Dzień Kredki (22 listopada): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Kredki w polskich kalendarzach świąt nietypowych przypada 22 listopada. To jedno z tych świąt, które nie mają oficjalnego organizatora, ale doskonale pasują do przedszkola, bo kredki są w każdej sali i każde dziecko ma z nimi własne doświadczenia. Jedno ma ulubiony kolor, drugie zawsze łamie czerwoną, a trzecie rysuje tylko na niebiesko. Dzień kredki w przedszkolu to okazja, żeby spojrzeć na zwykłe narzędzie z ciekawością: z czego jest zrobione, jak powstają kolory i ile różnych śladów można zostawić jedną kredką. Takie zajęcia łączą plastykę z przyrodą, matematyką i mową.

We wpisie znajdziesz uczciwą informację o pochodzeniu święta, krótką historię kredek, ciekawostki do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, propozycje książek i pomysły na współpracę z rodzicami. Wszystkie zabawy wymagają tylko tego, co jest w przedszkolnej szafie: kredek, papieru, farb i kilku prostych rekwizytów. Tam, gdzie potrzebna jest ostrożność, na przykład przy topieniu wosku, piszemy o tym wprost.

Historia Dnia Kredki

Pochodzenie Dnia Kredki jest niejasne. Data 22 listopada pojawia się w polskich kalendarzach świąt nietypowych, ale nie udało się ustalić, kto i kiedy ją zaproponował, ani czy stoi za nią jakaś organizacja. Nie wymyślamy więc genezy, której nie da się sprawdzić. Warto też wiedzieć, że w Stanach Zjednoczonych istnieje podobne święto, National Crayon Day, ale obchodzi się je w zupełnie innym terminie, 31 marca. W Polsce przedszkola i szkoły świętują 22 listopada i dla tej daty przygotowaliśmy ten materiał.

O wiele ciekawsza niż samo święto jest historia kredek. Ludzie od zawsze szukali sposobu, żeby zostawić kolorowy ślad: pierwsi artyści rysowali na ścianach jaskiń węglem drzewnym i kolorową ziemią. Pod koniec XVIII wieku, w 1795 roku, francuski chemik Nicolas-Jacques Conté opracował sprasowane pręciki z grafitu albo barwnika zmieszanego z gliną, które miały wpływ na późniejsze kredki i ołówki. W XIX wieku w Stanach Zjednoczonych zaczęto produkować kredki z wosku, a w 1864 roku jedna z amerykańskich firm uzyskała wczesny patent na woskową kredkę do pisania. Kredki woskowe zastępowały wtedy kredę i węgiel, które brudziły ręce i łatwo się kruszyły.

Przełomem dla dzieci był rok 1903, kiedy w USA pojawiło się pierwsze pudełko kredek woskowych przeznaczonych specjalnie dla dzieci. Zawierało osiem nietoksycznych kolorów i kosztowało pięć centów, więc mogło je mieć wiele rodzin. Współczesne kredki świecowe powstają podobnie jak wtedy: topi się wosk parafinowy, miesza z drobno zmielonym barwnikiem i wlewa do form. Z czasem do jednego pudełka trafiały coraz to nowe odcienie, a obok kredek woskowych rozpowszechniły się kredki ołówkowe w drewnianej obudowie i pastele. Dziś trudno wyobrazić sobie przedszkole bez pudełka kredek, dlatego Dzień Kredki to dobra okazja, żeby opowiedzieć dzieciom tę historię.

Po co obchodzić Dzień Kredki z dziećmi

Rysowanie to jedna z najważniejszych aktywności w wieku przedszkolnym. Dziecko, które trzyma kredkę, ćwiczy chwyt, siłę nacisku i koordynację ręki z okiem, czyli przygotowuje się do nauki pisania. Dzień Kredki pozwala pracować nad tymi umiejętnościami w formie zabawy, bez nudnych szlaczków. Najmłodsze dzieci poznają, że ich ruch zostawia ślad, starsze uczą się prowadzić linię w wyznaczonym miejscu, a uczniowie klas 1-3 doskonalą precyzję i planowanie pracy. To czysty rozwój fizyczny w zakresie małej motoryki.

Kredki to także świetny materiał do rozwoju poznawczego. Dzieci nazywają kolory, porównują długości, sortują według odcieni, liczą i mierzą. Poznają, że z dwóch kolorów można uzyskać trzeci, i obserwują, jak wosk zachowuje się w cieple. Rysunek jest też językiem emocji: dziecko, które jeszcze nie umie o czymś opowiedzieć, często potrafi to narysować, a rozmowa o ulubionych kolorach i o tym, jaki kolor ma złość albo radość, wspiera rozwój emocjonalny. Wspólne prace plastyczne uczą z kolei dzielenia się materiałami i pracy w zespole, czyli ważnych umiejętności społecznych.

