Dzień Księżyca (20 lipca): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Międzynarodowy Dzień Księżyca obchodzimy 20 lipca, w rocznicę dnia, w którym ludzie po raz pierwszy stanęli na Księżycu. Księżyc to jedyne ciało niebieskie, które dzieci widzą na niebie wyraźnie, z plamami i zmieniającym się kształtem, więc ciekawi je od pierwszych spacerów wieczorem. Dzień księżyca w przedszkolu wypada w wakacje, dlatego sprawdzi się w przedszkolu dyżurnym, na półkolonii albo jako ostatni temat przed przerwą wakacyjną. To dobra okazja, żeby porozmawiać o tym, że Księżyc nie świeci sam, że nie ma na nim powietrza i że ślady ludzi stoją tam do dziś.

We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o Księżycu do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Są też prace plastyczne z materiałów z szafy, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje lektur i pomysły na współpracę z rodzicami. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez szukania dodatkowych instrukcji. Celowo pominęliśmy tu budowanie rakiet i kosmiczne kroki, które znajdziesz przy innych kosmicznych świętach, a skupiliśmy się na samym Księżycu: jego świetle, kraterach, śladach i legendach.

Historia Dnia Księżyca

Międzynarodowy Dzień Księżyca ustanowiło Zgromadzenie Ogólne ONZ w rezolucji A/RES/76/76 przyjętej 9 grudnia 2021 roku. Rezolucja dotyczyła współpracy międzynarodowej w pokojowym wykorzystaniu przestrzeni kosmicznej, a pomysł corocznego święta zgłosiła do komitetu ONZ do spraw kosmosu organizacja Moon Village Association z Wiednia. Datę wybrano nieprzypadkowo: 20 lipca 1969 roku w ramach misji Apollo 11 ludzie po raz pierwszy wylądowali na Księżycu. Na powierzchnię zeszli Neil Armstrong i Edwin „Buzz” Aldrin, a trzeci członek załogi, Michael Collins, krążył w tym czasie wokół Księżyca w statku, który miał zabrać ich z powrotem.

ONZ podkreśla, że święto ma przypominać o osiągnięciach wszystkich państw w badaniu Księżyca, a nie tylko o jednej wyprawie. Chodzi też o to, żeby ludzie wiedzieli, że Księżyc to wspólne dobro, które warto badać rozsądnie i pokojowo. Zanim ONZ przyjęła rezolucję, 20 lipca bywał nazywany Dniem Księżyca nieformalnie, bez żadnego organizatora. Pierwsze oficjalne obchody odbyły się 20 lipca 2022 roku, więc to jedno z najmłodszych świąt międzynarodowych w kalendarzu.

W Polsce Dzień Księżyca obchodzą przede wszystkim planetaria, obserwatoria, miłośnicy astronomii i biblioteki, a przedszkola i szkoły wracają do niego we wrześniu albo w czerwcu, bo 20 lipca dzieci są na wakacjach. Tego samego dnia przypada Dzień Szachów, a kilka miesięcy wcześniej świętujemy Dzień Kosmosu i Dzień Astronauty, więc temat Księżyca dobrze łączy się z całym kosmicznym cyklem. Polskie dzieci znają też Księżyc z legendy o Panu Twardowskim, który według podania trafił na Księżyc i siedzi tam do dziś. Tę legendę warto opowiedzieć przy okazji, bo pokazuje, że ludzie marzyli o Księżycu na długo przed rakietami.

Po co obchodzić Dzień Księżyca z dziećmi

Księżyc to pierwszy obiekt na niebie, który dziecko potrafi samodzielnie obserwować i porównywać z dnia na dzień. Rozmowa o nim rozwija ciekawość poznawczą i uczy, że rzeczy mają swoje przyczyny: Księżyc świeci, bo oświetla go Słońce, a plamy to góry i kratery. Dzieci poznają pojęcia jasno i ciemno, blisko i daleko, duży i mały, a starsze ćwiczą liczenie i porównywanie odległości. To czysta praca w obszarze poznawczym, która przy okazji wzbogaca słownictwo o słowa takie jak krater, pył, orbita czy odbicie.

