Dzień Wody (22 marca): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Światowy Dzień Wody obchodzimy 22 marca, dzień po powitaniu wiosny, gdy za oknem topnieją resztki śniegu, a wiosenne deszcze podlewają ogródki. Woda towarzyszy dzieciom od rana do wieczora: w kubku przy śniadaniu, w umywalce, w kałuży na spacerze i w wannie przed snem. Właśnie dlatego dzień wody w przedszkolu daje tyle możliwości, bo prawie każdą zabawę można oprzeć na czymś, co dzieci dobrze znają. Przy okazji łatwo pokazać im, że czysta woda nie jest czymś oczywistym i warto jej nie marnować. Do tego woda jest idealnym materiałem do pierwszych doświadczeń, które dzieci pamiętają długo.

We wpisie znajdziesz historię święta ustanowionego przez ONZ, ciekawostki o wodzie do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Wiele z nich to proste doświadczenia z kubkami, słoikami i farbą. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje wierszy i pomysły na współpracę z rodzicami. Przy zabawach z wodą i przy gorącej wodzie piszemy wprost, na co uważać.

Historia Dnia Wody

Pomysł na Światowy Dzień Wody pojawił się w 1992 roku podczas konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o środowisku i rozwoju w Rio de Janeiro, gdzie zapisano go w programie działań nazwanym Agenda 21. W grudniu 1992 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło uchwałę, która ogłosiła 22 marca Światowym Dniem Wody. Pierwsze obchody odbyły się w 1993 roku, dlatego warto pamiętać o dwóch datach: uchwałę przyjęto w 1992 roku, a świętuje się od 1993 roku. Od tamtej pory Dzień Wody obchodzi się co roku na całym świecie.

Celem święta jest zwrócenie uwagi na to, jak ważna jest słodka woda, czyli ta, którą pijemy i którą podlewa się pola, oraz na to, że trzeba nią mądrze gospodarować. Dzień Wody przypomina o problemach, z którymi mierzy się wiele miejsc na świecie: o braku wody, jej zanieczyszczeniu, o ludziach, którzy nie mają w domu czystej wody ani toalety, i o wpływie zmian klimatu. Obchody koordynuje UN-Water, czyli zespół ONZ, który zajmuje się sprawami wody i współpracuje z innymi organizacjami. Co roku święto ma inne hasło przewodnie, które ONZ ogłasza z wyprzedzeniem, więc przed zajęciami warto sprawdzić tegoroczne.

W Polsce 22 marca szkoły, przedszkola, wodociągi i organizacje ekologiczne przygotowują pokazy, konkursy i dni otwarte. Niektóre wodociągi i oczyszczalnie ścieków zapraszają wtedy na wycieczki, podczas których dzieci mogą zobaczyć, skąd bierze się woda w kranie i dokąd płynie z umywalki. W przedszkolach Dzień Wody wypada dzień po powitaniu wiosny i dwa dni przed Dniem Meteorologii, dlatego dobrze łączy się z tematem pogody, deszczu i chmur. Wiele placówek robi wtedy cały tydzień doświadczeń z wodą. Do tematu ochrony wody można wrócić w kwietniu, w Dniu Ziemi.

Po co obchodzić Dzień Wody z dziećmi

Woda to najlepszy materiał do pierwszych doświadczeń przyrodniczych. Dzieci przelewają, mieszają, barwią i zamrażają, a przy okazji uczą się stawiać pytania i sprawdzać przewidywania, czyli myśleć jak mali naukowcy. Poznają pojęcia pełny i pusty, dużo i mało, ciepły i zimny, a starsze dzieci uczą się mierzyć i porównywać objętość. To bardzo konkretny rozwój poznawczy, oparty na własnym działaniu. Zabawy z wodą rozwijają też sprawność dłoni i koordynację wzrokowo-ruchową, bo przelanie wody z kubka do kubka bez rozlania to dla trzylatka prawdziwe wyzwanie.

Drugi cel to wychowanie do oszczędzania i szacunku dla przyrody. Dzieci dowiadują się, że nie wszędzie na świecie woda płynie z kranu i że w niektórych krajach dzieci muszą po nią chodzić daleko. Uczą się prostych nawyków: zakręcania kranu przy myciu zębów, niezostawiania cieknącej wody i picia wody zamiast słodkich napojów. To praca w sferze społecznej i emocjonalnej, bo pokazuje, że nasze codzienne zachowanie ma znaczenie dla innych. Rozmowa o piciu wody łączy się też ze zdrowiem, więc Dzień Wody wspiera zdrowe nawyki na co dzień.

