Dzień Babci (21 stycznia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Babci obchodzimy w Polsce 21 stycznia, a dzień później swoje święto mają dziadkowie. To jedno z najbardziej wzruszających świąt w kalendarzu przedszkola, bo babcie przychodzą do sali, siadają na małych krzesełkach i oglądają występ wnuków. Dzień babci w przedszkolu nie musi jednak ograniczać się do akademii z wierszykiem. Może być okazją do wspólnej zabawy, rozmowy o tym, czego nauczyły nas babcie, i do zrobienia prezentu, który naprawdę ucieszy.

We wpisie znajdziesz historię święta, które narodziło się w Polsce, ciekawostki do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Są też prace plastyczne z materiałów z przedszkolnej szafy, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut z udziałem babć, propozycje książek i pomysły na współpracę z rodzicami. Piszemy też, jak zadbać o dzieci, których babcia nie przyjdzie albo której już nie ma. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania.

Historia Dnia Babci

Dzień Babci jest świętem polskim i nikt nie ustanowił go uchwałą ani rozporządzeniem. Historię jego początków opowiada się w kilku wersjach, a serwisy historyczne przytaczają najczęściej tę samą. Pomysł, żeby wyznaczyć jeden dzień w roku na uczczenie babć, miał pojawić się w 1964 roku na łamach tygodnika „Kobieta i Życie”. Rok później, 21 stycznia 1965 roku, w Poznaniu występowała aktorka Mieczysława Ćwiklińska, która kilka tygodni wcześniej skończyła 85 lat i grała wtedy rolę babci w sztuce „Drzewa umierają stojąc”. Dziennikarz „Expressu Poznańskiego” wręczył jej tort i kwiaty z okazji Dnia Babci, a wydarzenie opisała także warszawska prasa.

Mówi się, że właśnie od tej chwili zwyczaj szybko rozszedł się po kraju i już w kolejnych latach 21 stycznia świętowano w całej Polsce. Szczegóły tej opowieści bywają różnie podawane, dlatego dzieciom wystarczy powiedzieć, że Dzień Babci obchodzili już ich rodzice, a nawet babcie, gdy same były mamami. Kilka lat później pojawił się Dzień Dziadka, obchodzony 22 stycznia, i od tej pory oba święta stoją w kalendarzu obok siebie. Wiele przedszkoli łączy je w jedną uroczystość, choć niektóre wolą osobne spotkania, żeby każda grupa gości miała więcej uwagi.

W innych krajach babcie świętuje się w innych terminach, a często zamiast osobnego dnia babci jest wspólne święto dziadków. W Stanach Zjednoczonych takie święto ustanowił oficjalnie prezydent Jimmy Carter w 1978 roku. Od 2021 roku Kościół katolicki obchodzi Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych w czwartą niedzielę lipca, ustanowiony przez papieża Franciszka, ale to osobna okazja. Tego samego dnia co Dzień Babci przypada też Dzień Wiewiórki, więc młodsze dzieci mogą się ucieszyć, że 21 stycznia to podwójne święto.

Po co obchodzić Dzień Babci z dziećmi

Babcia dla wielu dzieci jest drugim domem: odbiera z przedszkola, gotuje ulubioną zupę, czyta bajki i pozwala na rzeczy, na które mama nie pozwala. Zajęcia wokół Dnia Babci wzmacniają tę więź i uczą wdzięczności, czyli pracują w sferze emocjonalnej i społecznej. Dziecko przygotowuje coś dla drugiej osoby, czeka na jej reakcję i uczy się mówić o uczuciach. Rozmowa o babcinych przepisach, piosenkach i zwyczajach pokazuje, że rodzina ma swoją historię i tradycje, które przechodzą z pokolenia na pokolenie. To także okazja, żeby porozmawiać o szacunku dla osób starszych w ogóle, nie tylko własnych.

Drugi cel to rozwój mowy, pamięci i sprawności. Nauka krótkiej rymowanki na występ ćwiczy pamięć i dykcję, zabawy z włóczką i plasteliną rozwijają dłonie, a wspólne tańce z babciami dają dużo ruchu i radości. Pamiętaj, że rodziny są bardzo różne: niektóre dzieci mają dwie babcie w pobliżu, inne jedną za granicą, a jeszcze inne żadnej. Dlatego w zadaniach zawsze dopuszczamy „bliską starszą osobę”, na przykład prababcię, ciocię albo sąsiadkę. Dziecko nie powinno czuć, że czegoś mu brakuje w dniu, który ma być radosny.

