Dzień Popcornu (19 stycznia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Popcornu obchodzi się 19 stycznia. To święto przywędrowało do nas ze Stanów Zjednoczonych, gdzie popcorn jest jedną z najpopularniejszych przekąsek, a w Polsce kojarzy się dzieciom przede wszystkim z kinem i domowym oglądaniem bajek. Dzień popcornu w przedszkolu to świetna okazja do zajęć przyrodniczych, bo mało co tak zachwyca dzieci jak twarde ziarenko, które nagle strzela i zamienia się w białą chmurkę. Przy okazji można porozmawiać o kukurydzy, o tym, skąd pochodzi, i o tym, jak bezpiecznie jeść przekąski.

We wpisie znajdziesz krótką historię święta, ciekawostki o popcornie do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Są też prace plastyczne, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, rymowanki i pomysły na współpracę z rodzicami. Popcorn to jednak przekąska, przy której łatwo się zakrztusić, dlatego piszemy wprost, od jakiego wieku dzieci mogą go jeść, a zabawy dla najmłodszych w ogóle obywają się bez prawdziwego popcornu i ziaren. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania.

Historia Dnia Popcornu

Dzień Popcornu to święto amerykańskie, które w Stanach Zjednoczonych nazywa się National Popcorn Day. Promuje je The Popcorn Board, czyli organizacja zrzeszająca amerykańskich producentów popcornu, a datę 19 stycznia potwierdza także amerykański urząd statystyczny US Census Bureau, który co roku z tej okazji publikuje ciekawostki o popcornie. Nie wiadomo dokładnie, kto pierwszy wpadł na pomysł tego święta ani w którym roku je ustanowiono, bo różne źródła podają różne daty. Dlatego nie podajemy tu roku, a dzieciom wystarczy powiedzieć, że to święto przyszło do nas z Ameryki. Jest to więc święto wesołe i promocyjne, a nie historyczne, i właśnie tak warto je traktować w przedszkolu.

Znacznie ciekawsza od historii święta jest historia samej kukurydzy. Kukurydza pochodzi z Ameryki i była tam uprawiana przez rdzennych mieszkańców długo przed tym, jak dotarli tam Europejczycy. Do Europy trafiła dopiero po podróżach Krzysztofa Kolumba, podobnie jak pomidory i ziemniaki. Popcorn robi się ze specjalnej odmiany kukurydzy, której naukowa nazwa to Zea mays everta. Jej ziarna mają grubszą i twardszą skórkę niż ziarna kukurydzy, którą jemy z puszki albo z kolby, i właśnie dzięki tej skórce potrafią wystrzelić.

W Polsce Dzień Popcornu nie ma długiej tradycji i trafił do kalendarzy świąt nietypowych, z których chętnie korzystają przedszkola i szkoły. Wypada w środku zimy, często w czasie ferii albo tuż przed nimi, więc dobrze łączy się z domowym kinem, zajęciami o zbożach albo zabawami z dźwiękami. W tym samym tygodniu wypadają też Dzień Babci i Dzień Dziadka, więc jeśli masz w planach uroczystość dla dziadków, Dzień Popcornu możesz potraktować jako krótką, lekką przerwę między przygotowaniami. Warto pamiętać, że to święto jedzenia, więc sercem zajęć jest nauka o tym, co jemy i jak jemy bezpiecznie.

Po co obchodzić Dzień Popcornu z dziećmi

Popcorn to gotowe doświadczenie fizyczne, które dziecko może zobaczyć, usłyszeć i powąchać. Obserwacja, jak twarde ziarno w cieple zamienia się w puszystą chmurkę, uczy myślenia przyczynowo-skutkowego i zadawania pytań „dlaczego?”, czyli wspiera rozwój poznawczy. Porównywanie ziarna przed i po wystrzeleniu, liczenie, ważenie i sortowanie to naturalna matematyka i przyroda. Przy okazji dzieci poznają kukurydzę jako roślinę, dowiadują się, że rośnie na polu, i łączą to, co jedzą, z tym, co rośnie w przyrodzie. Starsze dzieci mogą zapisywać wyniki obserwacji i wyciągać proste wnioski.

Drugi cel to zdrowie i bezpieczeństwo. Popcorn jest dobrą okazją, żeby porozmawiać o tym, że jedzenie jemy na siedząco, powoli, małymi porcjami i nie rozmawiamy z pełną buzią. Dzieci uczą się też, że niektóre przekąski są dla starszych dzieci, a młodsze rodzeństwo nie powinno ich dostawać. Zabawy ruchowe w strzelające ziarenka dają dużo ruchu i radości, a zabawy dźwiękowe rozwijają słuch i poczucie rytmu. Wspólne dzielenie się porcją popcornu w starszych grupach uczy też sprawiedliwego podziału i czekania na swoją kolej.