Historia lądowania na Księżycu to także opowieść o współpracy i odwadze. Na Księżyc zeszły dwie osoby, ale bez trzeciej, która czekała na orbicie, i bez tysięcy ludzi na Ziemi wyprawa by się nie udała. Z dziećmi łatwo z tego wyprowadzić myśl, że każda rola w grupie jest ważna, nawet jeśli nie widać jej na zdjęciu, co wspiera rozwój społeczny. Zabawy ruchowe z chustą, obręczami i ciszą rozwijają koordynację i panowanie nad ciałem, a wieczorne rozmowy o Księżycu pomagają oswoić lęk przed ciemnością, co jest ważne w sferze emocjonalnej.

Ciekawostki o Księżycu dla dzieci

Czytaj dzieciom po trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie i przed każdą zadawaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, czy Księżyc sam świeci?”. Najpierw niech dzieci zgadują, dopiero potem przeczytaj odpowiedź. Starszym możesz pokazać zdjęcie Księżyca w pełni i poszukać na nim ciemnych plam. Przy młodszych wybierz ciekawostki o świetle, śladach i kraterach, bo te najłatwiej pokazać w zabawie.

• Księżyc nie świeci własnym światłem. Oświetla go Słońce, a my widzimy odbite światło, trochę jak jasną ścianę, na którą pada promień latarki.
• Na Księżycu nie ma powietrza. Nie da się tam oddychać, dlatego astronauci chodzili w skafandrach z zapasem powietrza.
• Na Księżycu nie wieje wiatr i nie pada deszcz. Dlatego ślady butów astronautów zostały w pyle i nikt ich nie zatarł.
• Na Księżycu jest cicho. Dźwięk potrzebuje powietrza, żeby się rozejść, więc astronauci rozmawiali ze sobą przez radio.
• Księżyc jest pokryty kraterami. To okrągłe dołki, które powstały, gdy w Księżyc uderzały kamienie lecące z kosmosu.
• Ciemne plamy na Księżycu to wielkie równiny. Dawno temu nazwano je morzami, chociaż nie ma w nich ani kropli wody.
• Z Ziemi widzimy zawsze tę samą stronę Księżyca. Drugiej strony nie da się zobaczyć z Ziemi, poznaliśmy ją dopiero dzięki statkom kosmicznym.
• Na Księżycu wszystko jest lżejsze. Księżyc przyciąga słabiej niż Ziemia, więc astronauci podskakiwali tam wysoko i lekko, jak w zwolnionym filmie.
• Kształt Księżyca na niebie zmienia się przez około miesiąc. Sam Księżyc jest cały czas okrągły, a my widzimy tylko tę część, na którą pada światło Słońca.
• Na Księżycu stanęło dotąd dwunastu ludzi. Pierwszym był Neil Armstrong w lipcu 1969 roku.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Z najmłodszymi pracuj na dotyku, świetle i prostych słowach: jasno, ciemno, okrągły, dołek. Wszystkie pomoce mają być duże, bez nakrętek, koralików i drobnych elementów, które mieszczą się w buzi. Zabawy z latarką prowadź przy lekko zaciemnionej sali, a nie w zupełnej ciemności, żeby nikt się nie przestraszył. Wystarczą dwie zabawy na jedno spotkanie, bo dwulatki szybko się męczą nowym tematem.

Księżyc się zapala

Zaciągnij zasłony tak, żeby w sali był półmrok, i połóż na środku koła dużą białą piłkę. Powiedz dzieciom, że to Księżyc, który śpi, a potem zaświeć na niego latarką i zawołaj „Księżyc się zapala!”. Gdy zgasisz latarkę, Księżyc znowu jest ciemny, a dzieci mówią „Księżyc śpi”. Po kilku powtórzeniach daj latarkę kolejnym dzieciom, trzymając ją razem z nimi, żeby nie świeciły nikomu w oczy. Zabawa pokazuje w najprostszy sposób, że Księżyc świeci dzięki Słońcu, i uczy reagowania na umówione słowa.