Ciekawostki o babciach dla dzieci

Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek i przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, czy babcia też kiedyś była małą dziewczynką?”. Dzieci chętnie dopowiadają historie o własnych babciach, więc zostaw na to czas.

• Babcia to mama twojej mamy albo mama twojego taty. Każdy może mieć dwie babcie, a mama babci to prababcia.
• Dzień Babci wymyślono w Polsce. W wielu krajach nie ma osobnego Dnia Babci, tylko wspólne święto babć i dziadków.
• Pierwsze obchody wiąże się z Poznaniem. Tam pewna znana aktorka, która grała w teatrze babcię, dostała tort z okazji Dnia Babci.
• Babcia też była kiedyś małą dziewczynką. Chodziła do przedszkola albo do szkoły, bawiła się lalkami, skakała na skakance i grała w klasy.
• Wiele babć pamięta czasy bez komputerów. Listy pisało się długopisem na papierze i wysyłało pocztą, a odpowiedź przychodziła po kilku dniach.
• Z włóczki można zrobić sweter, szalik i czapkę. Robi się je na drutach albo szydełkiem, a wiele babć potrafi to robić bez patrzenia.
• Przepisy często przechodzą od babci do mamy, a potem do wnuków. Dlatego ciasto u babci smakuje jak ciasto u prababci.
• Babcie i dziadkowie świętują dzień po dniu. 21 stycznia jest Dzień Babci, a 22 stycznia Dzień Dziadka.
• Najlepszy prezent dla babci nie musi być kupiony. Babcie najczęściej najbardziej cieszą się z rysunku, laurki i czasu spędzonego razem.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

U najmłodszych stawiaj na dotyk, powtarzanie i czułość. Pomoce mają być duże i miękkie, bez guzików, koralików i drobnych elementów, które mieszczą się w buzi, a włóczkę podawaj tylko w dużych kłębkach pod okiem dorosłego.

Kłębek babci

Przygotuj duży, miękki kłębek włóczki albo kulę zrobioną z zaklejonej taśmą gazety owiniętej włóczką. Dzieci siedzą w kole i turlają kłębek do siebie, a osoba, która go łapie, mówi „babcia” albo imię swojej babci. Potem kłębek „ucieka” po podłodze i wszyscy na czworakach go gonią, tak jak kotek u babci w domu. Zabawa ćwiczy chwytanie, turlanie i reagowanie na imię, a włóczkę po zabawie chowasz od razu, żeby nikt nie owinął jej wokół szyi.

Babcia tuli, babcia kołysze

Każde dziecko dostaje lalkę albo pluszaka i jest babcią, która opiekuje się wnukiem. Śpiewacie spokojną kołysankę, na przykład „Aaa, kotki dwa”, i kołyszecie zabawki w ramionach, potem przytulacie je, a na koniec kładziecie spać pod chustą animacyjną. Dzieci naśladują twoje ruchy i uczą się czułego, delikatnego obchodzenia się z kimś mniejszym. Zabawa wycisza grupę i jest dobrą okazją, żeby zapytać, co robi babcia, gdy dziecko jest smutne.

Co babcia ma w koszyku?

Do dużego koszyka włóż rzeczy kojarzone z babcią, wszystkie większe od pięści dziecka: kapcie, szal, duży kubek, drewnianą łyżkę, fartuszek, okulary bez szkieł albo plastikowe. Dziecko wyjmuje jedną rzecz, a ty nazywasz ją i pokazujesz, do czego służy, na przykład zakładasz fartuszek i udajesz mieszanie w garnku. Potem dziecko naśladuje ruch. Zabawa rozwija słownictwo, uczy nazywania przedmiotów codziennego użytku i daje pretekst do rozmowy o tym, co dzieci robią z babcią.

Zabawy dla 3- i 4-latków

W tym wieku dzieci uwielbiają zabawy w dom i odgrywanie ról, więc przenosimy je do kuchni i ogrodu babci.

Babcina kuchnia z plasteliny

Przygotuj plastelinę albo masę solną i małe tacki. Opowiedz, że babcia piecze dziś dla wnuków pierniczki, pączki i ciasteczka, a dzieci „pieką” je z masy: toczą kulki, spłaszczają je, robią dziurki palcem i ozdabiają odciskami widelca. Gotowe wypieki układacie na wspólnej tacy i dzieci liczą, ile ich jest. Zabawa rozwija motorykę małą, słownictwo kulinarne i liczenie, a masę po zabawie zbierasz, żeby młodsze dzieci jej nie jadły.