Ciekawostki o wodzie dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, czy woda w morzu nadaje się do picia?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Woda zajmuje większą część powierzchni Ziemi. Na globusie widać więcej niebieskiego niż lądów, dlatego Ziemię nazywa się niebieską planetą.
• Prawie cała woda na Ziemi jest słona. To woda w morzach i oceanach, której nie da się pić. Wody słodkiej, którą możemy pić, jest bardzo mało.
• Woda bywa lodem, cieczą i parą. Zimą zamienia się w lód i śnieg, w kranie jest płynna, a w garnku z gotującą się wodą zamienia się w parę.
• Woda wędruje w kółko. Słońce ogrzewa ją i zamienia w parę, para tworzy chmury, z chmur pada deszcz, a deszcz spływa do rzek i mórz. Potem wszystko zaczyna się od nowa.
• W naszym ciele jest dużo wody. Ponad połowa tego, ile ważymy, to woda, dlatego musimy ją pić codziennie.
• Bez wody człowiek wytrzyma krócej niż bez jedzenia. Dlatego zawsze warto mieć przy sobie butelkę wody, zwłaszcza w upał.
• Lód pływa po wodzie. Dlatego zimą na stawie tworzy się lodowa pokrywa, a pod nią ryby mogą dalej żyć w wodzie.
• Rośliny piją korzeniami. Woda wędruje z ziemi przez łodygę aż do liści i kwiatów.
• Wielbłąd nie trzyma wody w garbie. W garbie ma zapas tłuszczu, a długo wytrzymuje bez picia, bo jego ciało bardzo oszczędza wodę.
• Kapiący kran marnuje dużo wody. Kropla po kropli przez cały dzień uzbiera się tego bardzo dużo, dlatego zakręcamy krany do końca.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsze dzieci poznają wodę całym ciałem i najlepiej uczą się przez przelewanie i chlapanie. Nigdy nie zostawiaj maluchów samych przy misce z wodą, nawet płytkiej, i wycieraj rozlaną wodę od razu, żeby nikt się nie poślizgnął.

Przelewanki

Ustaw na stole przykrytym ceratą duże miski z letnią wodą, a do nich kubki, lejki, konewki, gąbki i plastikowe butelki z szeroką szyjką. Dzieci w fartuszkach przelewają wodę z naczynia do naczynia, napełniają i opróżniają butelki, wyciskają gąbki. Nazywaj to, co robią: „Kubek jest pełny”, „Teraz pusty”, „Z gąbki kapie woda”. Pozwól na swobodne odkrywanie przez kilkanaście minut, a potem wspólnie wycierajcie stół. Zabawa rozwija sprawność dłoni, uczy pojęć pełny i pusty i daje ogromną radość.

Kałuże na podłodze

Wytnij z niebieskiego papieru kilka dużych kałuż i przyklej je taśmą do podłogi, żeby się nie przesuwały. Dzieci spacerują po sali jak na deszczowym spacerze, a na hasło „Kałuża!” podbiegają do najbliższej kałuży i wskakują do niej obunóż z głośnym „chlup”. Na hasło „Ulewa!” wszyscy chowają się pod chustą animacyjną, którą trzymasz z drugim dorosłym jak wielki parasol. Po ulewie wychodzi słońce, kałuże wysychają, a dzieci wracają do spokojnego spaceru. Zabawa ćwiczy skok obunóż, reagowanie na hasło i oswaja z deszczem jako czymś wesołym.

Ciepła i zimna

Przygotuj dwie przezroczyste miski: jedną z letnią wodą, drugą z zimną, w której pływa kilka dużych kostek lodu, zbyt dużych, żeby włożyć je do buzi. Dzieci po kolei zanurzają dłonie najpierw w jednej, potem w drugiej misce i mówią albo pokazują minką, co czują. Nazywaj odczucia słowami: ciepła, zimna, lodowata, mokra. Na koniec pokaż, jak kostka lodu topnieje w ciepłej misce. Zabawa rozwija zmysł dotyku i uczy nazywania odczuć.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki zaczynają zauważać zmiany i chętnie przewidują, co się stanie, więc to dobry czas na pierwsze proste doświadczenia.

Kolorowa woda

Ustaw na stole kilka przezroczystych kubków z czystą wodą i przygotuj farby w trzech kolorach: żółtym, niebieskim i czerwonym. Dzieci po kolei dodają do kubka odrobinę farby na pędzelku i obserwują, jak kolor rozpływa się w wodzie. Potem mieszacie dwie zabarwione wody w pustym kubku i sprawdzacie, co powstanie, na przykład z żółtej i niebieskiej zielona. Przed każdym mieszaniem zapytaj, jak dzieci myślą, jaki kolor wyjdzie. Zabawa uczy przewidywania i pokazuje, że woda przyjmuje kolor tego, co do niej dodamy.

