Dzień Dyni (26 października): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Dyni obchodzimy 26 października, w samym środku jesieni, kiedy na straganach i w ogródkach leżą pomarańczowe, zielone i żółte dynie wszystkich rozmiarów. Dynia to wymarzony temat do zajęć: jest duża, ciężka, można ją toczyć, ważyć, mierzyć, zaglądać do środka i liczyć pestki. Dzień dyni w przedszkolu łączy więc przyrodę, matematykę, kuchnię i plastykę w jednym, bardzo jesiennym dniu. Dzieci uczą się przy okazji, skąd się bierze jedzenie i że z jednej pestki może wyrosnąć ogromny owoc.

We wpisie znajdziesz krótko o tym, skąd wzięło się to święto, ciekawostki o dyni do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Są też prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje lektur i pomysły na współpracę z rodzicami. Tam, gdzie pojawia się nóż, jedzenie albo drobne pestki, piszemy wprost, na co uważać. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania.

Historia Dnia Dyni

Dzień Dyni to amerykański zwyczaj, który w Stanach Zjednoczonych nazywa się National Pumpkin Day i przypada 26 października. Nie wiadomo, kto go wymyślił ani od kiedy się go obchodzi, bo nie ma żadnej instytucji, która by go ustanowiła. Data pojawia się w kalendarzach świąt nietypowych, a stamtąd trafiła do polskich szkół i przedszkoli, które chętnie ją wykorzystują jako jesienny dzień tematyczny. Czasem łączy się ją z Halloween, które wypada kilka dni później, ale Dzień Dyni można spokojnie obchodzić zupełnie osobno. Dla przedszkola to po prostu święto jesiennego warzywa, zbiorów i jedzenia.

Ciekawsza od samego święta jest historia dyni. Dynie pochodzą z Ameryki i rdzenni mieszkańcy tego kontynentu uprawiali je na długo przed przybyciem Europejczyków. Do Europy trafiły dopiero po wyprawach Krzysztofa Kolumba, a potem rozeszły się po całym świecie, także do Polski. W polskich ogródkach dynie rosną od kilkuset lat, a nasze babcie robiły z nich zupy, konfitury i marynaty, a pestki suszyły na zimę. Dynia była też tanim i sycącym jedzeniem, które dobrze się przechowuje, bo nieuszkodzona potrafi przeleżeć w chłodnym miejscu kilka miesięcy.

Z dynią wiąże się też zwyczaj wycinania w niej twarzy i wkładania do środka światełka, który rozpowszechnił się w Ameryce razem z Halloween. Jeśli w twoim przedszkolu nie obchodzi się Halloween, nie musisz o nim mówić, bo w tym wpisie dynia jest przede wszystkim warzywem i materiałem do zabaw. Dobrze pasuje za to do innych jesiennych świąt: Dnia Jabłka, Dnia Drzewa czy Dnia Jeża. Z nich wszystkich możesz ułożyć jesienny tydzień w przedszkolu.

Po co obchodzić Dzień Dyni z dziećmi

Dynia to najlepsza pomoc dydaktyczna, jaką daje jesień. Jest duża, więc dzieci mogą ją oglądać wszystkimi zmysłami: dotykać gładkiej skórki, stukać w nią, wąchać miąższ i sprawdzać, ile waży. W sferze poznawczej dzieci poznają cykl życia rośliny od nasionka do owocu, porównują wielkości, ważą, mierzą i liczą pestki, a to prawdziwa matematyka na konkretach. Starsze dzieci uczą się też stawiać hipotezy: czy dynia pływa, czy tonie, ile pestek jest w środku. Takie pytania rozbudzają ciekawość i uczą sprawdzania zamiast zgadywania.

W sferze fizycznej dzieci toczą dynie, przenoszą je, wybierają łyżką miąższ i wyklejają prace z pestek, a to ćwiczy zarówno dużą, jak i małą motorykę. W sferze społecznej wspólne wydrążanie dyni czy gotowanie zupy wymaga dzielenia się zadaniami i czekania na swoją kolej. Dynia pozwala też porozmawiać o zdrowym jedzeniu i o tym, że warzywa mogą być słodkie i smaczne. Wiele dzieci pierwszy raz próbuje zupy dyniowej właśnie w przedszkolu, bo zrobiły ją razem z kolegami. W sferze emocjonalnej dynia daje dużo radości, a jej jesienny kolor poprawia nastrój w szare dni.