Babcia prosi o pomoc

Jedno dziecko jest babcią i siedzi na krześle z fartuszkiem, a pozostałe dzieci to wnuki. Babcia mówi, w czym trzeba pomóc: „Podaj mi okulary”, „Zanieś kubek na stół”, „Przynieś mi kapcie”, „Pomóż mi zwinąć włóczkę”. Wnuki wykonują polecenia, a babcia dziękuje każdemu z imienia. Po kilku rundach porozmawiajcie, jak dzieci pomagają babci naprawdę i jak czuje się ktoś, komu się pomaga. Zabawa uczy słuchania poleceń złożonych z dwóch części i uprzejmych zwrotów.

Ogród babci

Rozłóż na podłodze szarfy w kilku kolorach jako grządki. Dzieci są nasionkami: kucają, a gdy „babcia podlewa”, czyli dotykasz ich delikatnie, rosną powoli aż do stania na palcach z rękami w górze. Potem babcia zbiera plony, a dzieci przechodzą do koszyka, czyli w wyznaczone miejsce. Opowiedz przy okazji, że wiele babć ma ogródek albo doniczki na parapecie. Zabawa łączy ruch z wyobraźnią i uczy kolejnych etapów wzrastania rośliny.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki potrafią dłużej się skupić i pracować w małych grupach, więc tu wprowadzamy zabawy pamięciowe i rozmowę o rodzinnych tradycjach.

Babcine memory

Przygotuj po dwa takie same obrazki przedmiotów kojarzonych z babcią: druty i włóczka, filiżanka, okulary, kapcie, konewka, przepiśnik, fotel bujany. Rozłóż karty obrazkami do dołu, a dzieci w czteroosobowych grupach odkrywają po dwie i szukają par. Kto znajdzie parę, mówi zdanie o tym przedmiocie, na przykład „Moja babcia ma konewkę i podlewa kwiaty”. Zabawa ćwiczy pamięć wzrokową, koncentrację i budowanie zdań.

Przepis od babci

Opowiedz dzieciom, że babcie znają przepisy na ulubione potrawy i przekazują je dalej. Dzieci w parach dostają obrazki kolejnych kroków robienia kanapki albo sałatki owocowej i układają je w dobrej kolejności: myjemy ręce, myjemy owoce, kroimy, mieszamy, podajemy. Potem opowiadają przepis własnymi słowami, zaczynając każde zdanie od „najpierw”, „potem”, „na koniec”. Zabawa uczy następstwa czasowego i opowiadania, a prawdziwe gotowanie możesz zostawić na wizytę babć, pamiętając o zgodzie rodziców i alergiach.

Portret mojej babci

Poproś dzieci, żeby zamknęły oczy i przypomniały sobie twarz babci: jakie ma włosy, czy nosi okulary, jak się uśmiecha. Potem każde dziecko opowiada o babci trzy rzeczy, a ty zapisujesz je na kartce, która trafi do portretu. Dzieci rysują babcię kredkami albo pastelami, a pod spodem przyklejasz ich słowa. Zabawa rozwija spostrzegawczość, mowę i umiejętność opisywania osoby, a gotowe portrety tworzą wystawę na dzień wizyty babć.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już czytać i pisać krótkie teksty, więc Dzień Babci może stać się lekcją historii rodzinnej i pisania z serca.

List do babci

Pokaż uczniom, jak wygląda prawdziwy list: data, powitanie, treść, pożegnanie i podpis. Każdy pisze krótki list do babci albo innej bliskiej osoby, w którym dziękuje za jedną konkretną rzecz i opowiada, co u niego słychać. Chętni mogą zaadresować kopertę, a ty wyjaśnij, do czego służy kod pocztowy i znaczek. Zajęcia uczą pisania tekstu użytkowego, a list wysłany pocztą bywa dla babci większym prezentem niż niejedna rzecz ze sklepu.

Babciny słownik

Przygotuj kilka słów, których dziś używa się rzadziej, a które dzieci mogą usłyszeć u babci, na przykład: kredens, pierzyna, sagan, powidła, fartuch, kufer. Uczniowie w grupach zgadują, co znaczą, a potem sprawdzają w słowniku albo pytają dorosłego. Na koniec każda grupa rysuje jedno słowo i dopisuje do niego zdanie. Zadanie domowe to zapytać babcię o słowo, którego używała w dzieciństwie, i przynieść je do wspólnego klasowego słownika.

