Dzień Meteorologii (23 marca): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Światowy Dzień Meteorologii obchodzimy 23 marca, czyli w pierwszych dniach wiosny, kiedy pogoda potrafi zmienić się kilka razy w ciągu jednego dnia. Rano świeci słońce, w południe pada deszcz ze śniegiem, a po obiedzie wieje silny wiatr. Nie bez powodu mówi się „w marcu jak w garncu”. Dzień meteorologii w przedszkolu to więc doskonała okazja, żeby zamienić dzieci w małych obserwatorów pogody, którzy patrzą w niebo, mierzą, zapisują i próbują przewidzieć, co będzie jutro.

We wpisie znajdziesz krótką historię święta, ciekawostki o pogodzie do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje wierszy i pomysły na współpracę z rodzicami. Wiele zabaw to proste pomiary i obserwacje, które można prowadzić przez cały tydzień, a nie tylko jednego dnia. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania.

Historia Dnia Meteorologii

Światowy Dzień Meteorologii upamiętnia dzień 23 marca 1950 roku, kiedy weszła w życie konwencja powołująca Światową Organizację Meteorologiczną, w skrócie WMO. To organizacja należąca do rodziny Organizacji Narodów Zjednoczonych, która zastąpiła wcześniejszą Międzynarodową Organizację Meteorologiczną. Samo święto obchodzi się od 1961 roku, właśnie w rocznicę powstania WMO. Źródła różnią się co do tego, kiedy dokładnie postanowiono je ustanowić, dlatego najbezpieczniej powiedzieć, że obchodzi się je od 1961 roku w rocznicę powstania organizacji w 1950 roku. Od tamtej pory Dzień Meteorologii przypada co roku 23 marca.

Światowa Organizacja Meteorologiczna łączy służby pogodowe z całego świata, które wymieniają się pomiarami i ostrzeżeniami. Pogoda nie zna granic państw, więc chmury, burze i mrozy da się przewidywać tylko wtedy, gdy kraje dzielą się informacjami. Co roku WMO ogłasza na Dzień Meteorologii inne hasło przewodnie, które dotyczy na przykład klimatu, oceanów, ostrzeżeń przed niebezpieczną pogodą albo przyszłości prognoz. Święto obchodzi się we wszystkich krajach należących do organizacji, w tym w Polsce. W wielu z nich służby pogodowe organizują wtedy dni otwarte, wykłady i spotkania z dziećmi.

W Polsce pomiary i prognozy pogody przygotowuje Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, który prowadzi stacje pomiarowe w całym kraju i wydaje ostrzeżenia, na przykład przed burzami, upałem czy silnym wiatrem. Z okazji Dnia Meteorologii szkoły i przedszkola zapraszają czasem meteorologów albo organizują wycieczki do stacji pogodowych. W przedszkolach 23 marca wypada zaraz po Dniu Wody, więc oba tematy świetnie się łączą: woda krąży w przyrodzie i to ona tworzy chmury, deszcz i śnieg. Po drodze przez rok można też wrócić do pogody przy okazji Dnia Tęczy, Dnia Słońca i Dnia Wiatru.

Po co obchodzić Dzień Meteorologii z dziećmi

Pogoda to temat, który dotyczy dzieci codziennie: od niej zależy, w co się ubiorą, czy wyjdą na podwórko i czy będą mogły skakać po kałużach. Obserwacja pogody uczy systematyczności, bo trzeba patrzeć w niebo i zapisywać wyniki każdego dnia. Dzieci poznają nowe słowa, takie jak temperatura, prognoza, opady czy termometr, uczą się czytać proste symbole i porównywać dni ze sobą. To rozwój poznawczy oparty na prawdziwych danych, a przy okazji pierwsze kroki w matematyce, bo liczy się stopnie, dni słoneczne i deszczowe. Starsze dzieci uczą się też, że przewidywanie to co innego niż zgadywanie.

