Dzień Chruścików obchodzimy 11 grudnia. Wbrew temu, co podpowiada nazwa, nie jest to święto słodkich faworków, tylko owadów wodnych, które nazywają się chruściki. Ich larwy żyją w jeziorach, rzekach i strumieniach i budują sobie przenośne domki z piasku, kamyczków i kawałków roślin. Dzień chruścików w przedszkolu to więc świetna okazja, żeby poznać małych budowniczych spod wody, o których nie słyszało prawie żadne dziecko, a często także żaden dorosły. A pomyłka z ciastkami to dobry początek zajęć, bo dzieci od razu chcą wiedzieć, o co chodzi.
We wpisie znajdziesz historię święta, ciekawostki o chruścikach do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, rymowanki serwisu i pomysły na współpracę z rodzicami. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania, także bez wyprawy nad wodę, bo w grudniu trudno o obserwacje w terenie. Na koniec podpowiadamy, jak wrócić do chruścików wiosną.
W skrócie
- Data: 11 grudnia.
- Zasięg: święto polskie, nieoficjalne, obchodzone przez przyrodników, uczelnie, parki krajobrazowe i miłośników owadów wodnych.
- Od kiedy: od 2002 roku, pierwsze obchody odbyły się w 2003 roku w Olsztynie.
- Wiek: zabawy dla dzieci od 2 lat do klasy 3.
- Czego potrzebujesz: rolki, bibuła, papier kolorowy, plastelina, duże kamienie i szyszki, dwa przezroczyste słoiki z wodą, latarka, chusta animacyjna, szarfy, woreczki gimnastyczne.
Historia Dnia Chruścików
Dzień Chruścików, nazywany też Dniem Chruścika, wymyślił w 2002 roku Lech Pietrzak, wtedy doktorant w Katedrze Ekologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, a później doktor tej uczelni. Zaproponował go na antenie radiowej Trójki, w audycji, w której szukano patrona dla 11 grudnia, i tak ten dzień stał się dniem owadów wodnych. Pomysł się przyjął, a pierwsze oficjalne obchody odbyły się w 2003 roku w Olsztynie, nad Jeziorem Kortowskim. Od tamtej pory co roku w okolicach 11 grudnia odbywają się spotkania naukowe, wykłady i zajęcia popularnonaukowe, w których biorą udział badacze chruścików i miłośnicy owadów wodnych z całej Polski.
Celem święta jest zwrócenie uwagi na owady, które łatwo przeoczyć, a które są bardzo ważne dla przyrody. Chruściki są pożywieniem dla ryb, ptaków i nietoperzy, a ich larwy pomagają rozkładać opadłe liście i szczątki roślin w wodzie. Naukowcy wykorzystują je też do sprawdzania czystości wód, bo wiele gatunków żyje tylko w czystej wodzie i znika, gdy pojawiają się ścieki, środki chemiczne albo detergenty. Niektóre gatunki chruścików są w Polsce objęte ochroną. Parki krajobrazowe, fundacje przyrodnicze i lokalne media co roku przypominają 11 grudnia, że to święto owadów, a nie przepisów na faworki.
Zabawna nazwa wynika z tego, że w polszczyźnie słowo „chruściki” ma dwa znaczenia. To jednocześnie nazwa owadów i jedna z nazw kruchych ciastek smażonych na tłuszczu, które w innych regionach nazywa się faworkami albo chrustem i je się głównie w tłusty czwartek i w ostatki. W przedszkolu warto wykorzystać to podwójne znaczenie na początek zajęć, a potem przejść do owadów. Większość dzieci, a nawet dorosłych, pierwszy raz dowiaduje się wtedy, że chruściki to także mali mieszkańcy jezior i rzek.
Po co obchodzić Dzień Chruścików z dziećmi
Chruściki to doskonały przykład na to, że w przyrodzie ważne są nie tylko duże i znane zwierzęta. Dzieci poznają owady, które żyją tuż obok, w najbliższym stawie czy rzece, a których prawie nikt nie zauważa. Uczą się, że larwa i dorosły owad mogą wyglądać zupełnie inaczej i żyć w innych miejscach, co rozwija myślenie przyrodnicze i rozwój poznawczy. Historia larwy, która sama buduje sobie domek, rozbudza ciekawość i wyobraźnię. Przy okazji ćwiczymy słownictwo: larwa, poczwarka, przędza, jezioro, strumień.
