięciu obrazkach ze strzałkami. Dzieci siedzą w parach, a jedno czyta instrukcję i mówi drugiemu, co ma zrobić, bez pokazywania rękami. Potem zamieniają się rolami przy drugim modelu. Okazuje się, że opisanie składania słowami jest trudne, a dzieci szukają określeń: „do góry”, „na środek”, „róg do rogu”. Zabawa rozwija mowę, słownictwo przestrzenne i uczy czytania prostych schematów.

Papierowe zwierzaki w zoo

Każde dziecko składa prostego zwierzaka, którego już zna: pieska, kotka, lisa albo żabę, a potem dorysowuje mu oczy i wąsy. Z pudełka po butach i papieru zróbcie wspólnie wybieg dla zwierząt, z drzewami z rolek i stawem z niebieskiej bibuły. Dzieci układają swoje zwierzaki w zoo i opowiadają, co dany zwierzak lubi jeść i gdzie mieszka. Zabawa łączy origami z opowiadaniem i budowaniem makiety, a gotowe zoo może zostać w sali na cały tydzień.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już mierzyć, czytać instrukcje i porównywać, więc origami staje się dla nich lekcją matematyki i planowania.

Geometria w kwadracie

Każdy uczeń dostaje kwadrat papieru i linijkę. Najpierw mierzy boki i sprawdza, że są równe, a potem składa kwadrat na pół na różne sposoby i odpowiada na pytania: ile powstało prostokątów, ile trójkątów, która część jest większa. Następnie składa kwadrat na ćwiartki i ósemki i zapisuje ułamki w zeszycie słowami: jedna druga, jedna czwarta. Na koniec uczniowie sprawdzają, że dwie ćwiartki to tyle samo co połowa. Zajęcia pokazują ułamki w praktyce, zanim pojawią się w podręczniku.

Żurawie dla kogoś

Opowiedz uczniom o japońskiej tradycji składania żurawi jako znaku pokoju i życzeń zdrowia. Klasa postanawia, dla kogo złoży girlandę, na przykład dla chorego kolegi, dla pań z kuchni albo dla przedszkola po sąsiedzku. Żuraw jest trudny, więc najpierw złożysz go razem z uczniami powoli, a ci, którzy sobie radzą, pomagają kolegom. Gotowe żurawie nawlekacie na nitkę (igłą operuje dorosły) i wieszacie w klasie albo dajecie w prezencie. Zajęcia uczą cierpliwości i pokazują, że praca zespołowa daje więcej niż praca w pojedynkę.

Wyścig samolotów

Każdy uczeń składa samolot z kartki A4 według własnego pomysłu albo według instrukcji. Na korytarzu albo w sali gimnastycznej wyznaczcie linię startu i mierzcie taśmą mierniczą, jak daleko doleciał każdy samolot. Uczniowie zapisują wyniki w tabeli, a potem porównują: czy wygrał samolot z długimi skrzydłami, czy z krótkimi, czy ciężki, czy lekki. Każdy może raz poprawić swój model i sprawdzić, czy poleciał dalej. Zajęcia uczą mierzenia, zapisywania wyników i wyciągania wniosków jak w prawdziwym doświadczeniu.

Prace plastyczne

Do prac z nożyczkami dzieci siadają pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym przygotowujesz elementy wcześniej.

Lis z trójkąta

• pomarańczowy kwadrat papieru
• czarny flamaster
• arkusz zielonego papieru jako tło, klej

Dzieci składają kwadrat po przekątnej w trójkąt, a potem złożony trójkąt jeszcze raz na pół i rozkładają, żeby zaznaczyć środek. Boczne rogi zaginają do góry, tak żeby powstały uszy, i odwracają model. Flamastrem rysują oczy i czarny nosek na czubku pyszczka. Gotowego lisa przyklejają na zielonym tle i dorysowują jesienny las z drzewami i liśćmi.

Łódka na ocean

• kartka A4 z papieru ksero
• kredki albo flamastry
• niebieski karton na morze, klej

Z kartki A4 dzieci składają klasyczną łódkę, taką jak z czapki, przy pomocy dorosłego. Przed złożeniem mogą pokolorować kartkę, a wtedy łódka ma wzór. Gotowe łódki przyklejacie na niebieskim kartonie i dorysowujecie fale, ryby i słońce. Łódki można też puścić na wodzie w misce, sprawdzając, jak długo pływają, zanim papier namoknie.

Tulipan z kwadratu

• czerwony, żółty albo różowy kwadrat papieru na kwiat
• zielony pasek papieru na łodygę
• kartka z bloku jako tło, klej

Dzieci składają kwadrat po przekątnej w trójkąt i odwracają go czubkiem do góry. Dwa dolne rogi zaginają ukośnie w górę, tak żeby wystawały ponad krawędź, i powstaje kielich tulipana. Zielony pasek naklejają jako łodygę, a z drugiego zielonego kwadratu składają liść. Z kilku tulipanów powstaje bukiet, który może być prezentem na Dzień Nauczyciela albo dla babci.

Girlanda z serduszek

• kwadraty papieru w różnych kolorach
• sznurek albo tasiemka
• klej, nożyczki (pod nadzorem dorosłego)

Starsze dzieci składają proste serduszka z kwadratów według instrukcji, którą narysujesz na tablicy. Gotowe serduszka przyklejacie na długi sznurek w równych odstępach. Młodsze dzieci mogą przyklejać na sznurek kwadraty złożone na pół. Girlandę wieszacie w sali, pamiętając, żeby wisiała wysoko i daleko od miejsc, gdzie dzieci się bawią.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Po skupiającym składaniu dzieci potrzebują ruchu. Wykorzystaj papier i to, czego dowiedziały się o origami.