Drugi cel to bezpieczeństwo i samodzielność. Dzieci uczą się, jak ubrać się stosownie do pogody, dlaczego latem potrzebna jest czapka, a zimą szalik, i co robić, gdy nadchodzi burza. Rozmowa o pogodzie pomaga też oswoić lęki, bo wiele dzieci boi się grzmotów, a gdy zrozumie, skąd się biorą, boi się mniej. Wspólne prowadzenie kalendarza pogody uczy odpowiedzialności za zadanie i współpracy w grupie, czyli wspiera sferę społeczną. Zabawy ruchowe w wiatr, deszcz i słońce rozwijają za to sprawność fizyczną i wyobraźnię.

Ciekawostki o pogodzie dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, z czego zrobione są chmury?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Meteorolog to naukowiec od pogody. Mierzy temperaturę, wiatr i opady, a potem przewiduje, jaka pogoda będzie jutro. Takie przewidywanie nazywa się prognozą.
• Chmury są zrobione z malutkich kropelek wody albo kryształków lodu. Są tak lekkie, że unoszą się w powietrzu.
• Termometr mierzy, jak jest ciepło albo zimno. Im cieplej, tym wyżej sięga kreska na termometrze.
• Najpierw widać błyskawicę, a potem słychać grzmot. Światło porusza się szybciej niż dźwięk. Im dłużej czekamy na grzmot, tym dalej jest burza.
• Tęcza pojawia się, gdy słońce świeci na krople deszczu. Żeby ją zobaczyć, trzeba stanąć tyłem do słońca.
• Każdy płatek śniegu ma sześć ramion. Choć płatki są do siebie podobne, różnią się wzorem.
• Pogodę obserwuje się z kosmosu. Satelity krążące wokół Ziemi robią zdjęcia chmur, dzięki którym meteorolodzy widzą, skąd nadchodzi deszcz.
• Meteorolodzy wypuszczają balony. Balony z przyrządami pomiarowymi wznoszą się wysoko w niebo i przesyłają informacje o powietrzu.
• Wiatr to poruszające się powietrze. Nie widzimy go, ale widzimy, jak porusza liśćmi, flagami i chmurami.
• Kraje dzielą się informacjami o pogodzie. Deszcz nie zatrzymuje się na granicy, dlatego służby pogodowe z całego świata wymieniają się pomiarami.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci poznają pogodę przez zmysły i naśladowanie. Używaj dużych przedmiotów i obrazków, a zabawy przeplataj ruchem.

Słoneczko i chmurka

Przygotuj duże żółte słońce z papieru i szarą chmurę z kartonu. Pokazujesz słońce, a dzieci wyciągają ręce wysoko, uśmiechają się i kręcą się w kółko jak w ciepły dzień. Gdy słońce chowa się za chmurą, dzieci kucają, zasłaniają twarz dłońmi i robią smutną minkę, a gdy słońce znowu wychodzi, radośnie wstają. Powtarzaj wiele razy, raz szybko, raz wolno, i dodaj słowa „Słoneczko wyszło” oraz „Słoneczko się schowało”. Zabawa uczy reagowania na sygnał wzrokowy i pierwszych słów o pogodzie.

Pogodowy koszyk

Włóż do koszyka duże przedmioty związane z pogodą: czapkę z daszkiem, okulary przeciwsłoneczne, szalik, rękawiczki, zamknięty dziecięcy parasol i kalosze. Pokaż dzieciom obrazek słońca, a one po kolei wyciągają z koszyka to, co przydaje się w słoneczny dzień. Potem pokaż obrazek deszczu i śniegu i powtórzcie zabawę. Za każdym razem przymierzajcie rzeczy, na przykład na pluszowym misiu. Zabawa uczy łączenia pogody z ubraniem i ćwiczy samodzielność.