Ciekawostki o kredkach dla dzieci

Przeczytaj dzieciom kilka ciekawostek na jedno spotkanie. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, z czego zrobiona jest kredka świecowa?”, a potem sprawdźcie to, oglądając kredki z bliska.

• Kredka świecowa jest zrobiona z wosku i barwnika. Wosk przypomina ten, z którego robi się świeczki, dlatego mówimy na nią kredka świecowa.
• Kredka ołówkowa ma w środku kolorowy rdzeń. Z zewnątrz otacza go drewno, dlatego ostrzy się ją temperówką tak jak ołówek.
• Pierwsze pudełko kredek dla dzieci miało tylko osiem kolorów. Dziś w sklepach można znaleźć pudełka z dziesiątkami kolorów.
• Z dwóch kolorów zrobisz trzeci. Gdy narysujesz żółtą plamę i zamalujesz ją niebieską kredką, zobaczysz zieleń.
• Słowo „kredka” pochodzi od słowa „kreda”. Kreda to biała skała, którą dawniej rysowano i pisano, i nadal pisze się nią na tablicy.
• Pierwsi malarze nie mieli kredek. Ludzie w jaskiniach rysowali węglem z ogniska i kolorową ziemią.
• Kredka świecowa mięknie w cieple. Jeśli zostawisz ją na słonecznym parapecie albo przy kaloryferze, może się wygiąć albo roztopić.
• Kredką można rysować nie tylko czubkiem. Kredka świecowa położona bokiem zostawia szeroki pas koloru, który przydaje się do tła.
• Ułamanej kredki nie trzeba wyrzucać. Kawałki nadal rysują, a ze starych kawałków dorośli mogą zrobić nowe, kolorowe kredki.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Dla najmłodszych przygotuj grube, trójkątne kredki świecowe albo kredki w kształcie jajek, które trudno złamać. Nie dawaj im małych kawałków kredek, bo mieszczą się w buzi, i pilnuj, żeby kredki nie trafiały do ust.

Rysujemy na podłodze

Przyklej taśmą malarską do podłogi duży arkusz szarego papieru, tak żeby się nie przesuwał. Dzieci siadają albo kładą się na brzuchu wokół arkusza i rysują grubymi kredkami, co chcą. Ty podpowiadasz ruchy: „robimy deszcz” to kropki, „jedzie samochód” to długie linie, a „kręci się karuzela” to koła. Dzieci naśladują ruch, a na koniec oglądacie, ile śladów powstało. Zabawa uczy, że ruch ręki zostawia ślad, i angażuje całe ramię, co jest ważne przed nauką precyzyjnych ruchów.

Kolorowe skarby w koszyku

Przygotuj koszyk z dużymi przedmiotami w czterech kolorach, na przykład czerwoną piłkę, żółty klocek, niebieski kubek i zielony liść z papieru, oraz cztery duże kredki w tych samych kolorach. Dziecko losuje przedmiot i szuka kredki w pasującym kolorze, a potem rysuje nią kropkę na kartce. Powtarzajcie, aż każdy kolor pojawi się kilka razy. Zabawa uczy dopasowywania i nazywania kolorów, a przy okazji ćwiczy chwyt kredki.

Kredki w pudełku, kredki na spacer

Włóż kilka grubych kredek do dużego pudełka po butach z otworem w pokrywce. Dzieci wyjmują kredki przez otwór, nazywają kolor z twoją pomocą, a potem wkładają je z powrotem. Następnie kredki idą na spacer: dzieci niosą je w dłoni do wskazanego miejsca w sali, na przykład do krzesła albo okna. Zabawa ćwiczy chwyt, koordynację wzrokowo-ruchową i rozumienie prostych poleceń.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki potrafią już dłużej się skupić i chętnie eksperymentują. To dobry czas na odkrywanie, co jeszcze potrafi kredka.

Kredka bokiem, kredka czubkiem

Zdejmij papierowe owijki z kilku kredek świecowych i pokaż dzieciom dwa sposoby rysowania: czubkiem, gdy powstaje cienka linia, i bokiem, gdy powstaje szeroki pas. Dzieci próbują obu sposobów i tworzą obrazek, na przykład niebo narysowane bokiem i ptaki narysowane czubkiem. Potem pokaż frotaż: pod kartkę kładziecie liść albo kawałek tektury falistej i pocieracie kartkę kredką położoną bokiem, aż pojawi się wzór. Dzieci odkrywają, że ta sama kredka daje różne efekty, i ćwiczą regulowanie nacisku.

