Dzień Tolerancji (16 listopada): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Międzynarodowy Dzień Tolerancji obchodzimy 16 listopada, w rocznicę przyjęcia przez UNESCO Deklaracji Zasad Tolerancji. Dla dorosłych tolerancja bywa trudnym słowem, a dla dzieci jest czymś bardzo konkretnym: to zgoda na to, że kolega lubi inną zabawę, mówi w innym języku, nosi okulary, porusza się na wózku albo inaczej obchodzi święta. Dzień tolerancji w przedszkolu to okazja, żeby o tych różnicach porozmawiać spokojnie i z ciekawością, zanim przerodzą się w przezwiska i wykluczanie. Najlepiej robić to przez zabawę, w której dzieci same odkrywają, że różnimy się wieloma rzeczami, a mimo to świetnie się razem bawimy. Równie ważne jest pokazanie, że tolerancja nie oznacza zgody na krzywdzenie innych.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o tym, jak bardzo ludzie się różnią, i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Są też prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, książki i pomysły na współpracę z rodzicami. Wszystkie propozycje dotyczą codziennych różnic, które dzieci widzą w grupie i na podwórku, bez polityki i bez trudnych tematów, na które maluchy nie są gotowe. Zabawy opisaliśmy tak, żeby żadne dziecko nie było wystawiane na pokaz jako „inne”.

Historia Dnia Tolerancji

Międzynarodowy Dzień Tolerancji wywodzi się z pracy UNESCO, czyli agendy Organizacji Narodów Zjednoczonych zajmującej się edukacją, nauką i kulturą. 16 listopada 1995 roku państwa członkowskie UNESCO przyjęły Deklarację Zasad Tolerancji. Był to rok szczególny, bo ONZ ogłosiła go Rokiem Tolerancji. Deklaracja opisuje tolerancję jako szacunek, akceptację i docenianie bogatej różnorodności kultur naszego świata, sposobów wyrażania siebie i sposobów bycia człowiekiem. Podkreśla też, że tolerancja nie jest ustępstwem ani pobłażaniem, tylko przede wszystkim postawą czynną, która szanuje prawa każdego człowieka.

Rok później, w 1996 roku, Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję 51/95, w której zaprosiło wszystkie państwa do obchodzenia 16 listopada jako Międzynarodowego Dnia Tolerancji. Od tego czasu data ta jest stałym punktem kalendarza ONZ. W tym samym 1995 roku UNESCO ustanowiło też nagrodę za szerzenie tolerancji i niestosowania przemocy, nazwaną imionami UNESCO i Madanjeeta Singha, dla upamiętnienia Roku Tolerancji i 125. rocznicy urodzin Mahatmy Gandhiego. Nagrodę przyznaje się osobom i organizacjom, które swoją pracą w nauce, sztuce, kulturze albo komunikacji pomagają ludziom żyć obok siebie w pokoju.

W Polsce Dzień Tolerancji obchodzą przede wszystkim szkoły i przedszkola, a także biblioteki i domy kultury. Najczęściej są to zajęcia o różnorodności, warsztaty plastyczne, wspólne czytanie książek i akcje, w których dzieci poznają zwyczaje z innych krajów. Święto przypada w listopadzie obok innych dni, które dobrze się z nim łączą: Dnia Praw Dziecka 20 listopada i Dnia Życzliwości 21 listopada. Wiele placówek organizuje więc cały „tydzień dobrych relacji”, w którym każdy dzień ma inny temat. W kalendarzach świąt nietypowych można trafić na inne święta o podobnej nazwie, ale z zupełnie innymi tematami, które nie nadają się dla dzieci, dlatego trzymamy się listopadowej daty ONZ.

Po co obchodzić Dzień Tolerancji z dziećmi

Małe dzieci zauważają różnice bardzo wcześnie i mówią o nich wprost, bez złych intencji: „Dlaczego on ma taką skórę?”, „Dlaczego ona mówi śmiesznie?”. To nie jest jeszcze brak tolerancji, tylko ciekawość, na którą dorosły powinien odpowiedzieć spokojnie i rzeczowo. Od naszej reakcji zależy, czy dziecko zapamięta, że o różnicach można rozmawiać, czy że są one wstydliwe albo śmieszne. Zajęcia o tolerancji wspierają przede wszystkim rozwój społeczny i emocjonalny: dzieci uczą się empatii, zauważania uczuć innych i włączania do zabawy tych, którzy stoją z boku. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wprost mówi o szacunku dla innych osób i o budowaniu relacji w grupie.