Wiatr porusza wstążki

Każde dziecko dostaje rolkę po papierze z przyklejonymi paskami bibuły albo krótkimi wstążkami. Najpierw dzieci dmuchają na wstążki i patrzą, jak się poruszają, a potem biegają po sali, a wstążki powiewają za nimi. Powiedz, że to właśnie wiatr: nie widać go, ale widać, co porusza. Przy następnym wyjściu na podwórko zabierzcie wstążki i sprawdźcie, czy dziś wieje. Zabawa pokazuje niewidoczny wiatr w sposób zrozumiały dla malucha.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki chętnie wykonują stałe zadania i lubią rytuały, więc to dobry moment na wprowadzenie codziennej obserwacji pogody.

Kalendarz pogody

Przygotuj duży arkusz z tabelą na pięć dni tygodnia i zestaw kartonowych symboli: słońce, chmura, deszcz, śnieg, wiatr i mgła. Każdego ranka dyżurny meteorolog wygląda przez okno razem z tobą, opisuje, co widzi, i przypina odpowiedni symbol pod właściwym dniem. Pod koniec tygodnia policzcie, ile było dni słonecznych, a ile deszczowych, i porozmawiajcie o tym, który dzień był najprzyjemniejszy. Kalendarz może zostać w sali na dłużej, a dyżur meteorologa zmienia się codziennie. Zabawa uczy obserwacji, systematyczności i czytania symboli.

Mały prezenter pogody

Z dużego kartonu wytnij ramkę telewizora, a obok przyklej na ścianie prosty kontur Polski i przygotuj symbole pogody na taśmie klejącej wielokrotnego użytku. Dziecko staje za ramką jako prezenter i mówi krótką prognozę, przyklejając symbole na mapie: „Dzień dobry, jutro w naszym mieście będzie słońce, a nad morzem deszcz”. Pomóż mu, podpowiadając początek zdania, a publiczność bije brawo. Kolejni prezenterzy mogą wymyślać zupełnie inne prognozy. Zabawa ćwiczy mówienie przed grupą, budowanie zdań i słownictwo pogodowe.

Ubierz się na pogodę

Przygotuj duże sylwetki chłopca i dziewczynki z papieru oraz papierowe ubrania: krótkie spodenki, kurtkę, czapkę zimową, czapkę z daszkiem, płaszcz przeciwdeszczowy, kalosze i sandały. Losujesz obrazek pogody, a dzieci ubierają papierowe postacie odpowiednio do niej. Wprowadź też niespodzianki, na przykład słońce, ale bardzo zimno, i porozmawiajcie, co wtedy włożyć. Na koniec dzieci mówią, w co same dziś są ubrane i dlaczego. Zabawa uczy dopasowania ubrania do warunków i myślenia przyczynowo-skutkowego.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki mogą już korzystać z prostych przyrządów i rozumieją, że pomiar jest dokładniejszy niż wrażenie.

Termometr za oknem

Zawieś za oknem termometr zaokienny tak, żeby dzieci mogły go łatwo odczytać, a obok przyklej kolorowe paski: niebieski dla zimna, zielony dla chłodu, żółty dla ciepła i czerwony dla upału. Każdego dnia o tej samej porze dyżurny sprawdza, do którego koloru sięga kreska, i koloruje odpowiednie pole w tabeli. Starsze dzieci mogą zapisać także liczbę stopni. Po tygodniu porównajcie, kiedy było najcieplej i najzimniej, i sprawdźcie, czy to zgadza się z tym, co czuliście na spacerze. Zabawa uczy odczytywania przyrządu i porównywania danych.

Deszczomierz z butelki

Dorosły odcina górną część plastikowej butelki i wkłada ją do dolnej części odwróconą szyjką w dół, jak lejek. Dzieci przyklejają na butelce pasek papieru z kreskami co centymetr i ozdabiają deszczomierz. Postawcie go na podwórku w otwartym miejscu, z dala od dachów i drzew, i przez kilka dni sprawdzajcie, ile deszczu spadło, zapisując wynik w tabeli. Uprzedź dzieci, że krawędzie przeciętej butelki mogą być ostre, więc dotyka ich tylko dorosły, a dzieci trzymają butelkę za dno. Zabawa pokazuje, że deszcz można zmierzyć jak wzrost.