Dołki w cieście

Przygotuj dla każdego dziecka dużą płaską bułę z ciastoliny albo miękkiej plasteliny w szarym kolorze, rozwałkowaną na grubość palca. Powiedz, że to kawałek Księżyca, a na Księżycu są dołki, które nazywamy kraterami. Dzieci robią dołki palcem, pięścią i dużą drewnianą łyżką, porównując, który jest mały, a który duży. Pilnuj, żeby masa nie trafiała do buzi, i po zabawie umyjcie ręce. Zabawa ćwiczy siłę dłoni i uczy nowego słowa krater, które dwulatki chętnie powtarzają.

Dobranoc wszystkim

Na koniec dnia usiądźcie w kole przy wyciszonym świetle i powieście na tablicy duży papierowy Księżyc. Mówisz spokojnym głosem „Księżyc świeci, mówi dobranoc misiowi”, a dzieci kładą misia spać pod kocykiem. Potem Księżyc mówi dobranoc lalce, samochodowi, klockom i wreszcie samym dzieciom, które kładą głowy na rękach. Każde dziecko może wymyślić, komu jeszcze Księżyc powie dobranoc. Zabawa wycisza grupę przed odpoczynkiem i oswaja wieczór i ciemność jako spokojną porę dnia.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzylatki i czterolatki chętnie porównują, sortują i słuchają krótkich opowieści, więc tu dokładamy obrazki i legendy. Zabawy są wciąż krótkie, ale mają już jedną zasadę do zapamiętania. Do każdej zabawy wystarczą rzeczy z szafy i jedna taca. Dobrze, jeśli po zabawie dzieci powiedzą jednym zdaniem, czego się dowiedziały.

Co jest na Księżycu?

Przygotuj kilkanaście obrazków: kamienie, pył, krater, ślad buta, astronauta w skafandrze, a do tego drzewo, kwiatek, kot, deszcz, rzeka i ptak. Połóż na podłodze dwie obręcze, jedną z szarym kołem podpisanym „Księżyc”, drugą z niebiesko-zieloną kulą „Ziemia”. Dzieci po kolei biorą obrazek i decydują, gdzie go położyć, a ty dopytujesz: „Czy kotek mógłby oddychać na Księżycu?”. Na koniec zauważcie, że na Ziemi jest wszystko, czego potrzebujemy do życia, a na Księżycu tylko kamienie i pył. Zabawa uczy klasyfikowania i pokazuje, dlaczego o Ziemię trzeba dbać.

Ślady, które zostają

Wysyp na dużą tacę cienką warstwę mąki ziemniaczanej i wyrównaj ją linijką. Dzieci odciskają w mące podeszwę zabawkowego buta, łapę pluszaka albo własną dłoń i oglądają ślady. Teraz pokazujesz, co dzieje się na Ziemi: dmuchasz lekko albo machasz kartką jak wiatrem i ślady się rozmywają. Potem robicie nowe ślady na „Księżycu”, czyli na drugiej tacy, której nikt nie rusza, i wracacie do niej po obiedzie, żeby zobaczyć, że ślady są na miejscu. Dzieci nie dmuchają same w mąkę i nie zbliżają do niej twarzy, a po zabawie myją ręce.

Zając na Księżycu

Pokaż dzieciom duże zdjęcie Księżyca w pełni i zapytaj, co widzą w ciemnych plamach. Jedni zobaczą buzię, inni psa albo chmurkę. Opowiedz, że w Chinach, Japonii i innych krajach Azji dzieci od dawna widzą na Księżycu zająca, a w innych miejscach ludzie widzą twarz. Potem każde dziecko dostaje kartkę z szarym kołem i dorysowuje to, co samo zobaczyło w plamach. Zabawa rozwija wyobraźnię i mowę, a przy okazji uczy, że różni ludzie patrzą na to samo i widzą co innego, i każdy ma rację.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na proste doświadczenia i rozmowę o tym, dlaczego coś się dzieje. W tej grupie Dzień Księżyca może być dniem małego badacza: dzieci stawiają pytanie, sprawdzają i opowiadają, co wyszło. Warto zapisywać ich przewidywania na dużej kartce, żeby porównać je z wynikiem. To też dobry wiek na historię wyprawy Apollo 11 opowiedzianą w kilku zdaniach.