Ciekawostki o dyni dla dzieci

Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek, a przy każdej pokaż prawdziwą dynię, jej pestki albo kwiat na zdjęciu. Przed ciekawostką zapytaj, na przykład „Jak myślicie, czy dynia pływa?”, i niech dzieci najpierw zgadną.

• Dynia rośnie na długiej, płożącej się roślinie. Jej pędy ciągną się po ziemi i mają wielkie liście, a owoce leżą na ziemi.
• Dynia ma żółte kwiaty. Są duże jak dłoń dorosłego, a pszczoły przenoszą na nich pyłek, żeby mogły wyrosnąć dynie.
• Dynię nazywamy warzywem, ale dla botaników to owoc. Owocem jest bowiem ta część rośliny, w której są nasiona, a w dyni są pestki.
• Dynie pochodzą z Ameryki. Do Europy przypłynęły statkami około pięciuset lat temu.
• Dynia pływa w wodzie. Choć jest ciężka, w środku ma dużo pustego miejsca, dlatego nie tonie.
• Dynie mogą być ogromne. Największe dynie wyhodowane na konkursach ważą ponad tonę, czyli tyle co mały samochód.
• Dynie nie są tylko pomarańczowe. Bywają zielone, żółte, białe, szare, w paski i w cętki.
• Pomarańczowy kolor dyni jest zdrowy. Pochodzi od tego samego barwnika, który ma marchewka, a z niego nasz organizm robi witaminę potrzebną do dobrego wzroku.
• Z pestek dyni wyrastają nowe dynie. Jeśli wysuszysz pestki i posadzisz je wiosną w ziemi, latem może wyrosnąć nowa roślina.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Najmłodsi poznają dynię przez dotyk, dźwięk i ruch. Dla tej grupy nie używaj pestek, które mieszczą się w buzi i nosie, i trzymaj miąższ z dala od rąk dzieci, które wszystko próbują smakować.

Dynia puka

Połóż na dywanie trzy dynie różnej wielkości: dużą, średnią i małą. Dzieci siadają wokół i dotykają dyni całymi dłońmi: sprawdzają, czy jest gładka, czy chropowata, zimna czy ciepła, twarda czy miękka. Potem pukacie w dynie knykciami i słuchacie, że każda brzmi trochę inaczej, a duża dudni najgłośniej. Na koniec dzieci pokazują, która dynia jest duża, a która mała, i przytulają swoją ulubioną. Zabawa rozwija zmysł dotyku i słuchu oraz uczy pojęć duży i mały.

Turlaj dynię

Weź małą, okrągłą dynię, którą dziecko może bezpiecznie popchnąć oburącz. Dzieci siedzą w rozkroku naprzeciw siebie parami albo w kole, a dynia toczy się od jednego do drugiego po dywanie. Dynia nie toczy się tak prosto jak piłka, więc dzieci śmieją się, gdy skręca, i muszą ją gonić na czworakach. Pilnuj, żeby nikt nie podnosił dyni wysoko i nie rzucał nią, bo jest ciężka. Zabawa ćwiczy koordynację i uczy współpracy w parze.

Duża dynia, mała dynia

Pokaż dzieciom dużą i małą dynię i powiedz, że teraz każde z nich zamieni się w dynię. Na hasło „duża dynia” dzieci rozkładają szeroko ręce i stają na palcach, a na hasło „mała dynia” kucają i obejmują kolana. Na „dynia się toczy” kołyszą się na boki, a na „dynia śpi” kładą się na dywanie. Zmieniaj hasła raz wolno, raz szybciej i pokazuj ruchy razem z dziećmi, bo dwulatki uczą się przez naśladowanie. Zabawa utrwala pojęcia duży i mały, ćwiczy reakcję na słowo i daje dzieciom okazję do ruchu po spokojnym oglądaniu dyni.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzylatki i czterolatki mogą już zajrzeć do środka dyni i dotknąć pestek, ale zawsze pod twoim okiem. Umyte pestki to świetny materiał do liczenia i wyklejania.

Co ma dynia w środku?

Dorosły odcina wieczko dyni ostrym nożem, a dzieci patrzą z bezpiecznej odległości. Potem po kolei zaglądają do środka, wąchają i dotykają miąższu oraz włókien z pestkami, opisując, co czują: mokre, śliskie, zimne, lepkie. Dzieci wybierają pestki dużą łyżką do miski, a ty przypominasz, że pestek nie wkładamy do buzi ani do nosa. Umyte pestki odłóżcie do wyschnięcia, bo przydadzą się do pracy plastycznej. Zabawa to prawdziwe odkrywanie przyrody i ogromne przeżycie sensoryczne.