Liczymy do grzmotu

Opowiedz dzieciom o burzy i wyjaśnij, że najpierw widać błysk, a dopiero potem słychać grzmot. Włączasz i gasisz latarkę jako błyskawicę, a po chwili uderzasz w bęben jako grzmot, a dzieci głośno liczą sekundy między błyskiem a grzmotem. Gdy liczą długo, burza jest daleko, a gdy prawie wcale, burza jest blisko. Przy okazji ustalcie zasady na burzę: wracamy do domu albo do budynku, nie stajemy pod samotnym drzewem i słuchamy dorosłych. Zabawa uczy liczenia, rozumienia zjawiska i oswaja lęk przed grzmotem.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już mierzyć, notować i porównywać, więc Dzień Meteorologii może rozpocząć tygodniowy projekt klasowej stacji pogodowej.

Klasowa stacja meteorologiczna

Podziel klasę na zespoły: termometrystów, obserwatorów chmur, mierniczych deszczu i specjalistów od wiatru. Każdy zespół codziennie o tej samej porze robi swój pomiar: odczytuje termometr, rysuje chmury, sprawdza deszczomierz i ocenia wiatr po ruchu liści albo wstążki na patyku. Wyniki trafiają do wspólnego dziennika pogody na tablicy. Pod koniec tygodnia uczniowie rysują wykres temperatur z kratek i odpowiadają na pytania o najcieplejszy i najbardziej deszczowy dzień. Zajęcia uczą pracy zespołowej, mierzenia i odczytywania danych.

Chmury mają imiona

Pokaż uczniom zdjęcia trzech podstawowych kształtów chmur: puszystych kłębiastych, podobnych do waty, cienkich pierzastych, wysoko na niebie, i szarych warstwowych, które zakrywają całe niebo. Wyjaśnij, że meteorolodzy nadają chmurom nazwy, a z ich wyglądu można czasem wyczytać, jaka będzie pogoda. Potem wyjdźcie na podwórko albo popatrzcie przez okno i niech każdy uczeń narysuje chmury, które widzi, i podpisze, jakiego są rodzaju. Po kilku dniach porównajcie rysunki z pogodą w tych dniach. Zajęcia rozwijają spostrzegawczość i słownictwo.

Przysłowia kontra pomiary

Przedstaw uczniom kilka ludowych przysłów o pogodzie, na przykład „W marcu jak w garncu” albo „Kwiecień plecień, bo przeplata trochę zimy, trochę lata”. Porozmawiajcie, co znaczą i skąd ludzie dawniej wiedzieli, jaka będzie pogoda. Potem uczniowie sprawdzają w swoim dzienniku pogody, czy marcowe przysłowie się zgadza, czyli czy pogoda rzeczywiście często się zmieniała. Na koniec każdy uczeń wymyśla własne rymowane przysłowie o pogodzie. Zajęcia łączą tradycję z obserwacją i ćwiczą pisanie.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami i pinezkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.

Wiatraczek z papieru

• kwadrat kolorowego papieru technicznego
• ołówek z gumką albo patyczek
• pinezka (wbija dorosły)
• nożyczki, kredki

Dzieci ozdabiają kwadrat wzorami z obu stron. Dorosły nacina kwadrat od każdego rogu w stronę środka, nie docinając do końca, a dzieci zaginają co drugi róg do środka. Dorosły przebija środek pinezką i wbija ją w gumkę ołówka, tak żeby wiatraczek swobodnie się obracał. Wyjdźcie na podwórko i sprawdźcie, kiedy wiatraczek kręci się szybko, a kiedy wolno. Pilnuj, żeby dzieci nie zdejmowały pinezki i nie brały wiatraczka do buzi.