Drugi cel to ekologia i odpowiedzialność. Chruściki pokazują w prosty sposób, że czysta woda jest potrzebna nie tylko ludziom, ale też maleńkim stworzeniom, i że to, co wylewamy do zlewu albo wyrzucamy nad rzeką, ma znaczenie. To praca w sferze społecznej i emocjonalnej, bo dzieci uczą się troski o coś, czego nie widać na co dzień. Zabawy w budowanie domków ćwiczą małą motorykę, a zabawy ruchowe w larwy, poczwarki i latające owady rozwijają koordynację i sprawność całego ciała. Gra słów z ciastkami pozwala z kolei pokazać starszym dzieciom, że jedno słowo może mieć kilka znaczeń.
Ciekawostki o chruścikach dla dzieci
Ciekawostki czytaj dzieciom przy dużych zdjęciach larw w domkach i dorosłych chruścików, które łatwo znaleźć w atlasach owadów i w materiałach parków krajobrazowych. Przed każdą ciekawostką zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, z czego larwa może zbudować domek pod wodą?”. Dzieci chętnie zgadują, a potem z niedowierzaniem słuchają odpowiedzi. Najmłodszym wystarczą dwie ciekawostki o domku i o lataniu.
- Chruściki to owady. Dorosłe chruściki wyglądają trochę jak małe ćmy, a ich skrzydła pokrywają drobne włoski.
- Larwy chruścików żyją w wodzie, w jeziorach, stawach, rzekach i strumieniach, a dorosłe owady żyją na lądzie.
- Larwa buduje sobie domek. Używa do tego ziarenek piasku, kamyczków, kawałków trzciny, liści, igieł, nasion, a nawet małych muszelek.
- Domek jest sklejony jedwabną nitką, którą larwa sama wytwarza, tak jak pająk robi sieć.
- Larwa nosi domek ze sobą, trochę jak ślimak muszlę. Z domku wystaje tylko głowa i przednie nóżki.
- Domek rośnie razem z larwą, bo larwa dobudowuje do niego nowe kawałki.
- Niektóre larwy nie mają domków. Zamiast tego rozpinają w płynącej wodzie małe sieci i łapią w nie jedzenie.
- Chruścik przechodzi przemianę jak motyl: z jajeczka wychodzi larwa, potem powstaje poczwarka, a z niej dorosły owad.
- Dorosłe chruściki latają głównie o zmierzchu i w nocy, a wiele z nich zlatuje się do światła lamp.
- Chruściki pokazują, czy woda jest czysta. Wiele gatunków żyje tylko w czystej wodzie, więc gdy są, to dobry znak.
- W Polsce żyje ponad dwieście pięćdziesiąt gatunków chruścików, a na świecie wiele tysięcy.
Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)
Z najmłodszymi opowiadamy o chruścikach przez ruch, dotyk i proste naśladowanie. Wszystkie pomoce mają być duże: kamienie wielkości dłoni dorosłego, szyszki, duże liście, miękkie poduszki. Nie dawaj dwulatkom drobnych kamyczków, nasion ani piasku do rąk bez ścisłego nadzoru, bo łatwo trafiają do buzi. Każdą zabawę pokazujesz najpierw sama.
Larwa chowa się w domku
Rozłóż na dywanie koc albo dużą chustę i powiedz, że to domek larwy chruścika na dnie jeziora. Dzieci wchodzą pod koc i siedzą schowane, bo larwa siedzi w domku bezpiecznie. Gdy powiesz cicho „Larwa szuka jedzenia”, dzieci wystawiają spod koca tylko głowy i ręce i udają, że zbierają listki, a gdy powiesz „Uwaga, ryba!”, szybko chowają się z powrotem. Powtórz kilka razy, zmieniając tempo. Zabawa ćwiczy reagowanie na polecenie, koordynację i daje dzieciom poczucie bezpiecznego schronienia.