Laboratorium kraterów

Na podłodze rozłóż ceratę, a na niej głęboką tacę z mąką ziemniaczaną posypaną na wierzchu cienką warstwą kakao albo startej brązowej kredy, żeby było widać, co się rusza. Przygotuj trzy piłeczki różnej wielkości, na przykład piłeczkę pingpongową, piłkę do tenisa i małą piłkę gumową. Dzieci zgadują, która zrobi największy dołek, a potem po kolei upuszczają piłki z tej samej wysokości i oglądają kratery oraz jasne smugi wyrzuconej mąki. W drugiej rundzie upuszczają tę samą piłkę z wysokości kolan i z wysokości ramion. Zabawa uczy przewidywania i porównywania, a zdjęcie Księżyca z jasnymi smugami wokół kraterów pokaże, że w kosmosie wyszło podobnie.

Trzech w załodze

Opowiedz krótko o misji Apollo 11: dwóch astronautów zeszło na Księżyc, a trzeci, Michael Collins, krążył wokół niego i czekał, żeby zabrać ich do domu. Podziel dzieci na trzyosobowe załogi i ułóż na środku sali szarą chustę jako Księżyc. Dwoje dzieci schodzi na chustę i wykonuje zadanie, na przykład zbiera trzy kamienie z papieru i zostawia swój ślad, a trzecie w tym czasie obchodzi chustę dookoła i liczy okrążenia. Po powrocie cała załoga opowiada, co robiła, a ty pytasz, czy wyprawa by się udała bez osoby na orbicie. Zabawa uczy, że każda rola w zespole jest ważna, także ta mniej widoczna.

Zawsze tą samą buzią

Postaw na środku krzesło z globusem albo niebieską piłką, która jest Ziemią. Jedno dziecko jest Księżycem i obchodzi krzesło dookoła, cały czas patrząc na Ziemię, tak że jego plecy nigdy nie są widoczne dla Ziemi. Pozostałe dzieci siedzą przy krześle i sprawdzają, czy widziały plecy Księżyca. Potem wszyscy zauważają, że Księżyc obrócił się raz wokół siebie, choć tego nie czuł. Zabawa w prosty sposób wyjaśnia ciekawostkę, dlaczego z Ziemi widzimy zawsze tę samą stronę Księżyca, i ćwiczy orientację w przestrzeni.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią czytać, liczyć w większym zakresie i pracować w grupach, więc Dzień Księżyca może być krótkim projektem na jeden lub dwa dni. Dobrze łączy się z edukacją polonistyczną, matematyczną i przyrodniczą. Zadania poniżej nie wymagają internetu ani specjalnych pomocy. Warto zakończyć je wspólną gazetką „Księżycowe odkrycia klasy”.

Dziesięć razy dookoła Ziemi

Powiedz uczniom, że do Księżyca jest około 384 tysięcy kilometrów, a dookoła całej Ziemi, wzdłuż równika, około 40 tysięcy kilometrów. Zadaj pytanie: ile razy trzeba by okrążyć Ziemię, żeby przebyć drogę na Księżyc? Uczniowie liczą dziesiątkami tysięcy na liczydłach albo rysunkach i dochodzą do tego, że to prawie dziesięć okrążeń. Młodszym zaokrąglij liczby do 400 i 40 tysięcy, starszym zostaw dokładniejsze. Zajęcia ćwiczą działania na dużych liczbach i pokazują, jak porównaniem można zrozumieć odległość, której nie da się zobaczyć.

Legenda o Panu Twardowskim

Opowiedz albo przeczytaj uczniom polską legendę o Panu Twardowskim, szlachcicu, który według podania trafił na Księżyc i siedzi tam do dziś. Porozmawiajcie, czym legenda różni się od prawdziwej wyprawy Apollo 11: kto w niej występuje, jak bohater dostał się na Księżyc i czy to mogło się zdarzyć naprawdę. Potem uczniowie w parach piszą trzy lub cztery zdania o tym, co Pan Twardowski zobaczyłby, gdyby w 1969 roku spotkał astronautów. Najciekawsze teksty przeczytajcie na głos. Zajęcia uczą odróżniać fikcję od faktów i ćwiczą pisanie krótkiej formy opowiadania.