Która dynia jest cięższa?

Przygotuj kilka dyń różnej wielkości i wagę szalkową albo zwykłą wagę kuchenną. Dzieci najpierw podnoszą dwie dynie w rękach i mówią, która jest cięższa, a potem sprawdzacie to na wadze. Następnie układacie dynie od najlżejszej do najcięższej, od najmniejszej do największej. Zdarza się, że mniejsza dynia jest cięższa od większej, i to wspaniały moment do rozmowy o tym, że trzeba sprawdzać. Zabawa uczy porównywania i szeregowania.

Rodzina dyń

Wytnij z pomarańczowego papieru dynie w pięciu rozmiarach: tata dynia, mama dynia, starszy brat, młodsza siostra i maleńki dyniek. Dzieci układają rodzinę od największej do najmniejszej, a potem odwrotnie. Następnie rysują dyniom miny: wesołą, smutną, zdziwioną, śpiącą i złą, i opowiadają, dlaczego dana dynia tak się czuje. Na koniec każde dziecko wybiera dynię, która czuje się tak jak ono dzisiaj. Zabawa łączy szeregowanie z rozmową o emocjach.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na doświadczenia, szacowanie i pierwsze obliczenia. Dynia daje im mnóstwo okazji do liczenia i sprawdzania.

Dynia w wannie

Nalej wody do dużej miski albo wanienki i ustaw obok małą dynię, jabłko, ziemniaka, marchewkę i cebulę. Dzieci najpierw zgadują, które warzywa i owoce utoną, i kładą je na dwóch kartkach z obrazkiem łódki i kamienia. Potem sprawdzacie po kolei, a dzieci są zaskoczone, że ciężka dynia pływa, a mały ziemniak zwykle idzie na dno. Następnie dorosły kroi dynię na pół i dzieci widzą, że w środku jest dużo pustego miejsca, które pomaga jej utrzymać się na wodzie. Zabawa uczy stawiania hipotez i łączenia tego, co widać w środku, z tym, co się dzieje w wodzie.

Od pestki do dyni

Przygotuj sześć obrazków: pestka w ziemi, kiełek, roślina z liśćmi, żółty kwiat z pszczołą, mała zielona dynia i duża pomarańczowa dynia. Dzieci w grupach układają obrazki w kolejności i opowiadają historię dyni. Potem zamieniają się w dynie: kucają jako pestki, powoli rosną, rozkładają ręce jak liście, otwierają dłonie jak kwiat i na końcu zwijają się w okrągłą dynię. Na koniec każda grupa sadzi kilka pestek w doniczce, żeby sprawdzić, czy wykiełkują. Zabawa uczy cyklu życia rośliny i następstwa zdarzeń.

Ile pestek ma dynia?

Przed wydrążeniem dyni każde dziecko zgaduje, ile pestek jest w środku, a ty zapisujesz odpowiedzi na kartce. Potem wybieracie pestki, myjecie je i układacie po dziesięć w małych kupkach albo w wytłoczkach po jajkach. Dzieci liczą kupki dziesiątkami, a na koniec sprawdzacie, czyja odpowiedź była najbliżej. Zwykle wszyscy są zaskoczeni, jak dużo pestek mieści się w jednej dyni. Zabawa uczy liczenia, grupowania po dziesięć i szacowania.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią mierzyć, zapisywać i opisywać, więc dynia może stać się tematem krótkiego projektu badawczego.

Paszport dyni

Każda grupa dostaje jedną dynię i kartę do wypełnienia, czyli paszport dyni. Uczniowie mierzą sznurkiem obwód dyni i przykładają sznurek do linijki, ważą ją na wadze, liczą pionowe bruzdy na skórce, opisują kolor i kształt oraz nadają dyni imię. Potem grupy przedstawiają swoje dynie i porównują wyniki: która jest najcięższa, która ma największy obwód, czy najcięższa jest też największa. Zajęcia uczą mierzenia, zapisywania danych i porównywania.

Opis mojej dyni

Uczniowie oglądają dynię i zbierają przymiotniki na tablicy: pomarańczowa, okrągła, ciężka, gładka, chłodna, bruzdowana. Następnie każdy pisze krótki opis dyni w trzech, czterech zdaniach, używając co najmniej trzech przymiotników z tablicy. Chętni czytają swoje opisy, a klasa zgaduje, którą dynię opisuje autor. W klasie trzeciej można dodać porównanie: „Moja dynia jest cięższa niż plecak”. Zajęcia uczą pisania opisu przedmiotu i bogacą słownictwo.