Skarby z dna
Do dużego płaskiego pudełka włóż duże kamienie, szyszki, kawałki kory, duże suche liście i grube patyki. Powiedz, że to dno jeziora, z którego larwa chruścika zbiera materiały na swój domek. Dzieci dotykają skarbów, nazywają je z twoją pomocą i opisują: twardy, gładki, szorstki, lekki, ciężki. Potem wspólnie układacie z nich na dywanie wielki domek dla pluszowej larwy albo maskotki. Zabawa rozwija zmysł dotyku, słownictwo i ciekawość przyrody.
Chruściki lecą do światła
Zaciemnij trochę salę i zapal latarkę albo lampkę, którą trzymasz w ręku. Dzieci są dorosłymi chruścikami, które wieczorem wyfrunęły z wody i lecą do światła, machając rękami jak skrzydełkami. Gdy przesuwasz latarkę w inne miejsce, chruściki powoli lecą za nią, a gdy gasisz światło, siadają na podłodze i odpoczywają. Nie świeć dzieciom w oczy, tylko na podłogę albo na ścianę. Zabawa ćwiczy orientację w przestrzeni, reagowanie na bodziec wzrokowy i zaspokaja ciekawość ciemności.
Zabawy dla 3- i 4-latków
Trzylatki i czterolatki są gotowe poznać dwie różne postacie chruścika: larwę w wodzie i owada w powietrzu. Zabawy w tym wieku łączą prostą obserwację z działaniem i rozmową. Pokazuj dużo zdjęć, bo dzieci nie znają tego owada z codzienności. Rozmawiaj z nimi tak, żeby same doszły do wniosków.
Czysta i brudna woda
Postaw przed dziećmi dwa przezroczyste słoiki: w jednym czysta woda, w drugim woda zmieszana z ziemią, kawałkiem papierka i odrobiną płynu do naczyń. Zapytaj, w którym słoiku chciałaby mieszkać larwa chruścika, i dlaczego. Opowiedz, że chruściki żyją w czystej wodzie i że ludzie mogą o nią dbać, nie wylewając chemii i nie wyrzucając śmieci nad wodą. Dzieci przyklejają obok czystego słoika obrazek larwy, a przy brudnym smutną buźkę. Zabawa uczy porównywania i jest pierwszą lekcją ekologii.
Chruścik czy ćma?
Przygotuj dwa duże zdjęcia: dorosłego chruścika i nocnej ćmy, które są do siebie podobne. Dzieci szukają różnic: chruścik składa skrzydła jak daszek nad plecami i ma długie czułki, a skrzydła ćmy pokrywają łuski. Potem pokaż zdjęcie larwy w domku i zapytaj, czy ktoś zgadnie, kim zostanie, gdy dorośnie. Zakończ krótko: z larwy w wodzie wyrasta latający owad. Zabawa ćwiczy spostrzegawczość, porównywanie i uczy, że zwierzęta zmieniają wygląd, gdy rosną.
Domek z plasteliny
Każde dziecko dostaje kawałek plasteliny wielkości małej śliwki i robi z niej wałeczek, czyli larwę. Potem obkleja ją dużymi elementami: kawałkami liści, łuskami szyszek, kawałkami kory i patyczkami. Gotowa larwa w domku leży na kartce z narysowanym jeziorem. Porozmawiajcie, czy domek byłby lekki, czy ciężki, i czy larwie łatwo byłoby go nosić. Przy tej zabawie siedzisz z dziećmi przy stoliku i pilnujesz, żeby nic nie trafiło do buzi. Zabawa ćwiczy małą motorykę i pokazuje, jak larwa buduje swój dom.
Zabawy dla 5- i 6-latków
Starsze przedszkolaki rozumieją już proste zależności w przyrodzie, więc to dobry moment na rozmowę o łańcuchu pokarmowym i o tym, jak naukowcy sprawdzają czystość wody. Dzieci w tym wieku lubią rolę badacza i chętnie pracują z lupą. Wszystkie zabawy możesz przeprowadzić w sali. Do każdej przygotuj obrazki.