Plan bazy na Księżycu

Przypomnij uczniom, czego na Księżycu nie ma: powietrza, wody w rzekach, wiatru i przyjemnej temperatury. Uczniowie w czteroosobowych grupach projektują na dużym arkuszu bazę dla naukowców, którzy mają tam mieszkać przez miesiąc. Każda grupa musi pokazać na planie, skąd baza ma powietrze, wodę, jedzenie i prąd, gdzie ludzie śpią i jak chronią się przed zimnem. Na koniec grupy prezentują plany, a klasa zadaje pytania. Zajęcia rozwijają myślenie przyczynowe, współpracę i umiejętność wypowiadania się przed grupą.

Wiadomość z Księżyca

Wyjaśnij, że sygnał radiowy z Księżyca leci na Ziemię nieco ponad sekundę, więc rozmowa z astronautami ma małe opóźnienie. Uczniowie dobierają się w pary: jeden jest astronautą, drugi pracuje w centrum lotów na Ziemi. Astronauta zadaje pytanie, a partner odpowiada dopiero po cichym policzeniu do dwóch, bo tyle trwa droga tam i z powrotem. Potem pary opowiadają, jak się rozmawia z takim opóźnieniem i dlaczego trzeba mówić krótko i wyraźnie. Zabawa ćwiczy uważne słuchanie, cierpliwość i jasne formułowanie komunikatów.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami i zszywaczem dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama. Nakrętki i drobne elementy dajesz tylko dzieciom od 4 lat, które już nie wkładają rzeczy do buzi. Farbę szarą uzyskasz z białej i odrobiny czarnej, co samo w sobie jest ciekawym doświadczeniem dla starszaków. Gotowe prace zbierzcie na wspólnej wystawie „Nasz Księżyc”.

Księżyc z folii

• koło z tektury o średnicy około 20 centymetrów
• folia aluminiowa
• klej, czarna lub szara kredka świecowa

Dzieci gniotą kawałek folii w kulkę, a potem rozprostowują ją ostrożnie, żeby została pomarszczona. Smarują tekturowe koło klejem, przyklejają folię i zawijają jej brzegi na drugą stronę. Następnie delikatnie pocierają powierzchnię bokiem kredki, dzięki czemu wypukłości robią się ciemniejsze i widać góry, doliny i kratery. Na koniec możecie powiesić Księżyce pod sufitem albo w oknie, gdzie odbijają światło, tak jak prawdziwy Księżyc odbija światło Słońca. Z pomocą dorosłego tę pracę zrobią nawet trzylatki.

Kratery z nakrętek

• papierowy talerzyk albo koło z kartonu
• szara i biała farba plakatowa
• nakrętki różnej wielkości, rolki po papierze, gąbka

Dzieci malują talerzyk na szaro gąbką, stemplując ją, żeby powierzchnia była nierówna. Potem maczają brzegi nakrętek i rolek w białej albo ciemniejszej szarej farbie i odciskają na talerzyku koła, czyli kratery. Duża rolka to wielki krater, mała nakrętka to malutki, a kilka kółek jedno w drugim wygląda jak krater w kraterze. Po wyschnięciu dzieci liczą kratery i porównują, kto ma ich najwięcej. Praca dla dzieci od 4 lat, bo nakrętki to drobny element.

Ziemia widziana z Księżyca

• czarny karton
• szary i biały papier, niebieska i zielona farba albo kredki
• nożyczki, klej

Opowiedz, że astronauci na Księżycu widzieli na czarnym niebie Ziemię, niebieską z białymi chmurami. Dzieci wydzierają albo wycinają z szarego papieru nierówny pas i przyklejają go na dole czarnego kartonu jako powierzchnię Księżyca. Na niebie malują albo przyklejają niebieskie koło z zielonymi lądami i białymi smugami chmur. Starsze mogą dorysować ślady butów i małego astronautę. Praca odwraca zwykły punkt widzenia i dobrze prowadzi do rozmowy o tym, że Ziemia to nasz dom.