Pogodowe koło

• dwa papierowe talerzyki
• kredki albo farby
• spinacz rozkładany (dwunożny), nożyczki

Na pierwszym talerzyku dzieci dzielą powierzchnię na cztery części i w każdej rysują inną pogodę: słońce, deszcz, śnieg i wiatr. W drugim talerzyku dorosły wycina okienko w kształcie ćwiartki koła. Talerzyki łączycie spinaczem w środku tak, żeby górny się obracał. Codziennie rano dzieci ustawiają w okienku pogodę, którą widzą za oknem.

Tęcza po deszczu

• kartka papieru
• paski bibuły w kolorach tęczy
• wata
• klej

Dzieci przyklejają paski bibuły w łuk, zaczynając od czerwonego na górze, przez pomarańczowy, żółty, zielony i niebieski, aż do fioletowego. Na końcach tęczy przyklejają chmurki z waty. Przy pracy przypomnij ciekawostkę, że tęczę widać, gdy słońce świeci na krople deszczu, a my stoimy do niego tyłem. Starsze dzieci mogą podpisać kolory. Najmłodszym daj szersze paski i przyklejajcie je razem.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Pogodę łatwo pokazać całym ciałem, więc te zabawy świetnie sprawdzają się jako rozgrzewka przed zajęciami.

Słońce, deszcz, wiatr

Ustal z dziećmi trzy sygnały i trzy ruchy. Na słowo „słońce” dzieci chodzą swobodnie i wystawiają twarz do góry, na słowo „deszcz” biegną do domku, czyli do obręczy, i kucają, a na słowo „wiatr” kręcą się w miejscu z rozłożonymi rękami. Mów hasła coraz szybciej i czasem zamieniaj je na obrazki, żeby dzieci reagowały na to, co widzą. Dla starszych dodaj czwarte hasło, „śnieg”, przy którym wszyscy zamierają jak bałwany. Zabawa ćwiczy koncentrację i szybką reakcję.

Latawce na wietrze

Każde dziecko dostaje szarfę albo długą wstążkę, która jest latawcem. Przy spokojnej muzyce wieje lekki wiatr i latawce płyną nisko i powoli, przy szybkiej muzyce wieje mocno i latawce wirują wysoko nad głowami. Gdy muzyka cichnie, wiatr ustaje, a latawce powoli opadają na ziemię razem z dziećmi, które kładą się na podłodze. Pilnuj, żeby szarfy trzymane były w dłoni, a nie owijane wokół szyi. Zabawa rozwija płynność ruchów i reagowanie na zmianę tempa muzyki.

Muzyczna prognoza

Rozdaj dzieciom instrumenty i przypisz im zjawiska pogodowe: trójkąty to słońce, grzechotki to deszcz, bębenki to grzmot, a szeleszczący papier to wiatr. Ty jesteś prezenterem pogody i czytasz prognozę, na przykład „Rano będzie słonecznie, potem przyjdzie wiatr, a po południu burza”. Dzieci grają zjawiska w kolejności z prognozy, a na końcu razem wychodzi słońce. Potem chętne dziecko może zostać prezenterem i ułożyć własną prognozę. Zabawa uczy słuchania ze zrozumieniem i łączy muzykę z wiedzą o pogodzie.