Detektywi czystej wody
Przygotuj dwa obrazki jeziora: na jednym w wodzie są larwy chruścików, ryby i rośliny, na drugim woda jest mętna, pływają śmieci i nie ma żadnych owadów. Dzieci w roli badaczy wody oglądają obrazki przez lupy i wyciągają wnioski: gdzie woda jest czysta, a gdzie brudna. Wyjaśnij, że prawdziwi naukowcy robią podobnie, szukając w wodzie małych zwierząt, takich jak chruściki. Na koniec dzieci wymyślają, co trzeba zrobić, żeby brudne jezioro znów było czyste. Zabawa uczy wnioskowania i pokazuje pracę naukowca.
Kto kogo zje?
Rozdaj dzieciom obrazki na szarfach: opadłe liście, larwa chruścika, ryba, czapla, a dla dorosłych chruścików także nietoperz i ptak. Dzieci ustawiają się w kolejności, kto jest czyim pożywieniem, tworząc łańcuch. Potem zapytaj, co by się stało, gdyby z jeziora zniknęły chruściki, i pozwól dzieciom dojść do tego, że rybom i ptakom zabrakłoby jedzenia. Na koniec chruściki wracają, a łańcuch znów się łączy. Zabawa wprowadza pojęcie łańcucha pokarmowego i uczy myślenia przyczynowo-skutkowego.
Sieć w strumieniu
Między dwoma krzesłami rozpnij luźno szarfę albo kawałek siatki, na wysokości kolan, a obok połóż papierowe kuleczki, które są jedzeniem. Opowiedz, że niektóre larwy chruścików nie mają domków, tylko rozpinają w płynącej wodzie sieci. Dzieci w parach są strumieniem: dmuchają albo delikatnie toczą kuleczki w stronę sieci, a larwa, czyli trzecie dziecko, zbiera z sieci to, co się w niej zatrzymało. Policzcie, ile jedzenia złapała sieć. Zabawa ćwiczy oddech, liczenie i pokazuje sprytny sposób zdobywania pokarmu.
Cztery przemiany chruścika
Przygotuj cztery duże karty: jajeczko, larwa w domku, poczwarka i dorosły chruścik. Każdą kartę połącz z ruchem: przy jajeczku dzieci zwijają się w kulkę, przy larwie pełzają na brzuchu z woreczkiem na plecach jako domkiem, przy poczwarce leżą nieruchomo, a przy dorosłym chruściku wstają i fruwają. Najpierw pokazujesz karty po kolei, potem w pomieszanej kolejności, a dzieci układają je we właściwym porządku. Zabawa utrwala kolejność rozwoju owada i łączy wiedzę z ruchem.
Zajęcia dla klas 1-3
Uczniowie klas 1-3 mogą potraktować Dzień Chruścików jako mały projekt przyrodniczy i językowy jednocześnie. Zajęcia łączą wiedzę o owadach z mapą, pisaniem i sztuką. Przygotuj atlas owadów, mapę Polski i zdjęcia larw w domkach z różnych materiałów. Warto zaplanować powrót do tematu wiosną, z wyprawą nad wodę.
Dwa chruściki
Napisz na tablicy słowo „chruściki” i poproś uczniów, żeby powiedzieli, z czym im się kojarzy. Większość wymieni ciastka, a ty dopiero wtedy pokażesz zdjęcie owada. Potem szukacie innych słów, które mają kilka znaczeń, na przykład zamek, pióro, klucz, rakieta, mysz. Uczniowie w parach rysują oba znaczenia wybranego słowa i układają zdanie z każdym z nich. Zajęcia rozwijają słownictwo, uczą rozpoznawania wieloznaczności i świetnie wprowadzają w temat dnia.
Złote domki
Opowiedz uczniom, że francuski artysta Hubert Duprat hodował larwy chruścików w akwarium, w którym zamiast piasku i kamyczków były drobinki złota i małe kamienie szlachetne, a larwy zbudowały z nich lśniące domki. Pokaż zdjęcia takich domków, jeśli masz do nich dostęp. Potem uczniowie projektują na kartce własny domek larwy z dowolnych materiałów, na przykład z cekinów, guzików, ziaren kawy albo klocków, i podpisują, z czego jest zbudowany. Porozmawiajcie, z czego larwa buduje domek w prawdziwym jeziorze i dlaczego nie potrzebuje złota. Zajęcia łączą przyrodę ze sztuką i pobudzają wyobraźnię.