Drugim ważnym celem jest pokazanie granic. Tolerancja nie oznacza, że na wszystko się zgadzamy: nie tolerujemy bicia, przezywania, wyśmiewania i wykluczania z zabawy. Dzieci mogą to zrozumieć bardzo wcześnie, jeśli ćwiczymy proste zdania, na przykład „Możesz się nie zgadzać, ale nie wolno ci mnie przezywać”. W obszarze poznawczym Dzień Tolerancji otwiera okno na świat: dzieci poznają inne języki, powitania, pismo dla niewidomych czy język migowy. W obszarze fizycznym zabawy w parach i w grupie ćwiczą współpracę ruchową, a zabawy muzyczne pokazują, że różne instrumenty razem brzmią piękniej niż jeden.

Ciekawostki o różnorodności dla dzieci

Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek i przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, czy ktoś na świecie ma takie same odciski palców jak wy?”. Zachęcaj dzieci, żeby przy każdej ciekawostce sprawdzały ją na sobie, jeśli się da.

• Każdy człowiek ma inne odciski palców. Nawet bliźnięta, które wyglądają tak samo, mają różne linie na opuszkach palców.
• Na świecie mówi się w kilku tysiącach języków. W jednej klasie w Polsce mogą być dzieci, które w domu mówią po polsku, ukraińsku, angielsku albo wietnamsku.
• Są ludzie, którzy rozmawiają rękami. Osoby niesłyszące w Polsce często używają polskiego języka migowego, który ma swoje znaki na słowa i litery.
• Niewidomi czytają palcami. Pismo Braille’a składa się z wypukłych kropek, które wyczuwa się opuszkami palców.
• Część ludzi pisze lewą ręką. Osób leworęcznych jest mniej niż praworęcznych, ale piszą i rysują tak samo dobrze.
• Na świecie witamy się na wiele sposobów. W Polsce podajemy rękę, w Japonii ludzie często kłaniają się sobie, a w niektórych krajach wita się pocałunkiem w policzek.
• Kolor oczu, włosów i skóry zależy od tego, co odziedziczyliśmy po rodzicach i dziadkach. Nikt go sobie nie wybiera i żaden kolor nie jest lepszy od innego.
• Słowo tolerancja pochodzi z łaciny. Łacińskie słowo „tolerare” znaczy znosić, wytrzymywać, a dziś tolerancja znaczy szanować kogoś, kto jest inny niż my.
• Do ONZ należy prawie każde państwo świata. Przedstawiciele tych państw mówią różnymi językami, a mimo to razem ustalają ważne sprawy, na przykład ten dzień.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci uczą się o różnicach przez obserwowanie siebie i innych, więc stawiamy na lustra, kolory i proste porównania. Nie wskazujemy palcem konkretnych dzieci jako „innych”, tylko pokazujemy, że każdy jest trochę inny.

Kto jest w lusterku?

Usiądź z dziećmi w kole i podawaj duże, bezpieczne lusterko z tworzywa. Każde dziecko patrzy w nie, a ty pytasz: „Kogo widzisz? Jakiego koloru masz oczy? A włosy?”. Potem dziecko podaje lusterko dalej, mówiąc „Teraz ty”. Na koniec powiedz, że każdy zobaczył w lusterku kogoś innego i każdy jest ważny. Zabawa rozwija świadomość siebie, słownictwo o wyglądzie i uczy, że różnice to coś zwyczajnego.

Każdy klocek pasuje

Przygotuj dużo dużych klocków o różnych kształtach i kolorach: sześciany, walce, trójkąty, długie belki. Każde dziecko wybiera jeden klocek i po kolei dokłada go do wspólnej budowli na środku dywanu. Po każdym dołożeniu nazywasz kształt i kolor, a na koniec podziwiacie, jaka piękna i wysoka budowla powstała. Zapytaj, czy dałoby się zbudować taką wieżę z samych takich samych klocków. Zabawa rozwija motorykę i pokazuje w prosty sposób, że różne elementy razem tworzą coś wspaniałego.