Wędrówka kropelki

Opowiedz dzieciom historię kropelki, która mieszka w morzu, a słońce zamienia ją w parę i unosi do chmury. W chmurze kropelka spotyka koleżanki, robi się ciężka i spada z deszczem na łąkę, a potem płynie strumykiem do rzeki i z powrotem do morza. Dzieci odgrywają tę historię ruchem: leżą jak woda w morzu, powoli wstają i unoszą ręce jak para, łączą się w gromadkę jak chmura, spadają w przysiad jak deszcz i biegną wężykiem jak rzeka. Powtórzcie historię dwa razy, za drugim razem dzieci same podpowiadają, co będzie dalej. Zabawa w prosty sposób pokazuje obieg wody.

Gdzie jest woda?

Przygotuj obrazki różnych miejsc i przedmiotów: kałuża, chmura, bałwan, umywalka, arbuz, rzeka, sopel, zupa, ręcznik po kąpieli, kamień, klocek. Dzieci biorą po jednym obrazku i decydują, czy jest tam woda, a potem kładą go w niebieskiej albo szarej obręczy. Przy bałwanie, soplu i arbuzie zatrzymaj się dłużej, bo dzieci często zdziwią się, że tam też jest woda. Na koniec rozejrzyjcie się po sali i poszukajcie wody w prawdziwym otoczeniu. Zabawa uczy klasyfikowania i uważnego patrzenia.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki mogą już prowadzić prawdziwe doświadczenia z zapisywaniem wyników, więc tu zakładamy fartuchy małych naukowców.

Rozpuści się czy nie?

Przygotuj przezroczyste kubki z wodą i kilka substancji na talerzykach: cukier, sól, piasek, mąkę, olej i kawałek plasteliny. Dzieci najpierw przewidują, co się rozpuści, i kładą przy każdym talerzyku kartkę z uśmiechem albo krzyżykiem. Potem po kolei wsypują łyżeczkę substancji do kubka, mieszają i obserwują, a ty zapisujesz wyniki w tabeli z obrazkami. Uprzedź dzieci, że niczego z doświadczeń nie próbujemy, bo to nie jest jedzenie, tylko materiał badawczy. Zabawa uczy przewidywania, obserwacji i porównywania wyników z przypuszczeniami.

Oczyszczamy brudną wodę

Wymieszaj w słoiku wodę z ziemią i drobnymi listkami, a potem przygotuj z dziećmi prosty filtr: plastikową butelkę z odciętym dnem, odwróconą szyjką w dół, a w niej kolejno wata, drobny piasek i żwirek. Dorosły przycina butelkę, a dzieci warstwami wkładają materiały. Przelewacie brudną wodę przez filtr i obserwujecie, że na dole wypływa znacznie czystsza. Wyraźnie powiedz dzieciom, że takiej wody nadal nie wolno pić, bo niewidoczne zarazki zostają, a prawdziwą wodę do picia oczyszczają specjalne zakłady. Zabawa pokazuje, jak trudno odzyskać czystą wodę i dlaczego nie brudzimy rzek.

Strażnicy wody

Przygotuj obrazki różnych zachowań: zakręcony kran przy myciu zębów, lejąca się woda bez potrzeby, podlewanie kwiatów wodą po myciu owoców, kąpiel w pełnej wannie, krótki prysznic, cieknący kran, śmieci wrzucone do rzeki. Dzieci w małych grupach dzielą obrazki na te, które pomagają oszczędzać wodę, i te, które ją marnują albo brudzą. Każda grupa przedstawia jeden obrazek i mówi, co można zrobić lepiej. Na koniec dzieci otrzymują odznakę strażnika wody i obiecują zakręcać kran w przedszkolnej łazience. Zabawa uczy dobrych nawyków w konkretach.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią mierzyć, zapisywać i liczyć, więc Dzień Wody może być dniem pomiarów i pierwszych badań.

Deszcz w słoiku

Do dużego słoika dorosły wlewa gorącą wodę na wysokość kilku centymetrów, a na górze kładzie talerzyk z kostkami lodu. Uczniowie obserwują z bezpiecznej odległości, jak na spodzie talerzyka zbierają się krople, które potem spadają z powrotem do wody. Gorącą wodę nalewa i przenosi tylko dorosły, a dzieci nie dotykają słoika. Po doświadczeniu uczniowie rysują schemat obiegu wody i podpisują go słowami: parowanie, chmura, deszcz. Zajęcia pokazują na małą skalę, jak powstaje deszcz.