Chruściki na mapie Polski
Na mapie Polski uczniowie odszukują Olsztyn, gdzie narodziło się święto, oraz kilka dużych jezior i rzek: Mamry, Śniardwy, Wisłę i Odrę. Potem szukają na mapie najbliższej rzeki lub jeziora w swojej okolicy i zaznaczają je kolorową pinezką. Porozmawiajcie, czy woda w tym miejscu jest czysta i jak można by to sprawdzić. Uczniowie zapisują jedno zdanie o tym, gdzie mieszkają chruściki. Zajęcia ćwiczą orientację na mapie i łączą wiedzę przyrodniczą z najbliższym otoczeniem.
Dziennik larwy
Uczniowie piszą krótki dziennik larwy chruścika w trzech, czterech zdaniach na każdy dzień: jak zbierała materiały na domek, jak schowała się przed rybą, jak zamieniła się w poczwarkę i jak pierwszy raz wyfrunęła z wody. Każdy wpis zaczyna się od dnia tygodnia, a na końcu uczniowie dodają rysunek. Najciekawsze dzienniki czytacie na głos. Zajęcia ćwiczą pisanie krótkich tekstów w pierwszej osobie, a przy okazji utrwalają wiedzę o rozwoju owada.
Prace plastyczne
Prace plastyczne na Dzień Chruścików pokazują głównie larwę w domku i dorosłego owada ze skrzydłami. Przy nożyczkach dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej. Drobne materiały, jak nasiona, kasze czy kawałki skorupek, dajesz tylko dzieciom od pięciu lat. Najmłodsze pracują na dużych kawałkach papieru i bibuły.
Larwa w domku z rolki
- rolka po papierze toaletowym
- klej, brązowa i szara bibuła, kawałki kory, łuski szyszek, suche liście
- plastelina albo papier na głowę i nóżki larwy
Dzieci smarują rolkę klejem i oklejają ją materiałami z jesiennego spaceru albo kawałkami bibuły, tak żeby przypominała domek larwy. Starsze mogą dodać nasiona, kaszę albo piasek, przyklejając je grubą warstwą kleju. Z jednej strony rolki wystaje głowa larwy z plasteliny albo z papieru i kilka nóżek. Gotowe larwy możecie ułożyć na dużym arkuszu z narysowanym dnem jeziora. Praca ćwiczy małą motorykę i pokazuje, jak różne mogą być domki chruścików.
Dorosły chruścik z bibuły
- rolka albo pasek tektury na tułów
- brązowa bibuła na skrzydła
- druciki kreatywne albo paski papieru na czułki, klej
Dzieci malują tułów owada na brązowo albo szaro, a potem doklejają z tyłu dwie pary skrzydeł z bibuły, złożone jak daszek nad plecami. Z przodu doklejają długie czułki, dłuższe niż u motyla. Na skrzydłach mogą narysować drobne kreski, które przypominają włoski. Gotowe chruściki wieszacie przy lampie, bo dorosłe chruściki lubią światło. Praca uczy rozpoznawać, czym chruścik różni się od motyla, i ćwiczy precyzję.
Podwodny świat jeziora
- duży arkusz niebieskiego papieru
- farby, gąbki, kredki
- zielona bibuła na rośliny, papierowe ryby i larwy
Grupa wspólnie maluje gąbkami jezioro: jasną wodę na górze, ciemniejszą na dole i brązowe dno. Na dnie dzieci doklejają kamienie z papieru i larwy chruścików w domkach, nad nimi rośliny z bibuły i ryby, a nad wodą latające dorosłe chruściki. To dobry moment, żeby powtórzyć, kto w jeziorze kogo zjada i dlaczego czysta woda jest ważna. Praca uczy współpracy i porządkuje wiedzę o życiu w jeziorze.
Papierowe chruściki, czyli żart na koniec
- paski żółtego i beżowego papieru
- biała kredka albo kreda
- talerzyk z papieru
Na zakończenie dnia dzieci robią papierowe faworki: przewlekają jeden koniec paska przez nacięcie w środku, tak jak skręca się prawdziwe chruściki z ciasta, a potem posypują je kropkami białej kredki jak cukrem pudrem. Nacięcia robi wcześniej dorosły. Gotowe ciastka układają na talerzyku obok zdjęcia owada i opowiadają rodzicom, co dziś poznali. Praca ćwiczy palce i pomaga zapamiętać podwójne znaczenie słowa.