Kolorowa chusta

Rozłóż chustę animacyjną i poproś, żeby każde dziecko złapało kolor, który lubi. Potem wołasz kolory: „Kto trzyma czerwony, niech podniesie chustę wysoko!”, „Kto trzyma zielony, niech tupnie!”. Na koniec wszyscy razem podnoszą chustę i wchodzą pod nią, tworząc wielki kolorowy namiot. Powiedz, że choć każdy trzymał inny kolor, namiot zrobiliśmy razem. Zabawa uczy reagowania na polecenia i budowania poczucia wspólnoty w grupie.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki potrafią już porównywać siebie z innymi i ciekawią ich inne zwyczaje, więc to dobry czas na pierwsze rozmowy o tym, co nas łączy i co różni.

Znajdź kogoś, kto…

Przygotuj obrazki z różnymi cechami i upodobaniami: pies, kot, lody, rower, zupa pomidorowa, deszcz, śpiewanie. Pokazujesz jeden obrazek, na przykład lody, a dzieci, które lubią lody, wstają i przybijają sobie piątkę. Potem pokazujesz inny obrazek i wstają inne dzieci. Po kilku rundach zapytaj, czy ktoś był zawsze sam, a potem pokaż, że każde dziecko przynajmniej raz wstało razem z kimś innym. Zabawa pokazuje, że dzieci różnią się upodobaniami, ale zawsze mają z kimś coś wspólnego.

Powitania z różnych stron świata

Naucz dzieci kilku powitań: podanie ręki, ukłon, pomachanie, dotknięcie się łokciami i powiedzenie „dzień dobry” w kilku językach, na przykład „hello” po angielsku i „ciao” po włosku. Jeśli w grupie są dzieci, które mówią w domu w innym języku, zapytaj je i ich rodziców wcześniej, czy chciałyby nauczyć grupę swojego powitania. Dzieci chodzą po sali przy muzyce, a gdy muzyka milknie, witają się z najbliższą osobą wybranym sposobem. Zabawa rozwija ciekawość świata i docenia języki, którymi mówią dzieci z grupy.

Rysuję drugą ręką

Rozdaj dzieciom kartki i kredki i poproś, żeby narysowały słońce ręką, którą rysują zawsze, a potem drugą ręką. Porozmawiajcie, jak się czuły, gdy rysowały drugą ręką: czy było trudniej, czy wolniej, czy rysunek wyszedł inny. Powiedz, że niektórzy ludzie piszą lewą ręką, inni prawą, a jeszcze inni z jakiegoś powodu nie mogą używać rąk i rysują na przykład ustami albo stopami. Zapytaj, jak można pomóc komuś, komu coś przychodzi trudniej. Zabawa buduje empatię przez własne doświadczenie, a nie przez pouczanie.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Pięcio- i sześciolatki rozumieją już, że ludzie mogą się różnić uczuciami i potrzebami, więc możemy rozmawiać o włączaniu innych i o granicach.

Pudełko kredek

Przygotuj pudełko kredek i opowiedz historię: kredki pokłóciły się, bo każda uważała, że jest najlepsza. Czerwona mówiła, że bez niej nie da się narysować truskawek, a zielona, że bez niej nie ma trawy. Dzieci w grupach dostają zadanie narysowania wspólnego obrazka łąki, ale każda grupa dostaje tylko jedną kredkę. Po chwili pozwól grupom wymieniać się kredkami i porównajcie obrazki przed i po. Zabawa pokazuje, że każdy kolor jest potrzebny, i daje dobry pretekst do rozmowy o tym, że każdy w grupie wnosi coś ważnego.

Kto stoi z boku?