Kalendarz spotkań z babcią

Uczniowie rysują w zeszycie kartkę z kalendarza na styczeń i zaznaczają 21 i 22 stycznia. Potem liczą, ile dni zostało do Dnia Babci od dzisiejszej daty, w jaki dzień tygodnia wypada święto w tym roku i ile dni dzieli je od Dnia Dziadka. Na koniec planują jedną rzecz, którą zrobią z babcią w tym miesiącu, i wpisują ją w wybrany dzień. Zajęcia ćwiczą orientację w kalendarzu, liczenie i planowanie.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama. Każda praca może być prezentem dla babci.

Bukiet z bibuły

• kolorowa bibuła pocięta na kwadraty
• zielone słomki albo paski zielonego papieru
• klej, taśma, kartka z brystolu

Dzieci zgniatają kwadraty bibuły w kulki albo marszczą je palcami w kwiatki i przyklejają na końcach łodyżek. Gotowe kwiaty układają na brystolu w bukiet i przewiązują narysowaną wstążką. Młodsze dzieci mogą przyklejać bibułę na narysowane wcześniej koła, starsze tworzą kwiaty warstwowe z kilku kolorów. Taki bukiet nie zwiędnie i babcia może go powiesić na ścianie.

Laurka z odciskiem kciuków

• karton A4 złożony na pół
• farby plakatowe w kilku kolorach
• cienkie flamastry, mokre chusteczki

Dzieci maczają kciuk w farbie i odciskają go na laurce, tworząc serduszka z dwóch odcisków, kwiatki z pięciu albo biedronki. Po wyschnięciu dorysowują flamastrem nóżki, łodyżki i buzie. W środku piszesz za młodsze dzieci albo pomagasz starszym napisać „Kocham Cię, Babciu” i imię dziecka. Tę pracę zrobią już dwulatki, a odcisk palca dziecka babcie przechowują latami.

Serce z włóczki

• serce wycięte z tektury z nacięciami na brzegach
• włóczka w kolorze czerwonym albo różowym
• taśma, nożyczki (obsługuje dorosły)

Dorosły robi na brzegu tekturowego serca nacięcia co dwa centymetry i przykleja koniec włóczki taśmą z tyłu. Dzieci owijają serce, zahaczając włóczkę o kolejne nacięcia, aż powstanie kolorowa pajęczyna. Koniec przyklejasz taśmą i doczepiasz pętelkę do zawieszenia. Praca jest dla dzieci od czterech lat i świetnie ćwiczy koordynację oko-ręka, a przy okazji możesz opowiedzieć, jak babcie robią na drutach.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Te zabawy sprawdzają się także w czasie uroczystości, gdy babcie są w sali, bo można je bawić razem z gośćmi przy niewielkiej przestrzeni.

Babcia plącze włóczkę

Dzieci stają w kole i trzymają się za ręce, a jedno dziecko jest babcią, która „plącze włóczkę”: prowadzi łańcuch pod rękami innych dzieci, aż koło zamieni się w supeł. Potem wszyscy próbują się rozplątać, nie puszczając rąk. Zabawa rozwija współpracę, orientację w przestrzeni i cierpliwość, a dzieci bardzo się przy niej śmieją. Z babciami możesz zrobić jej łagodną wersję, bez przechodzenia pod rękami.

Taniec z chustką

Każde dziecko dostaje kolorową chustkę albo pasek bibuły. Przy spokojnej muzyce chustki falują jak pranie na wietrze, przy szybszej dzieci tańczą w parach, a gdy muzyka milknie, chustka ląduje na głowie i wszyscy robią ukłon jak na zabawie u babci. Na uroczystości dzieci zapraszają babcie do wspólnego tańca, a chustki mogą potem wręczyć jako upominek. Zabawa ćwiczy reakcję na zmianę tempa i swobodę ruchu.

Babcine rytmy

Opowiedz, że w kuchni babci wszystko gra: łyżka stuka w garnek, pokrywka dzwoni, a woda w czajniku szumi. Dzieci dostają drewniane łyżki i plastikowe miski i powtarzają proste rytmy, które wystukujesz: dwa szybkie, jeden wolny, a potem coraz dłuższe. Na koniec śpiewacie znaną piosenkę dziecięcą i akompaniujecie sobie kuchennymi instrumentami. Zabawa rozwija słuch, pamięć rytmiczną i koordynację.