Kolorowe emocje

Zapytaj dzieci, jaki kolor ma radość, a jaki złość, smutek i spokój. Nie ma złych odpowiedzi, każde dziecko może mieć inne skojarzenie. Potem włączasz krótkie fragmenty różnej muzyki, wesołej, smutnej i spokojnej, a dzieci rysują kredką w kolorze, który im pasuje, i w rytmie, który słyszą. Na koniec porównujecie rysunki i rozmawiacie o tym, co dzieci czuły. Zabawa pomaga nazywać emocje i pokazuje, że rysunek może wyrazić nastrój.

Która kredka jest najdłuższa?

Wysyp na stół kredki różnej długości, także te zużyte i krótkie. Dzieci układają je od najkrótszej do najdłuższej, a potem porównują parami: która dłuższa, która krótsza. Następnie mierzycie kredkami różne przedmioty w sali, na przykład książkę, klocek i dłoń, i liczycie, ile kredek się zmieściło. Zabawa wprowadza pojęcia długości i porównywania, a krótkie kredki okazują się bardzo przydatne.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na zadania wymagające planowania, współpracy i odrobiny eksperymentu.

Mieszamy kolory

Daj dzieciom tylko trzy kredki: czerwoną, żółtą i niebieską. Zadaniem jest uzyskanie zieleni, pomarańczu i fioletu przez nakładanie jednego koloru na drugi. Dzieci próbują na kartkach podzielonych na kratki i zapisują wynik rysunkiem, na przykład żółta kropka plus niebieska kropka równa się zielona kropka. Na koniec tworzą tabelkę kolorów, którą wieszacie w sali. Zabawa uczy obserwacji, wyciągania wniosków i prostego zapisu wyników.

Rysunek na zmianę

Dzieci siadają w kole, każde z kartką i jedną kredką w innym kolorze. Na sygnał rysują przez chwilę cokolwiek, a na kolejny sygnał podają kartkę sąsiadowi, który dorysowuje coś swoim kolorem. Po kilku rundach każda kartka wraca do właściciela, pełna kolorów wszystkich dzieci. Porozmawiajcie, co wyszło i czy rysunek jest ciekawszy dzięki współpracy. Zabawa uczy dzielenia się pomysłem, akceptowania cudzych pomysłów i elastyczności.

Dyktando graficzne

Każde dziecko dostaje kartkę w kratkę albo z narysowanymi kropkami. Podajesz polecenia: „Postaw czerwoną kropkę w lewym górnym rogu”, „Narysuj niebieską linię w dół”, „Zrób zielone koło na środku”. Dzieci rysują według instrukcji, a na koniec porównujecie, czy obrazki wyglądają podobnie. Zabawa ćwiczy orientację na kartce, rozumienie pojęć lewo, prawo, góra, dół i uważne słuchanie, co przydaje się w szkole.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już czytać instrukcje, mierzyć i planować, więc Dzień Kredki może być dniem małych badań i twórczego pisania.

Laboratorium kredek

Przygotuj trzy rodzaje kredek: świecowe, ołówkowe i pastele. Uczniowie w grupach testują je na tym samym papierze i oceniają w tabelce: która daje najmocniejszy kolor, która najlepiej nadaje się do drobnych szczegółów, która łatwo się rozmazuje, która najłatwiej się łamie. Potem sprawdzają, jak kredki rysują na różnych powierzchniach: papierze gładkim, szarym i tekturze. Na koniec każda grupa przedstawia wnioski. Zajęcia uczą prowadzenia prostych obserwacji i zapisywania wyników.

List od kredki

Poproś uczniów, żeby wyobrazili sobie, że są jedną kredką z pudełka, na przykład białą, której nikt nie używa, albo czerwoną, która jest ciągle zmęczona. Każdy pisze krótki list od swojej kredki do właściciela pudełka: czego chce, na co narzeka i o czym marzy. Chętni czytają listy na głos, a klasa zgaduje, jaki to kolor. Zadanie ćwiczy pisanie listu, wczuwanie się w rolę i poczucie humoru.