Detektywi kapiącego kranu

Odkręć kran w klasie albo w łazience tak, żeby tylko kapało, i podstaw pod niego kubek z podziałką. Uczniowie mierzą, ile wody uzbiera się w ciągu dziesięciu minut, a potem obliczają, ile byłoby jej po godzinie, stosując mnożenie albo dodawanie. Porównajcie ten wynik z objętością szklanki lub butelki wody, którą uczniowie znają. Na koniec zapiszcie wniosek jednym zdaniem i zakręćcie kran. Zajęcia ćwiczą mierzenie, liczenie i uczą, że małe straty szybko się sumują.

Ile wody wypijamy?

Przez jeden dzień w szkole uczniowie zapisują, ile kubków wody i innych napojów wypili. Na koniec dnia każdy dodaje swoje kubki, a klasa rysuje wspólny wykres z kolorowych kratek. Porozmawiajcie, dlaczego warto pić wodę, a nie słodkie napoje, i kiedy potrzebujemy jej więcej, na przykład po wf-ie i w upał. Jeśli któryś uczeń ma zalecenia lekarskie co do picia, uszanujcie je bez komentarza. Zajęcia łączą matematykę z nauką o zdrowiu.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.

Deszczowa chmura

• kartka niebieskiego albo szarego papieru
• wata
• niebieska bibuła albo paski niebieskiego papieru
• klej

Dzieci przyklejają na górze kartki kulki waty, tworząc dużą, puszystą chmurę. Pod chmurą doklejają długie paski niebieskiej bibuły albo papieru, które są strugami deszczu. Starsze dzieci mogą dorysować pod deszczem kałuże i kalosze. Z najmłodszymi zrób jedną wspólną chmurę na dużym arkuszu, żeby nie miały do czynienia z drobnymi kawałkami waty bez nadzoru.

Obraz mokre w mokrym

• gruba kartka do akwareli albo brystol
• akwarele albo rozwodnione farby plakatowe
• gąbka i miseczka z wodą
• pędzle

Dzieci zwilżają kartkę gąbką, a potem kładą na mokrym papierze krople farby i patrzą, jak kolory same się rozlewają i mieszają. Tak powstają obrazy przypominające morze, niebo po deszczu albo tęczę. Po wyschnięciu starsze dzieci mogą dorysować flamastrem ryby, łódki albo ptaki. To świetna okazja, żeby pokazać, że woda potrafi malować sama.

Wielka kropla z informacją

• duża kropla wycięta z niebieskiego brystolu
• kredki, flamastry
• naklejki, kawałki bibuły

Każde dziecko dostaje wielką kroplę i rysuje na niej, do czego potrzebujemy wody: do picia, mycia, gotowania, podlewania roślin, dla zwierząt. Starsze dzieci dopisują krótkie zdanie, na przykład „Zakręcam kran”. Z gotowych kropli możecie ułożyć na korytarzu wielką rzekę albo deszcz. Taka wystawa będzie też przypomnieniem dla innych grup i dla rodziców.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Te zabawy nie wymagają prawdziwej wody, więc można je przeprowadzić w sali albo na sali gimnastycznej bez obawy o mokrą podłogę.

Kropelki i słońce

Dzieci są kropelkami, które spokojnie płyną po sali przy cichej muzyce. Gdy podnosisz żółte kółko, czyli słońce, kropelki zamieniają się w parę i idą na palcach z rękami w górze. Gdy podnosisz szare kółko, czyli chmurę, kropelki łączą się w gromadki i trzymają za ręce, a gdy uderzysz w bębenek, spadają deszczem w przysiad. Zmieniaj sygnały coraz szybciej. Zabawa ćwiczy reakcję na sygnał wzrokowy i utrwala obieg wody.

Rzeka z chusty

Dzieci trzymają brzegi chusty animacyjnej, która jest rzeką. Mówisz, jaka jest woda: spokojna rzeka to lekkie falowanie, wartki potok to szybkie ruchy, a burza na morzu to mocne fale. Na środek chusty kładziesz miękką piłkę, która jest łódką, a dzieci starają się tak falować, żeby łódka nie wypadła z rzeki. Na koniec rzeka uspokaja się i wszyscy powoli kładą chustę na podłodze. Zabawa uczy współpracy i kontrolowania siły ruchu.