Scenariusz zajęć: Dzień Meteorologii w przedszkolu

Temat	Jestem małym meteorologiem
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, czym zajmuje się meteorolog; rozpoznaje i nazywa symbole pogody; odczytuje termometr za pomocą kolorów; dobiera ubranie do pogody
Pomoce	kalendarz pogody z symbolami, termometr zaokienny z kolorowymi paskami, karton jako telewizor, kontur mapy Polski, papierowe postacie i ubrania, szarfy, instrumenty, papierowe talerzyki, kredki
Przebieg	1. Powitanie (4 minuty): dzieci wyglądają przez okno i opisują dzisiejszą pogodę. 2. Ciekawostki (6 minut): trzy ciekawostki (kim jest meteorolog, z czego są chmury, błyskawica i grzmot), przed każdą pytanie do dzieci. 3. Termometr za oknem (6 minut): odczytanie koloru i liczby stopni oraz wpis do kalendarza pogody. 4. Słońce, deszcz, wiatr (6 minut): zabawa ruchowa z hasłami. 5. Ubierz się na pogodę (7 minut): ubieranie papierowych postaci do wylosowanej pogody. 6. Mały prezenter pogody (8 minut): kilkoro dzieci przedstawia prognozę przy mapie. 7. Pogodowe koło (8 minut): praca plastyczna.
Zakończenie	Dzieci ustawiają na swoich pogodowych kołach pogodę na jutro, a następnego dnia rano sprawdzacie razem, kto trafił z prognozą.
Ewaluacja	Dzieci pokazują symbol pogody, gdy wymienisz ubranie, na przykład kalosze albo okulary przeciwsłoneczne. Obserwuj, kto samodzielnie odczytał kolor na termometrze i kto dobrał ubranie bez podpowiedzi.

Obserwacje pogody na podwórku planuj tylko przy bezpiecznej pogodzie. Podczas burzy wszyscy zostają w budynku, a przy silnym wietrze nie wychodzicie pod drzewa. Zimą i wczesną wiosną zadbaj, żeby dzieci były ciepło ubrane na pomiary na dworze, a latem, żeby miały czapki i nie patrzyły bezpośrednio w słońce. Przy termometrze i deszczomierzu pamiętaj, że przyrządy wystawiasz i zbierasz ty, a dzieci tylko odczytują wyniki.

Książki, wiersze i piosenki

Przeczytaj dzieciom wiersz Juliana Tuwima „Kapuśniaczek”, w którym drobny deszczyk marzy o tym, żeby zostać prawdziwą ulewą, i porozmawiajcie o różnych rodzajach opadów. Do Dnia Meteorologii pasują też ludowe przysłowia o pogodzie, takie jak „W marcu jak w garncu”, które dzieci łatwo zapamiętują i mogą sprawdzać w kalendarzu pogody. Śpiewajcie znane w grupie przedszkolne piosenki o słońcu, deszczu i wietrze, dodając do nich instrumenty z zabawy „Muzyczna prognoza”. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Rano słońce, w południe deszcz, wieczór wieje, czy ty wiesz? Meteorolog w niebo patrzy, co jutro będzie, ten zobaczy.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Błysk na niebie, liczę w mig: raz, dwa, trzy i grzmotu krzyk. Gdy liczenie długo trwa, burza daleko, nie boję się ja.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „23 marca obchodzimy Światowy Dzień Meteorologii. Będziemy obserwować pogodę, mierzyć temperaturę i uczyć się ubierać odpowiednio do pogody. Prosimy, aby dzieci przyszły w ubraniach odpowiednich do dzisiejszej pogody, i jeśli to możliwe, przyniosły pustą plastikową butelkę na deszczomierz.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinne obejrzenie prognozy pogody i sprawdzenie następnego dnia, czy się sprawdziła. W klasach 1-3 może to być prowadzenie przez tydzień domowego dziennika pogody z rysunkami. Poproś rodziców, żeby rano pytali dziecko, jaka jest pogoda, i pozwalali mu samemu dobrać ubranie.

Jeśli ktoś z rodziców pracuje jako meteorolog, pilot, rolnik albo żeglarz, zaproś go do opowiedzenia, dlaczego w jego pracy pogoda jest tak ważna. Możesz też zapytać, czy ktoś ma w domu stary termometr, barometr albo wiatromierz, który mógłby pokazać dzieciom. Chętni rodzice mogą pomóc w zorganizowaniu wycieczki do stacji meteorologicznej, jeśli jest w okolicy. Udział ma być dobrowolny, bez presji na nikogo.

Najczęstsze pytania