Przygotuj kilka obrazków albo krótkich scenek z pacynkami: dziecko samo na ławce, gdy inne grają w piłkę; dziecko, które mówi słabo po polsku i nikt go nie rozumie; dziecko w okularach, z którego ktoś się śmieje. Pokazujesz scenkę, a dzieci mówią, co czuje postać i co mogłyby zrobić, żeby jej pomóc. Zapisuj pomysły obrazkowo na dużym arkuszu, na przykład „zapraszam do zabawy”, „pokazuję na migi”, „mówię: nie śmiej się”. Zabawa uczy dostrzegania osób wykluczonych i konkretnych sposobów reagowania.

Rozmowa bez słów

Naucz dzieci kilku prostych znaków, którymi można porozumieć się bez mówienia: „dziękuję”, „tak”, „nie”, „chodź”, „jesteś moim przyjacielem”, pokazywanych gestem. Możesz sprawdzić wcześniej w słowniku języka migowego, jak wygląda znak „dziękuję”, i nauczyć dzieci tego prawdziwego znaku. Potem dzieci w parach próbują przekazać sobie proste wiadomości tylko gestami i minami. Porozmawiajcie, czy było łatwo i jak czują się ludzie, którzy nie słyszą albo nie znają języka otoczenia. Zabawa rozwija komunikację niewerbalną i empatię.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już rozróżniać sytuacje i argumentować, więc mogą zastanowić się, czym tolerancja jest, a czym nie jest.

Tolerancja tak, przemoc nie

Przygotuj karty z krótkimi sytuacjami: „Kasia nosi aparat na zębach”, „Adam w domu mówi po ukraińsku”, „Ktoś zabrał koledze śniadanie”, „Ola woli grać w piłkę niż bawić się lalkami”, „Kuba przezywa kolegę z powodu wzrostu”. Uczniowie w grupach dzielą karty na dwie kupki: sytuacje, w których różnicę trzeba uszanować, i zachowania, na które się nie zgadzamy, bo kogoś krzywdzą. Potem każda grupa uzasadnia swój wybór. Podsumujcie, że tolerujemy różnice między ludźmi, ale nie tolerujemy krzywdzenia. Zajęcia ćwiczą argumentowanie i rozróżnianie pojęć.

Co nas łączy, co nas różni

Uczniowie dobierają się w pary, najlepiej z kimś, z kim rzadko rozmawiają. Rysują dwa zachodzące na siebie koła: w lewym wpisują to, co wyróżnia pierwszą osobę, w prawym to, co wyróżnia drugą, a w części wspólnej to, co mają podobnego. Mogą pytać o ulubione jedzenie, zwierzę, grę, liczbę rodzeństwa czy wymarzony zawód. Na koniec pary przedstawiają swoje koła klasie, a ty zwracasz uwagę, że część wspólna jest zawsze, nawet przy dużych różnicach. Zajęcia uczą zadawania pytań, słuchania i zapisywania informacji.

Klasowa umowa o szacunku

Uczniowie w grupach piszą po trzy zasady, które sprawią, że każdy w klasie będzie czuł się dobrze. Podpowiedz, żeby zasady zaczynały się od „My” i czasownika, na przykład „My zapraszamy do zabawy”, „My mówimy o sobie z szacunkiem”, „My reagujemy, gdy ktoś jest przezywany”. Grupy czytają swoje propozycje, a klasa wybiera pięć najważniejszych zasad. Umowę przepisujecie na duży arkusz, a każdy uczeń podpisuje ją odciskiem palca. Zajęcia ćwiczą pisanie tekstu użytkowego i wspólne podejmowanie decyzji.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym kształty wycinasz wcześniej sama.

Słoń w kolorowe łaty

• kartka z konturem słonia
• kwadraciki z kolorowego papieru albo gazetek
• klej, kredki

Dzieci wypełniają kontur słonia kolorowymi kwadracikami, przyklejając je jak łaty na kocu, tak żeby żaden kwadrat nie był taki sam jak sąsiedni. Praca nawiązuje do książki o słoniu Elmerze, która świetnie nadaje się na ten dzień. Na koniec wieszacie całe stado kolorowych słoni obok siebie i porównujecie, czy któreś są identyczne. Młodszym dzieciom daj większe kwadraty, które łatwiej przykleić.