Zabawy ruchowe i muzyczne
W zabawach ruchowych dzieci zamieniają się w larwy, poczwarki, ryby i latające owady. Przygotuj miejsce na dywanie, chustę animacyjną i spokojną muzykę. Zabawy dobrze przeplatać z pracami plastycznymi. Po każdej zrób chwilę oddechu.
Larwy i ryba
Dzieci są larwami, które pełzają po dnie jeziora, czyli po dywanie, z woreczkiem gimnastycznym na plecach jako domkiem. Jedno dziecko jest rybą i pływa po sali. Gdy ryba się zbliża, larwy zatrzymują się i chowają w domku, czyli zwijają się w kłębek z woreczkiem na plecach, i wtedy ryba nie może ich złapać. Larwa, której spadnie domek, zostaje rybą. Zabawa ćwiczy koordynację, równowagę i szybkie reagowanie.
Poczwarka wypływa
Dzieci leżą nieruchomo na dywanie jako poczwarki w domkach na dnie jeziora. Gdy zaczniesz cicho grać na bębenku, poczwarki powoli się budzą, przeciągają i ruszają w górę, wstając coraz wyżej, jakby wypływały na powierzchnię wody. Na głośne uderzenie dorosłe chruściki wyfruwają z wody i fruwają po sali, a gdy muzyka cichnie, siadają na liściach, czyli na szarfach. Zabawa ćwiczy kontrolę ruchu i pozwala dzieciom poczuć przemianę owada całym ciałem.
Nocny taniec chruścików
Dzieci trzymają brzegi chusty animacyjnej, a na środku leży papierowa lampa albo żółty krąg z papieru. Przy spokojnej muzyce chusta faluje jak tafla jeziora wieczorem, a na hasło „Chruściki do światła” kilkoro dzieci wbiega pod chustę i krąży wokół lampy. Na hasło „Świt” wracają na miejsca i chusta opada. Zmieniaj grupy, aż każdy pobędzie chruścikiem. Zabawa uczy współpracy, reagowania na hasła i wycisza grupę.
Scenariusz zajęć: Dzień chruścików w przedszkolu
| Temat | Mały budowniczy spod wody |
| Grupa wiekowa | 5-6 lat |
| Czas | około 45 minut |
| Cele | dziecko wie, że chruściki to owady, których larwy żyją w wodzie; wyjaśnia, z czego larwa buduje domek; zna kolejne etapy rozwoju chruścika; rozumie, że chruściki potrzebują czystej wody |
| Pomoce | talerzyk z papierowymi faworkami albo zdjęcie ciastek, zdjęcia larw w domkach i dorosłego chruścika, dwa słoiki z czystą i brudną wodą, karty przemiany, woreczki gimnastyczne, rolki, klej, materiały naturalne |
| Przebieg | 1. Zagadka na start (5 minut): pokazujesz talerzyk z faworkami i mówisz, że dziś jest Dzień Chruścików, a potem pokazujesz zdjęcie owada. 2. Kim jest chruścik? (6 minut): ciekawostki o larwie, domku i dorosłym owadzie. 3. Czysta i brudna woda (6 minut): porównanie słoików i rozmowa o tym, gdzie mieszkają chruściki. 4. Larwy i ryba (6 minut): zabawa ruchowa z woreczkami jako domkami. 5. Cztery przemiany chruścika (7 minut): układanie kart i pokazywanie ruchem każdego etapu. 6. Larwa w domku z rolki (12 minut): dzieci oklejają rolki materiałami naturalnymi. 7. Wystawa (3 minuty): układanie larw na arkuszu z dnem jeziora. |
| Zakończenie | Dzieci w kole mówią, co najbardziej zaskoczyło je w chruścikach. Grupa żegna się, machając rękami jak skrzydłami dorosłego chruścika. |
| Ewaluacja | Kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, z czego larwa buduje domek, i czy wiesz, w jakiej wodzie mieszkają chruściki. Obserwuj, które dzieci poprawnie ułożyły karty przemiany. |
Wiosną warto wrócić do tematu i wybrać się z grupą nad czysty strumień albo staw, najlepiej z przyrodnikiem z parku krajobrazowego lub z edukatorem ekologicznym. Larwy chruścików w domkach można zobaczyć na kamieniach i roślinach w płytkiej wodzie, ale łapie je i pokazuje dorosły, a po obejrzeniu zwierzęta wracają do wody. Taka wyprawa wymaga zgody rodziców, odpowiedniej liczby opiekunów i wyboru bezpiecznego, płytkiego miejsca. Dzieci nie wchodzą do wody same.