Zupa dyniowa klasy

Z zupy dyniowej zrób lekcję czytania ze zrozumieniem i matematyki. Uczniowie czytają przepis, sprawdzają, czego potrzebują, i liczą, ile porcji wystarczy dla całej klasy. Jeśli macie zgodę rodziców, sprawdzoną listę alergii i dostęp do kuchni, ugotujcie zupę z pomocą dorosłego: uczniowie myją warzywa i odmierzają składniki, a dorosły kroi i obsługuje kuchenkę. Po degustacji każdy ocenia zupę w skali od jednej do pięciu gwiazdek i uczniowie liczą średnią ocen klasy. Zajęcia pokazują, że czytanie i liczenie przydają się w kuchni.

Prace plastyczne

Przy nożyczkach i kleju na gorąco dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a pestki dajemy wyłącznie dzieciom od 3 lat.

Dynia z pasków papieru

• sześć pasków pomarańczowego papieru tej samej długości
• zielony papier na ogonek i liść
• zszywacz (obsługuje dorosły), klej

Dzieci układają paski jeden na drugim w gwiazdkę i dorosły zszywa je na środku. Potem dzieci wyginają końce pasków do góry i dorosły zszywa je razem na górze, tak żeby powstała okrągła dynia. Z zielonego papieru dzieci wycinają ogonek i liść i przyklejają je na szczycie. Gotowe dynie można postawić na parapecie albo powiesić na nitce.

Malowane dyniowe ludki

• małe ozdobne dynie
• farby akrylowe albo plakatowe, pędzle
• włóczka, liście, kolorowy papier, klej

Każde dziecko dostaje małą dynię i zamienia ją w ludzika albo zwierzątko. Dzieci malują twarz, a potem doklejają włosy z włóczki, uszy z papieru albo liście jako kapelusz. Młodsze dzieci mogą malować całą dynię jednym kolorem albo w kropki palcem. Z dyniowych ludków zróbcie jesienną wystawę w szatni.

Mozaika z pestek

• umyte i wysuszone pestki dyni
• kartka z bloku technicznego z konturem dyni lub liścia
• biały klej introligatorski, farby do pomalowania pestek

Praca dla dzieci od 3 lat, zawsze pod okiem dorosłego. Dzieci smarują kontur klejem i układają na nim pestki jedna obok drugiej, aż wypełnią cały kształt. Pestki można wcześniej pomalować na różne kolory, wtedy mozaika jest barwna. Gdy klej wyschnie, praca jest twarda i ciekawa w dotyku.

Dynia z papierowego talerzyka

• papierowy talerzyk
• pomarańczowa bibuła albo farba
• zielony papier, klej

Młodsze dzieci malują talerzyk na pomarańczowo farbą albo wyklejają go kulkami z pomarańczowej bibuły. Potem przyklejają zielony ogonek i liść. Starsze dzieci mogą narysować pionowe bruzdy flamastrem albo pastelą. To praca, którą z pomocą dorosłego zrobią nawet dwulatki, bo kulki z bibuły są duże.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Dynia inspiruje do toczenia, rośnięcia i dźwigania. Poniższe zabawy możesz przeprowadzić w sali albo w ogrodzie przedszkolnym.

Dynie na grządce

Dzieci są pestkami i kucają zwinięte w kłębek na „grządce” w różnych miejscach sali. Ty jesteś ogrodnikiem: podlewasz je konewką z wyobraźni i świecisz słońcem, a dzieci powoli rosną, rozciągają pędy i rozkładają liście. Na hasło „jesień” dzieci zwijają się w okrągłe dynie, a ogrodnik chodzi i sprawdza, która dynia jest już dojrzała, pukając delikatnie w plecy. Dojrzała dynia wstaje i idzie z ogrodnikiem na wóz. Zabawa ćwiczy ruch całego ciała i przypomina cykl życia rośliny.

Wyścig z dynią

Podziel dzieci na dwie drużyny, a każda dostaje pomarańczową piłkę, która udaje dynię. Dzieci po kolei toczą piłkę rękami do pachołka i z powrotem, a potem przekazują ją następnemu. W drugiej rundzie dzieci niosą „dynię” w dwóch, trzymając ją między sobą bez użycia rąk, na przykład plecami albo brzuchami. Zabawa ćwiczy zręczność, współpracę i kibicowanie kolegom.