Drzewo naszych dłoni

• duży arkusz papieru z narysowanym pniem i gałęziami
• farby w wielu kolorach
• mokre chusteczki

Każde dziecko wybiera swój kolor farby i odbija dłoń na gałęziach drzewa, tworząc liść. Kiedy wszystkie dłonie są odbite, drzewo ma koronę w wielu kolorach i rozmiarach. Starsze dzieci podpisują swoje liście imieniem albo dopisują jedno słowo o sobie. Drzewo zawieszone na korytarzu jest pięknym symbolem całej grupy.

Łańcuch przyjaciół

• pasek papieru złożony w harmonijkę
• szablon postaci z rozłożonymi rękami
• nożyczki, kredki, włóczka i skrawki materiału

Dorosły albo starsze dzieci odrysowują szablon na złożonym pasku i wycinają go tak, żeby ręce postaci pozostały połączone na zgięciach. Po rozłożeniu powstaje łańcuch trzymających się za ręce ludzików. Dzieci ozdabiają każdego ludzika inaczej: dorysowują różne fryzury, ubrania, okulary, a jednego mogą posadzić na wózku. Łańcuchy z całej grupy łączycie w jeden długi łańcuch na ścianie.

Mój portret w kolorze mojej skóry

• kartka z owalem twarzy
• kredki albo farby w wielu odcieniach cielistych i brązowych
• lusterko

Dzieci patrzą w lusterko i szukają kredki, która najbardziej pasuje do koloru ich skóry, a potem rysują swój portret z włosami i oczami w odpowiednich kolorach. Zwykle okazuje się, że w grupie potrzeba wielu różnych odcieni, a nie jednej „kredki w kolorze skóry”. Porozmawiajcie o tym spokojnie i bez oceniania. Portrety wieszacie razem jako „Nasza grupa”.

Zabawy ruchowe i muzyczne

W zabawach ruchowych na Dzień Tolerancji ważne jest, żeby każde dziecko miało swoją rolę i nikt nie odpadał z gry.

Lustro w parach

Dzieci dobierają się w pary i stają naprzeciwko siebie. Jedno dziecko wykonuje powolne ruchy rękami, głową i całym ciałem, a drugie jest lustrem i naśladuje je jak najdokładniej. Po chwili dzieci zamieniają się rolami, a potem zmieniają pary. Włącz spokojną muzykę, która pomoże dzieciom zwolnić ruchy. Zabawa uczy uważności na drugą osobę, współpracy i dostosowywania się do cudzego tempa.

Orkiestra różnych instrumentów

Rozdaj dzieciom różne instrumenty perkusyjne: bębenki, tamburyna, grzechotki, kołatki, trójkąty i klawesy. Najpierw każda grupa instrumentów gra sama, a dzieci słuchają, jak brzmi. Potem grają dwie grupy naraz, a na koniec cała orkiestra, w rytmie, który wybijasz. Porozmawiajcie, czy orkiestra brzmiała ciekawiej, gdy grał jeden instrument, czy wszystkie razem. Zabawa rozwija słuch, poczucie rytmu i w prosty sposób pokazuje wartość różnorodności.

Wszyscy na jednej wyspie

Rozłóż na podłodze kilka szarf albo kółek z gazet, które są wyspami. Dzieci biegają wokół przy muzyce, a gdy muzyka milknie, muszą schronić się na wyspie. Po każdej rundzie zabierasz jedną wyspę, ale nikt nie odpada: dzieci muszą się tak zmieścić, żeby każdy stał choć jedną nogą na wyspie. W ostatnich rundach dzieci same wymyślają, jak się ustawić, żeby nikt nie został w wodzie. Zabawa uczy współpracy i troski o to, żeby nikt nie został sam.