Mój ślad na Księżycu

• szary karton formatu A4
• ciemna farba plakatowa na płaskim talerzu
• własny kapeć albo but dziecka z wyraźną podeszwą, mokre chusteczki

Dziecko przykłada podeszwę kapcia do talerza z farbą, a potem odciska ją na szarym kartonie. Pod śladem dorosły albo samo dziecko wpisuje imię i datę. Porównajcie odciski: czyj ślad jest najdłuższy, czyj ma najwięcej wzorków, czy są dwa takie same. Przypomnij ciekawostkę, że na Księżycu ślady zostają, bo nie ma wiatru ani deszczu. Zapytaj rodziców wcześniej, czy mogą przysłać stary kapeć, który można pobrudzić farbą.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Zabawy ruchowe najlepiej prowadzić na dużej sali albo na trawie, jeśli dzień jest ciepły. Każda z nich łączy ruch z jedną księżycową ciekawostką, więc przy okazji utrwala wiedzę. Młodszym wystarczy krótsza wersja, starszym dołóż więcej rund i zmian tempa. Po zabawach zostaw kilka minut na wyciszenie przy spokojnej muzyce.

Przypływ i odpływ

Dzieci trzymają chustę animacyjną za brzegi, a chusta jest morzem na Ziemi. Jedno dziecko jest Księżycem i powoli obchodzi koło z dużą białą piłką w rękach. Ta część chusty, przy której akurat jest Księżyc, unosi się wysoko, jakby woda szła za nim, a potem opada, gdy Księżyc idzie dalej. Wyjaśnij starszym, że Księżyc naprawdę przyciąga wodę w morzach i dlatego nad oceanem woda raz podchodzi wysoko, a raz się cofa. Zabawa ćwiczy współpracę całej grupy i uważne obserwowanie jednej osoby.

Kratery i skoki

Rozłóż na podłodze kilka obręczy, które są kraterami. Dzieci swobodnie biegają po sali przy muzyce, a gdy muzyka cichnie, każde musi wskoczyć obunóż do krateru. Za każdym razem zabierasz jedną obręcz, ale nikt nie odpada, tylko dzieci muszą zmieścić się razem w coraz mniejszej liczbie kraterów, trzymając się za ręce. W ostatniej rundzie cała grupa próbuje stanąć w dwóch kraterach. Zabawa rozwija skoczność, reakcję na sygnał i współpracę, bo zamiast wygrywać, dzieci pomagają sobie nawzajem.

Cisza na Księżycu

Włącz radosną muzykę, przy której dzieci tańczą swobodnie. Gdy podniesiesz duży papierowy Księżyc, muzyka milknie, bo na Księżycu nie ma powietrza i dźwięk się nie rozchodzi. Wtedy dzieci nie mogą mówić i porozumiewają się tylko gestami: machają do siebie, pokazują kciuk w górę, przybijają piątki na niby. Gdy opuszczasz Księżyc, wracacie na Ziemię i muzyka znowu gra. Zabawa uczy reagowania na sygnał wzrokowy, ćwiczy komunikację bez słów i utrwala ciekawostkę o ciszy w kosmosie.