Dyniowy rytm

Dzieci siedzą w kole z małymi dyniami albo pomarańczowymi woreczkami na kolanach. Ty wystukujesz prosty rytm na bębenku, a dzieci powtarzają go, stukając dłońmi w dynię. Potem dodaj słowa: „Dy-nia, dy-nia, po-ma-rań-czo-wa” i stukajcie sylaby. Na koniec podawajcie sobie dynię w kole w rytm muzyki, a przy zatrzymaniu muzyki dziecko z dynią mówi jej imię. Zabawa uczy dzielenia na sylaby i poczucia rytmu.

Scenariusz zajęć na Dzień Dyni

Temat	Dynia, jesienna olbrzymka
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, jak rośnie dynia od pestki do owocu; porównuje dynie pod względem wielkości i ciężaru; sprawdza doświadczeniem, czy dynia pływa; liczy pestki dziesiątkami
Pomoce	trzy dynie różnej wielkości, waga, miska z wodą, obrazki cyklu życia dyni, łyżki, miski, wytłoczki po jajkach, bębenek
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): dynia ukryta pod chustą, dzieci zgadują dotykiem, co to jest. 2. Ciekawostki (6 minut): trzy ciekawostki o dyni, przed każdą pytanie do dzieci. 3. Od pestki do dyni (7 minut): układanie obrazków i ruchowe rośnięcie dyni. 4. Która dynia jest cięższa? (7 minut): ważenie i szeregowanie dyń. 5. Dynia w wannie (7 minut): doświadczenie z miską wody. 6. Ile pestek ma dynia? (10 minut): dorosły otwiera dynię, dzieci wybierają pestki i układają je po dziesięć. 7. Dyniowy rytm (3 minuty): stukanie sylab na zakończenie.
Zakończenie	Dzieci w kole mówią, co najbardziej je zaskoczyło, a pestki odkładacie do suszenia na mozaikę.
Ewaluacja	Zapytaj, z czego wyrasta dynia i czy dynia pływa. Obserwuj, czy dzieci potrafią ułożyć obrazki cyklu życia bez pomocy i czy przy liczeniu grupują pestki po dziesięć.

Dynię otwiera i kroi wyłącznie dorosły, najlepiej na stabilnej desce, z dala od dzieci. Dzieci wybierają miąższ łyżkami, a nie palcami przy nożu. Po zajęciach wszyscy myją ręce, a pestki trzymaj poza zasięgiem młodszych grup. Jeśli planujesz degustację pieczonej dyni albo zupy, zapytaj wcześniej rodziców o alergie i uzyskaj ich zgodę, bo niektóre dzieci źle reagują na nowe warzywa.

Książki, wiersze i piosenki

Najbardziej znana dynia z bajek to ta z baśni Charlesa Perraulta „Kopciuszek”, w której wróżka zamienia dynię w złotą karetę. Przeczytaj ją dzieciom w wydaniu z obrazkami, a potem zastanówcie się, w co jeszcze mogłaby zamienić się dynia. Z młodszymi dziećmi zamiast czytania ułóżcie własną historyjkę o dyni, która rosła w ogródku. Nie znamy pewnego polskiego wiersza w całości poświęconego dyni, dlatego poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Rosła dynia w ogródeczku, grzała boki na słoneczku. Dziś jest duża i okrągła, cała grupa jej nie podniosła.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Puk, puk, dynio, co tam w brzuchu? Pestki śpią w ciszy i w suchu. Z pestki dynia nowa wschodzi, gdy ją wiosną ktoś posadzi.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „26 października obchodzimy Dzień Dyni. Będziemy ważyć, mierzyć i badać dynie, a starsze dzieci policzą pestki. Jeśli macie w domu albo na działce małą dynię, prosimy o jej przyniesienie. Prosimy też o informację o alergiach pokarmowych, bo planujemy degustację.”. Dzieci mogą przyjść w czymś pomarańczowym, ale nie jest to obowiązkowe. Jeśli któryś z rodziców ma ogród, może opowiedzieć dzieciom, jak uprawia dynie.

Jako zadanie do domu zaproponuj „dyniowe gotowanie”: rodzina przygotowuje razem coś z dyni, na przykład zupę, placuszki albo pieczoną dynię, a dziecko rysuje, co robili. Rysunki zbierzcie w książkę dyniowych przepisów grupy. W klasach 1-3 uczniowie mogą zapisać przepis samodzielnie i przynieść go do klasy. Warto też zachęcić rodziny, żeby wiosną posadziły z dzieckiem kilka pestek w doniczce albo w ogrodzie.

Najczęstsze pytania