Książki, wiersze i piosenki
Nie znamy polskiej książki dla dzieci w wieku przedszkolnym poświęconej chruścikom, którą moglibyśmy pewnie polecić z autorem i tytułem, dlatego nie podajemy tu niepewnych propozycji. Zamiast tego sięgnij po atlas owadów albo przewodnik przyrodniczy po jeziorach i rzekach, w których znajdziesz zdjęcia larw i dorosłych chruścików. Parki krajobrazowe i fundacje przyrodnicze co roku przygotowują na 11 grudnia materiały popularnonaukowe, które także przydadzą się na zajęciach. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Na dnie jeziora larwa mała buduje domek, cały dzień działa. Ziarnko piasku, listek, kamyk, i już ma dom, choć nie ma mamy.
- Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Chruścik to nie ciastko z cukrem, chruścik w wodzie mieszka z rybką. Gdy dorośnie, skrzydła rozłoży i poleci do lampy w nocy.
Jak zaangażować rodziców
Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „11 grudnia obchodzimy Dzień Chruścików. To nie święto faworków, tylko owadów wodnych, których larwy budują domki pod wodą. Będziemy poznawać chruściki, rozmawiać o czystej wodzie i robić larwy w domkach. Prosimy o przyniesienie rolki po papierze i kilku naturalnych skarbów ze spaceru, takich jak szyszki, kawałki kory czy suche liście.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinną rozmowę o tym, jak w domu dbamy o czystą wodę, i narysowanie jednego sposobu, na przykład oszczędzania wody albo nie wylewania chemii do zlewu.
Rodzice, którzy wędkują albo pływają kajakiem, mogą opowiedzieć dzieciom, czy widzieli chruściki nad wodą, i przynieść zdjęcia. Jeśli rodzice zechcą upiec prawdziwe chruściki, czyli faworki, na wspólny poczęstunek, najpierw zapytaj wszystkich o alergie i zgodę na słodycze, bo w grupie mogą być dzieci z alergią na gluten albo jajka. W klasach 1-3 dobrym zadaniem jest zapytanie dziadków, jak nazywano w ich domu smażone ciastka: chruściki, faworki czy chrust. Udział w zadaniach jest dobrowolny.
Najczęstsze pytania
Dzień Chruścików, nazywany też Dniem Chruścika, obchodzimy co roku 11 grudnia. To polskie święto owadów wodnych, a nie ciastek.
Święto zaproponował w 2002 roku na antenie radiowej Trójki Lech Pietrzak z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Pierwsze oficjalne obchody odbyły się w 2003 roku nad Jeziorem Kortowskim w Olsztynie. Celem jest zwrócenie uwagi na owady wodne i czystość wód.
Nie. Chruściki to nazwa owadów, których larwy żyją w wodzie i budują domki z piasku i kawałków roślin. Słowo „chruściki” oznacza też smażone ciastka, stąd częsta pomyłka, którą warto wykorzystać jako wesoły początek zajęć.
Pokaż dzieciom zdjęcia larw w domkach i dorosłych chruścików, porozmawiajcie o czystej wodzie i zróbcie larwy w domkach z rolek i naturalnych materiałów. Zabawy ruchowe w larwy i latające owady pomogą zapamiętać przemianę chruścika. Gotowy scenariusz na 45 minut znajdziesz powyżej.
Przydadzą się rolki po papierze i naturalne skarby ze spaceru: szyszki, kawałki kory i suche liście. Dzieci mogą przyjść w ubraniach w kolorach wody i jeziora, czyli niebieskich, zielonych albo brązowych.
Dodaj komentarz