Oś czasu kredek

Narysuj na długim pasku papieru oś czasu i zaznacz na niej kilka wydarzeń z historii kredek: rysunki w jaskiniach, pręciki Conté z 1795 roku, woskowe kredki w XIX wieku, pierwsze pudełko dla dzieci z 1903 roku i dzisiejsze kredki w klasie. Uczniowie w grupach rysują ilustracje do każdego wydarzenia i przyklejają je we właściwym miejscu. Potem liczycie, ile lat minęło od 1903 roku do dziś. Zadanie wprowadza pojęcie osi czasu i ćwiczy odejmowanie.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy przygotowujesz wcześniej sama.

Wydrapywanka

• kartka z bloku technicznego
• kredki świecowe w jasnych kolorach i czarna kredka świecowa albo czarna farba plakatowa z odrobiną mydła
• patyczek do szaszłyków ze stępionym końcem albo wykałaczka (pod nadzorem dorosłego)

Dzieci pokrywają całą kartkę grubą warstwą kolorowych plam kredkami świecowymi. Następnie zamalowują wszystko czarną kredką albo czarną farbą i czekają, aż wyschnie. Stępionym patyczkiem wydrapują rysunek, a spod czerni wychodzą kolory. To praca dla 5- i 6-latków i uczniów, bo wymaga cierpliwości i siły nacisku.

Magiczny rysunek z woskiem

• biała kredka świecowa
• biała kartka
• farba akwarelowa albo rozwodniona farba plakatowa, pędzel

Dzieci rysują białą kredką na białej kartce, na przykład gwiazdy, śnieżynki albo swoje imię, i przez chwilę nic nie widać. Potem malują całą kartkę farbą, a biały rysunek nagle się pojawia, bo wosk nie przyjmuje wody. To świetny moment, żeby wrócić do ciekawostki o wosku. Praca jest prosta i zachwyca także młodsze dzieci.

Kredkowy potworek

• rolka po papierze toaletowym albo pudełko po kredkach
• kolorowy papier, kredki, klej
• nożyczki (pod nadzorem dorosłego)

Dzieci oklejają rolkę kolorowym papierem i rysują na niej oczy, buzię i włosy potworka, który zjada kredki. W rolce będą przechowywać swoje kredki na stoliku. Potworek może mieć imię i swoją historię, którą dzieci opowiedzą grupie. Praca uczy dbania o porządek w przyborach.

Nowe kredki ze starych kawałków

• połamane kredki świecowe bez papierowych owijek
• silikonowa forma do muffinek
• piekarnik (obsługuje tylko dorosły)

Dzieci zbierają połamane kredki, zdejmują owijki i układają kawałki w formie, łącząc kolory według własnego pomysłu. Dorosły wstawia formę do piekarnika w kuchni przedszkolnej, a dzieci w tym czasie nie zbliżają się do urządzenia. Po całkowitym ostygnięciu dzieci wyjmują nowe, wielokolorowe kredki i od razu nimi rysują. Topienie wosku robi wyłącznie dorosły, a praca nie jest przeznaczona dla najmłodszych, bo kawałki kredek są małe.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Kolory świetnie nadają się do zabaw ruchowych, bo łatwo je wskazać i szybko rozpoznać.

Kredki do pudełka

Każde dziecko dostaje szarfę w jednym kolorze i jest kredką. Na środku sali leży chusta animacyjna, która jest pudełkiem. Przy muzyce kredki biegają i tańczą po sali, a gdy muzyka cichnie, wołasz kolor, na przykład „czerwone kredki do pudełka”, i te dzieci siadają na chuście. Na koniec wszystkie kredki wracają razem do pudełka. Zabawa ćwiczy rozpoznawanie kolorów i reakcję na sygnał.

Rysujemy w powietrzu

Dzieci stają w rozsypce i wyobrażają sobie, że trzymają ogromną kredkę. Włączasz muzykę, a dzieci rysują w powietrzu całym ramieniem: koła przy wolnej muzyce, zygzaki przy szybkiej, fale przy spokojnej. Potem rysujecie łokciem, kolanem, a nawet nosem. Zabawa rozluźnia ramiona przed pracą plastyczną i ćwiczy kierunki ruchu, które przydadzą się przy pisaniu.

Tęczowa kolejka

Rozdaj dzieciom szarfy w kolorach tęczy. Na sygnał dzieci ustawiają się w kolejce w kolejności kolorów: czerwony, pomarańczowy, żółty, zielony, niebieski, fioletowy, i maszerują przy muzyce jak kolorowy pociąg. Gdy muzyka cichnie, zmieniasz polecenie, na przykład „wszystkie ciepłe kolory kucają” albo „zimne kolory podskakują”. Zabawa utrwala kolejność kolorów i uczy współpracy w grupie.