Scenariusz zajęć na Dzień Księżyca

Temat	Księżyc, nasz najbliższy sąsiad
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że Księżyc świeci światłem odbitym od Słońca; wyjaśnia, skąd na Księżycu kratery; wie, że na Księżycu nie ma powietrza ani wiatru; współpracuje w małej grupie podczas doświadczenia
Pomoce	zdjęcie Księżyca w pełni, latarka, biała piłka, tace z mąką ziemniaczaną, piłeczki różnej wielkości, chusta animacyjna, obręcze, szary karton i farby
Przebieg	1. Powitanie i zagadka (5 minut): pokazujesz zdjęcie Księżyca, dzieci mówią, co o nim wiedzą, a ty zapisujesz odpowiedzi na kartce. 2. Czy Księżyc świeci sam? (7 minut): w półmroku oświetlasz białą piłkę latarką i dzieci wyjaśniają, skąd bierze się światło Księżyca. 3. Laboratorium kraterów (10 minut): dzieci w grupach upuszczają piłeczki na tace z mąką i porównują kratery. 4. Ślady, które zostają (5 minut): krótka rozmowa o braku wiatru na Księżycu i porównanie śladów na dwóch tacach. 5. Przypływ i odpływ (6 minut): zabawa z chustą i Księżycem krążącym wokół koła. 6. Kratery z nakrętek (8 minut): dzieci stemplują własny Księżyc. 7. Powrót do kartki (4 minuty): czytasz odpowiedzi z początku zajęć, a dzieci dopowiadają, czego się dowiedziały.
Zakończenie	Dzieci siadają w kole, gasisz światło i zapalasz latarkę nad białą piłką, a każde mówi Księżycowi jedno zdanie na dobranoc albo jedną rzecz, którą dziś odkryło.
Ewaluacja	Pytasz: „Czy Księżyc świeci sam?”, „Skąd się biorą kratery?”, „Czy ślad na Księżycu zniknie jutro?”, a dzieci odpowiadają gestem kciuka w górę lub w dół. Obserwuj, kto w laboratorium przewidywał wynik i kto potrafił go wyjaśnić własnymi słowami.

Jeśli macie w okolicy planetarium albo obserwatorium, sprawdź, czy prowadzi zajęcia dla przedszkoli, bo oglądanie Księżyca przez teleskop to przeżycie, które zostaje na długo. Wieczorną obserwację trudno zorganizować w przedszkolu, ale możesz poprosić rodziców, żeby w pogodny wieczór wyszli z dzieckiem na chwilę na balkon albo podwórko. Dobrze wcześniej sprawdzić w kalendarzu, w jakiej fazie będzie Księżyc, bo przy nowiu nie ma czego oglądać. Zdjęcia albo rysunki z takiej obserwacji dzieci mogą przynieść do przedszkola i dołączyć do wystawy.

Książki, wiersze i piosenki

Najstarszym przedszkolakom i uczniom klas 1-3 opowiedz polską legendę o Panu Twardowskim, która znana jest w wielu wersjach i doczekała się licznych opracowań dla dzieci. Starszym uczniom możesz wspomnieć, że Juliusz Verne napisał powieść „Z Ziemi na Księżyc”, w której ludzie wystrzeliwują się w stronę Księżyca z ogromnego działa, na długo przed prawdziwymi lotami. To dobry punkt wyjścia do rozmowy, jak ludzie wyobrażali sobie podróż na Księżyc, zanim zbudowano rakiety. Z młodszymi dziećmi sięgnij po ilustrowane książki popularnonaukowe o kosmosie z przedszkolnej biblioteczki. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Księżyc nie ma swej latarki, Słońce świeci mu na barki. Odbija blask jak lusterko, mruga do nas nad podwórkiem.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Na Księżycu pył i cisza, wiatru nikt tam nie usłyszy. Ślad buciora w szarym pyle leży tam już lat tak wiele.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „20 lipca przypada Międzynarodowy Dzień Księżyca. Będziemy rozmawiać o tym, dlaczego Księżyc świeci, skąd ma kratery i jak ludzie po raz pierwszy na nim wylądowali. Prosimy, aby dzieci przyszły w szarych, białych albo granatowych ubraniach i przyniosły stary kapeć, który można pobrudzić farbą.”. Jako zadanie do domu zaproponuj wspólną obserwację Księżyca przez kilka wieczorów i narysowanie jego kształtu w małym zeszycie albo na kartce. Uczniom klas 1-3 zaproponuj rozmowę z dziadkami, czy pamiętają transmisję z lądowania na Księżycu albo co o nim słyszeli w dzieciństwie.

Jeśli ktoś z rodziców jest astronomem amatorem, ma teleskop albo pracuje w planetarium, zaproś go na krótkie spotkanie z grupą. Wystarczy, że pokaże zdjęcia Księżyca i opowie, jak wygląda przez lunetę. Rodziców możesz też poprosić o pomoc przy przygotowaniu wystawy „Nasz Księżyc” albo o zdjęcia Księżyca zrobione telefonem z domowego okna. Udział jest zawsze dobrowolny i nikt nie musi niczego kupować.

Najczęstsze pytania