Deszczowa orkiestra

Siądźcie w kole i zagrajcie burzę bez instrumentów, samym ciałem. Zaczynasz od pocierania dłoni o siebie, czyli szumu wiatru, potem pstrykanie palcami jako pierwsze krople, klaskanie w kolana jako ulewa i tupanie jako grzmot. Każdy nowy dźwięk przekazujesz dziecku obok, a ono następnemu, tak że burza wędruje po kole. Potem wszystko cichnie w odwrotnej kolejności, aż zostaje cisza po deszczu. Zabawa uczy uważnego słuchania i współpracy w grupie.

Scenariusz zajęć: Dzień Wody w przedszkolu

Temat	Wędrówka kropelki wody
Grupa wiekowa	4-5 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że woda krąży między morzem, chmurą i deszczem; przewiduje wynik prostego doświadczenia; wie, dlaczego zakręcamy kran; porusza się zgodnie z sygnałem
Pomoce	przezroczyste kubki z wodą, farby w trzech kolorach, obrazki do zabawy „Gdzie jest woda?”, żółte i szare kółko, bębenek, chusta animacyjna, kartki, wata, niebieska bibuła, klej
Przebieg	1. Powitanie (4 minuty): na środku stoi kubek z wodą, a dzieci zgadują, kto dziś ma święto. 2. Ciekawostki (6 minut): trzy ciekawostki (niebieska planeta, woda w naszym ciele, kapiący kran), przed każdą pytanie do dzieci. 3. Wędrówka kropelki (7 minut): opowieść i jej odegranie ruchem. 4. Kolorowa woda (8 minut): przewidywanie i barwienie wody w kubkach. 5. Kropelki i słońce (6 minut): zabawa ruchowa z sygnałami. 6. Deszczowa chmura (10 minut): praca plastyczna z waty i bibuły. 7. Zakręcamy kran (4 minuty): wspólne mycie rąk w łazience z zakręcaniem wody podczas mydlenia.
Zakończenie	Dzieci siadają w kole z pracami i mówią, gdzie była kropelka w czasie swojej podróży. Grupa kończy zajęcia deszczową orkiestrą, od ulewy do ciszy.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, skąd bierze się deszcz, i czy wiesz, co zrobić z kranem przy myciu zębów. Obserwuj, kto w łazience samodzielnie zakręcił kran.

Jeśli chcesz poczęstować dzieci wodą smakową, na przykład z plasterkami cytryny, jabłka albo listkami mięty, najpierw sprawdź listę alergii w grupie i uzyskaj zgodę rodziców. Wodę podawaj w kubeczkach dla każdego dziecka osobno. To dobra okazja, żeby porównać smak wody z sokiem i porozmawiać o tym, co najlepiej gasi pragnienie. Przy wszystkich doświadczeniach z wodą przygotuj ręczniki i ceratę, a dzieci ubierz w fartuszki.

Książki, wiersze i piosenki

Przeczytaj dzieciom wiersz Juliana Tuwima „Kapuśniaczek”, w którym mały deszczyk marzy o tym, żeby być prawdziwą ulewą, a potem porozmawiajcie o różnych rodzajach deszczu. Do Dnia Wody dobrze pasują też wszystkie ludowe i przedszkolne piosenki o deszczu i kałużach, które grupa już zna. Starszym dzieciom możesz przeczytać fragmenty książek popularnonaukowych o obiegu wody z biblioteki szkolnej, sprawdzając wcześniej, czy są odpowiednie dla ich wieku. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Kropla w morzu, kropla w chmurze, kropla w deszczu, w rzece, w górze. Wciąż wędruje dookoła, a ja piję ją wesoła.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Myję zęby, kran zakręcam, wody nigdy nie marnuję. Każda kropla jest potrzebna, więc ją zawsze szanuję.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „22 marca obchodzimy Światowy Dzień Wody. Będziemy robić doświadczenia z wodą i uczyć się, jak ją oszczędzać. Prosimy, aby dzieci przyszły w niebieskich ubraniach i przyniosły podpisany bidon albo butelkę z wodą.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinne wyszukiwanie miejsc, gdzie w domu używa się wody, i narysowanie ich na kartce. W klasach 1-3 może to być tygodniowa tabela: czy zakręcam kran przy myciu zębów. Poproś rodziców, żeby w domu chwalili dziecko za oszczędzanie wody, a nie tylko upominali.

Jeśli w okolicy działają wodociągi, które organizują wycieczki dla dzieci, zapytaj rodziców, czy ktoś pomoże zorganizować taki wyjazd albo pojedzie jako opiekun. Rodzic, który pracuje w wodociągach, w ochronie środowiska albo jako hydraulik, może też przyjść i opowiedzieć o swojej pracy. Możesz poprosić o przyniesienie pustych plastikowych butelek i kubków do doświadczeń. Udział ma być dobrowolny, bez presji na nikogo.

Najczęstsze pytania