Scenariusz zajęć: Dzień Tolerancji w przedszkolu

Temat	Każdy jest inny i każdy jest ważny
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko dostrzega, czym różni się od innych i co ma z nimi wspólnego; rozumie, że różnice nie są powodem do wyśmiewania; zna sposoby włączania innych do zabawy; współpracuje w grupie
Pomoce	lusterko, pudełko kredek, obrazki do zabawy „Kto stoi z boku?”, szarfy, instrumenty perkusyjne, kontury słonia, kolorowe kwadraciki, klej
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): dzieci witają się różnymi sposobami ze świata przy muzyce. 2. Ciekawostki (6 minut): trzy ciekawostki (odciski palców, pismo Braille’a, powitania), dzieci oglądają swoje opuszki palców. 3. Pudełko kredek (8 minut): opowieść o kłótni kredek i wspólny rysunek łąki. 4. Wszyscy na jednej wyspie (7 minut): zabawa ruchowa, w której nikt nie odpada. 5. Kto stoi z boku? (8 minut): scenki z pacynkami i szukanie sposobów pomocy. 6. Słoń w kolorowe łaty (8 minut): praca plastyczna. 7. Podsumowanie (3 minuty): wspólne stado słoni i rozmowa o tym, że każdy jest inny.
Zakończenie	Dzieci w kole podają sobie ręce i każde mówi jedną rzecz, którą lubi u kolegi po prawej stronie.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę albo w dół przy pytaniach: czy można śmiać się z kogoś, kto jest inny, i czy każdy może się z nami bawić. Obserwuj, kto zaproponował konkretny sposób pomocy w scenkach i kto chętnie współpracował na wyspie.

Zanim przeprowadzisz zajęcia, pomyśl o dzieciach w swojej grupie. Jeśli jest w niej dziecko z niepełnosprawnością, z rodziny z innego kraju albo z inną widoczną różnicą, nie rób z niego przykładu i nie proś go o opowiadanie o sobie bez wcześniejszej rozmowy z nim i z rodzicami. Rozmowy prowadź tak, żeby różnice dotyczyły wszystkich, a nie jednego dziecka. Jeśli dzieci zaczną się śmiać z czyjegoś wyglądu, zatrzymaj zabawę spokojnie i wyraźnie powiedz, że w naszej grupie nikogo nie wyśmiewamy.

Książki, wiersze i piosenki

Najlepszą książką na ten dzień jest „Elmer” Davida McKee, opowieść o słoniu w kolorową kratkę, który chce wyglądać jak inne słonie, a potem odkrywa, że stado kocha go właśnie takim, jaki jest. Seria o Elmerze ma wiele części, więc jeśli dzieci polubią bohatera, możesz czytać ją przez cały tydzień. Starszym dzieciom przeczytaj baśń Hansa Christiana Andersena „Brzydkie kaczątko” i porozmawiajcie, dlaczego inne zwierzęta źle traktowały kaczątko i jak ono się wtedy czuło. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Ty masz loki, ja mam grzywkę, ty lubisz kaszę, ja lubię śliwkę. Różni jesteśmy, a to nic złego, chodź, pobawimy się w coś wspólnego.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Nie śmiej się z nikogo, nie przezywaj kolegi. Podaj rękę, zaproś, niech idzie z nami w szeregi.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „16 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Tolerancji. Będziemy rozmawiać o tym, że każdy z nas jest inny, i uczyć się, jak zapraszać innych do zabawy. Prosimy, aby dzieci przyszły w ubraniach w swoim ulubionym kolorze.”. Jako zadanie do domu zaproponuj, żeby dziecko razem z rodzicami narysowało albo opisało jeden zwyczaj, który jest ważny w ich rodzinie, na przykład ulubioną potrawę, piosenkę albo sposób świętowania. Z tych rysunków powstanie gazetka „Nasze rodziny są różne”. W klasach 1-3 uczniowie mogą zapytać rodziców o pochodzenie swojego imienia i przedstawić to klasie.

Rodziców, którzy znają inny język albo pochodzą z innego kraju, możesz zaprosić, żeby opowiedzieli dzieciom o swoim kraju, nauczyli powitania albo przeczytali krótką bajkę w swoim języku. Podobnie rodzic, który zna język migowy albo pracuje z osobami z niepełnosprawnościami, może pokazać dzieciom kilka znaków lub opowiedzieć o swojej pracy. Takie spotkania warto uzgodnić wcześniej i zostawić rodzicom pełną swobodę w decyzji. Udział w zadaniach ma być dobrowolny i bez presji.

Najczęstsze pytania