Scenariusz zajęć na Dzień Babci w przedszkolu

Temat	Moja babcia i ja
Grupa wiekowa	4-5 lat, z udziałem zaproszonych babć
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, kiedy jest Dzień Babci i kim jest babcia w rodzinie; wyraża wdzięczność słowem i gestem; współpracuje z babcią w zabawie plastycznej; występuje przed gośćmi z krótką rymowanką
Pomoce	portrety babć przygotowane wcześniej, chustki albo paski bibuły, drewniane łyżki i miski, tektura i włóczka do serc, laurki, krzesła dla gości
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): dzieci witają babcie rymowanką i prowadzą je do wystawy portretów, gdzie każda babcia szuka swojego. 2. Rozmowa w kole (6 minut): kilka babć opowiada krótko, w co bawiły się jako dziewczynki. 3. Babcine rytmy (6 minut): dzieci grają na łyżkach i miskach, a babcie powtarzają rytm. 4. Serce z włóczki (12 minut): dzieci i babcie wspólnie owijają tekturowe serca. 5. Taniec z chustką (7 minut): dzieci zapraszają babcie do tańca. 6. Występ (5 minut): grupa mówi rymowankę i śpiewa piosenkę. 7. Wręczenie laurek (4 minuty): każde dziecko daje laurkę i mówi jedno zdanie od siebie.
Zakończenie	Dzieci i babcie stają w kole, trzymając się za ręce, i robią wspólny ukłon. Dzieci odprowadzają gości do drzwi.
Ewaluacja	Następnego dnia zapytaj dzieci, co najbardziej podobało się ich babciom. Obserwuj, które dziecko samo mówiło do babci i do innych dorosłych, a które potrzebowało wsparcia.

Jeśli podajesz poczęstunek, zapytaj wcześniej rodziców o alergie i uzgodnij menu z dyrekcją, a dzieciom z alergią przygotuj osobny talerzyk. Dziecko, którego babcia nie przyjdzie, może zaprosić inną bliską osobę albo zostać gospodarzem, który wita gości i rozdaje chustki. Nie komentuj przy grupie, czyja babcia nie dotarła. Przed występem daj dzieciom możliwość mówienia w grupie, a nie w pojedynkę, bo trema przy bliskich bywa większa niż zwykle.

Książki, wiersze i piosenki

Starszym przedszkolakom i uczniom klas 1-3 przeczytaj „Babcię na jabłoni” Miry Lobe, opowieść o chłopcu, który nie miał babci i wymyślił sobie niezwykłą babcię mieszkającą na drzewie. To dobry wstęp do rozmowy o tym, że rodziny są różne i że bliską osobę można znaleźć także poza rodziną. Młodszym dzieciom pasuje baśń braci Grimm „Czerwony Kapturek” w krótkim wydaniu z obrazkami, w której wnuczka niesie babci koszyk z jedzeniem. Z piosenek wybierz te, które dzieci już znają, a do kołysania lalek ludową kołysankę „Aaa, kotki dwa”. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Babcia ma kłębuszek, babcia ma druciki, zrobi mi na zimę ciepłe rękawiczki. Ja jej dam laurkę i buziaki trzy, babciu, najmilsza na świecie jesteś ty.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Stuku, puku łyżką w garnek, babcia piecze dziś pierniki. Pachnie cała kuchnia wkoło, przy babci zawsze jest wesoło.

Jak zaangażować rodziców i babcie

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „21 stycznia obchodzimy Dzień Babci. Zapraszamy babcie, a jeśli nie mogą przyjść, inną bliską osobę, na wspólną zabawę i krótki występ dzieci. Prosimy o przyniesienie zdjęcia babci albo zdjęcia dziecka z babcią”. Zaznacz, że zdjęcie jest dobrowolne i wróci do domu, a ty nie publikujesz go w internecie bez zgody. Poproś rodziców, żeby w domu powtórzyli z dzieckiem rymowankę, ale bez presji, bo występ ma być radością. W klasach 1-3 zadaniem do domu może być zapytanie babci o słowo do babcinego słownika albo o ulubioną zabawę z dzieciństwa.

Poproś rodziców, żeby dyskretnie dali ci znać, jeśli w rodzinie jest żałoba albo babcia jest chora, bo wtedy dziecko może przygotować laurkę do wysłania pocztą albo dla innej osoby. Babcie chętnie wnoszą coś od siebie: mogą przeczytać bajkę, nauczyć dzieci wyliczanki, pokazać robienie na drutach albo przynieść dawną zabawkę. Jeśli któraś z babć zaproponuje domowy poczęstunek, zapytaj o skład i sprawdź zasady placówki dotyczące jedzenia przynoszonego z domu. Po uroczystości podziękuj rodzinom krótką wiadomością z informacją, czym dzieci się zajmowały.

Najczęstsze pytania