Składamy się jak papier

Dzieci stoją, a ty mówisz, że każde z nich jest wielką kartką papieru. Na hasło „składamy na pół” dzieci robią skłon w przód, „składamy jeszcze raz” kucają, „zwijamy się w kulkę” zwijają się na podłodze, a „rozkładamy się” powoli wstają i rozkładają ręce szeroko. Zmieniaj tempo: raz składanie jest wolne i dokładne, raz szybkie. Na koniec dzieci są samolotami i lecą po sali z rozłożonymi rękami. Zabawa ćwiczy ruch całego ciała i reagowanie na polecenia.

Łódki na falach

Rozłóż chustę animacyjną, to jest morze, a na środek połóż kilka papierowych łódek. Dzieci poruszają chustą tak, żeby łódki płynęły spokojnie, potem wieje wiatr i fale są większe, a na końcu jest burza, ale łódki nie mogą spaść. Gdy łódka spadnie, dzieci uspokajają morze i kładą ją z powrotem. Młodsze dzieci mogą same trzymać łódkę i „płynąć” nią po sali przy muzyce. Zabawa uczy współpracy i kontrolowania siły ruchu.

Taniec papierowych żurawi

Włącz spokojną muzykę instrumentalną. Dzieci są żurawiami: chodzą wolno na wysoko uniesionych kolanach, machają skrzydłami, stają na jednej nodze i przez chwilę trwają bez ruchu. Gdy muzyka przyspiesza, żurawie odlatują, a gdy cichnie, wracają do gniazda na środek sali. Na koniec wszystkie żurawie stają w kole i kłaniają się sobie. Zabawa ćwiczy równowagę, koordynację i słuchanie muzyki.

Scenariusz zajęć na Dzień Origami

Temat	Czarodziejska kartka: poznajemy origami
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że origami to składanie papieru pochodzące z Japonii; nazywa kwadrat, trójkąt i prostokąt; składa prosty model według pokazu; potrafi poczekać na swoją kolej i pomóc koledze
Pomoce	kwadraty kolorowego papieru, gotowe modele (łódka, samolot, piesek, żaba), mapa świata z zaznaczoną Japonią, kredki, chusta animacyjna, spokojna muzyka
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): pokazujesz jedną kartkę i pytasz, co można z niej zrobić, a potem wyciągasz gotowe modele. 2. Skąd się wzięło origami (5 minut): pokazujesz Japonię na mapie i czytasz trzy ciekawostki. 3. Rozkładanki (6 minut): dzieci rozkładają gotowe modele i sprawdzają, że w środku jest jedna kartka. 4. Kształty z kwadratu (6 minut): składanie kwadratu w trójkąt i prostokąt, nazywanie figur. 5. Piesek z trójkąta (10 minut): wspólne składanie i rysowanie pyszczka. 6. Składamy się jak papier (6 minut): zabawa ruchowa przy muzyce. 7. Wystawa (7 minut): dzieci układają pieski na stole i przedstawiają je grupie.
Zakończenie	Każde dziecko mówi, co było dla niego najtrudniejsze, a potem cała grupa bije brawo za cierpliwość.
Ewaluacja	Zapytaj, co znaczy słowo origami i z jakiej kartki najczęściej się składa. Obserwuj, kto złożył pieska samodzielnie, a kto potrzebował pomocy, i zanotuj to jako wskazówkę do ćwiczeń małej motoryki.

Jeśli któreś dziecko się złości, bo model mu nie wychodzi, nie składaj za nie, tylko złóż swój model obok, wolniej, i pokaż jeszcze raz. Dobrze działa zasada, że każdy może mieć dwie kartki: jedną na próbę, drugą na „prawdziwy” model. Unikaj zbyt małych kwadratów i cienkiego papieru, który się drze. Pochwal dziecko za wysiłek, a nie za idealny efekt, bo w origami ważniejsza jest cierpliwość niż perfekcja.

Książki, wiersze i piosenki

Do Dnia Origami pasuje baśń Hansa Christiana Andersena „Dzielny ołowiany żołnierzyk”, w której żołnierzyk płynie przez rynsztok w papierowej łódce. Przeczytaj ją starszym przedszkolakom i uczniom, a potem złóżcie taką łódkę. Z młodszymi dziećmi wystarczy krótkie opowiadanie o łódce, którą sami wymyślicie. Nie znamy pewnego polskiego wiersza o origami, dlatego poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Róg do rogu, brzeg do brzegu, nie ma nożyczek w moim szeregu. Zgięcie tu i zgięcie tam, a piesek już przede mną sam.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Mała kartka, kwadrat cały, składam łódkę, żeglarz mały. Płynie, płynie w siną dal, nie boi się wielkich fal.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „24 października zaczynają się Światowe Dni Origami. Będziemy uczyć się składać proste zwierzęta i łódki z papieru. Prosimy o przyniesienie kilku kartek kolorowego papieru albo starych kolorowych gazet i ulotek.”. Poproś też rodziców, żeby zapytali w domu, czy ktoś z rodziny umie coś złożyć z papieru, bo często dziadkowie pamiętają samoloty, łódki i czapki z dzieciństwa. Chętny rodzic albo dziadek może przyjść do grupy i pokazać swój model.

Jako zadanie do domu zaproponuj, żeby dziecko nauczyło rodziców składać pieska z trójkąta, którego poznało w przedszkolu. To odwraca role i dzieci są z tego bardzo dumne. Rodzina może złożyć coś razem i przynieść na wystawę w szatni. W klasach 1-3 uczniowie mogą narysować instrukcję swojego modelu dla rodziców i sprawdzić, czy rodzice potrafią z niej skorzystać.

Najczęstsze pytania