Scenariusz zajęć: Dzień Kredki w przedszkolu

Temat	Kolorowy świat kredek
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, z czego zrobiona jest kredka świecowa; uzyskuje nowy kolor z połączenia dwóch; rysuje kredką na dwa sposoby, czubkiem i bokiem; wykonuje polecenia dotyczące kierunków na kartce
Pomoce	kredki świecowe, ołówkowe i pastele, białe kartki, kartki w kratkę, szarfy w różnych kolorach, chusta animacyjna, farba akwarelowa, pędzle
Przebieg	1. Powitanie (4 minuty): każde dziecko mówi swój ulubiony kolor i pokazuje kredkę w tym kolorze. 2. Opowieść o kredkach (7 minut): nauczyciel opowiada krótką historię kredek i czyta trzy ciekawostki. 3. Kredka bokiem, kredka czubkiem (7 minut): próby rysowania i frotaż. 4. Kredki do pudełka (6 minut): zabawa ruchowa z szarfami i chustą. 5. Mieszamy kolory (8 minut): uzyskiwanie zieleni, pomarańczu i fioletu. 6. Dyktando graficzne (5 minut): rysowanie według poleceń. 7. Magiczny rysunek z woskiem (8 minut): rysowanie białą kredką i malowanie farbą.
Zakończenie	Dzieci pokazują swoje magiczne rysunki i opowiadają, co odkryły. Wspólnie układacie kredki z powrotem w pudełkach, dziękując im za pracę.
Ewaluacja	Dzieci pokazują kciuk w górę, w bok albo w dół przy pytaniach: czy wiesz, z czego zrobiona jest kredka, i czy umiesz zrobić zielony z dwóch kolorów. Obserwuj chwyt kredki i to, kto samodzielnie wykonał dyktando graficzne.

Dzień Kredki to dobry moment, żeby przyjrzeć się, jak dzieci trzymają kredki. Zanotuj, które dziecko ściska kredkę w pięści, a które używa chwytu trójpalcowego, i porozmawiaj z rodzicami, jeśli coś cię niepokoi. Starszym dzieciom dawaj kredki trójkątne, które naturalnie układają palce we właściwej pozycji. Nie poprawiaj chwytu nachalnie w czasie zabawy, bo dziecko straci przyjemność z rysowania. Lepiej zaproponować dodatkowe zabawy z plasteliną i klamerkami, które wzmacniają palce.

Książki, wiersze i piosenki

Najlepszą książką na to święto jest „Dzień, w którym kredki miały dość” Drew Daywalta z ilustracjami Olivera Jeffersa, w której kredki piszą listy do chłopca i skarżą się na swój los. Z tej samej serii po polsku ukazały się też „Kredkowa księga kolorów” i „Kredkowa księga liczb”, dobre dla młodszych dzieci. Do rozmowy o odwadze w rysowaniu pasuje „Kropka” Petera H. Reynoldsa, książka, od której wziął się Dzień Kropki. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Żółta z niebieską, co z tego będzie? Zielona trawa rośnie wszędzie! Czerwona z żółtą w parze stanie, pomarańczowe będzie malowanie.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Złamała się kredka? Nie płacz wcale, bo mały kawałek rysuje dalej. Zbieram kawałki do pudełka, będzie z nich nowa, tęczowa kredka.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „22 listopada obchodzimy Dzień Kredki. Będziemy poznawać historię kredek, mieszać kolory i tworzyć prace plastyczne. Prosimy, aby dzieci przyszły ubrane w ulubiony kolor, a jeśli w domu są połamane kredki świecowe, prosimy o ich przyniesienie, zrobimy z nich nowe kredki.”. Jako zadanie domowe zaproponuj rodzinny rysunek na jednej kartce, na którym każdy członek rodziny rysuje swoją kredką. W klasach 1-3 uczniowie mogą sprawdzić, ile kredek i w jakich kolorach mają w domu, i przygotować krótkie zestawienie.

Rodzice mogą też pomóc w zbiórce kredek dla innej placówki, na przykład świetlicy albo domu dziecka. Zanim ją ogłosisz, zapytaj placówkę, czego naprawdę potrzebuje. Dzieci przygotują dla obdarowanych laurki narysowane oczywiście kredkami. Udział w zbiórce jest dobrowolny i nikt nie powinien czuć presji, żeby przynieść nowe przybory.

Najczęstsze pytania