Ciekawostki o popcornie dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, a resztę zostaw na kolejne dni. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, dlaczego ziarenko wystrzeliło?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Popcorn robi się z kukurydzy. Ale nie z każdej, tylko ze specjalnej odmiany, której ziarna mają bardzo twardą skórkę.
• W środku każdego ziarenka jest odrobina wody. Gdy ziarno się nagrzewa, woda zamienia się w parę, która naciska na skórkę coraz mocniej.
• Ziarenko w końcu pęka z hukiem. Skórka nie wytrzymuje, ziarenko wybucha i wywraca się na drugą stronę, a jego środek robi się biały i puszysty.
• Nie każde ziarenko wystrzeli. Na dnie garnka zawsze zostaje kilka twardych ziaren, na przykład takich, które miały pękniętą skórkę albo za mało wody w środku.
• Popcorn to pełne ziarno zboża. Kukurydza jest rośliną z rodziny traw, tak jak pszenica i żyto.
• Kukurydza pochodzi z Ameryki. Ludzie uprawiali ją tam bardzo dawno temu, a do Europy przypłynęła statkami dopiero po wyprawach Krzysztofa Kolumba.
• Kolba kukurydzy ma wiele rzędów ziaren. Ziarna rosną na kolbie ciasno obok siebie, a kolbę otulają zielone liście.
• Popcorn jest bardzo lekki. Po wystrzeleniu ziarenko jest dużo większe niż przedtem, ale prawie nic nie waży, bo w środku jest dużo powietrza.
• Małe dzieci nie jedzą popcornu. Kawałki popcornu i twarde ziarenka łatwo wpadają do gardła, dlatego popcorn jest przekąską dla starszych dzieci i dorosłych.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Dla dzieci w wieku 2-3 lat prawdziwy popcorn i ziarna kukurydzy są niebezpieczne, bo łatwo się nimi zakrztusić. Dlatego w tej grupie bawimy się wyłącznie „popcornem” z dużych kul papieru, waty w zamkniętych workach albo z własnego ciała, a prawdziwe ziarna trzymasz poza zasięgiem dzieci.

Jestem ziarenkiem

Dzieci kucają na podłodze i są małymi ziarenkami w garnku. Opowiadasz, że garnek robi się coraz cieplejszy, a dzieci zaczynają się lekko trząść, potem coraz mocniej. Na hasło „pyk!” wyskakują w górę z szeroko rozłożonymi rękami, bo zamieniły się w popcorn, a potem opadają lekko na podłogę. Powtórzcie zabawę kilka razy, raz wszyscy naraz, raz po kolei według twojego wskazania. Zabawa ćwiczy reakcję na sygnał, skoki obunóż i pozwala wyładować energię.

Popcorn na chuście

Zgnieć z dziećmi płachty białej i żółtej bibuły albo gazety w duże kule wielkości pięści dorosłego, a potem wysyp je na chustę animacyjną. Wszyscy chwytają brzegi chusty i potrząsają nią najpierw delikatnie, a potem mocniej, aż kule podskakują jak popcorn w garnku. Na koniec dzieci zbierają kule do dużego kosza, licząc z tobą na głos. Zabawa rozwija współpracę, siłę rąk i uczy słów delikatnie i mocno.

Cicho, głośno, pyk

Siądź z dziećmi w kole. Uderzasz dłońmi o kolana coraz szybciej, jak ziarenka, które się nagrzewają, a dzieci naśladują twoje ruchy. Gdy klaśniesz głośno w dłonie, wszyscy wołają „pyk!”. Potem zmieniasz tempo, raz wolno, raz szybko, a czasem robisz niespodziankę i klaszczesz wcześniej. Zabawa rozwija słuch, poczucie rytmu i uwagę, a dzieci bardzo lubią czekać na niespodziewany „wystrzał”.

Zabawy dla 3- i 4-latków

W tej grupie ziarna i popcorn nadal nie trafiają do rąk dzieci, więc zabawy opierają się na obserwacji z odległości i zabawach z bezpiecznymi pomocami.

Zgadnij, co to za dźwięk

Nagraj wcześniej albo odtwórz z komputera dźwięki: pękający popcorn, deszcz, kroki, szelest papieru, dzwonek. Dzieci słuchają z zamkniętymi oczami i zgadują, co słyszą, a przy dźwięku popcornu podskakują w miejscu. Potem same próbują naśladować dźwięki głosem i dłońmi. Zabawa ćwiczy słuch, koncentrację i rozpoznawanie odgłosów z otoczenia.

Kolba kukurydzy z bliska

Pokaż dzieciom prawdziwą kolbę kukurydzy z liśćmi. Dzieci dotykają liści, wąsów i ziaren na kolbie, nie odrywając ich, a ty opowiadasz, że kukurydza rośnie na polu i jest bardzo wysoka, wyższa niż tata. Potem porównujecie kolbę z obrazkiem kukurydzy z puszki i obrazkiem popcornu. Na koniec dzieci rysują kolbę na kartce, a żółtą kredką stawiają na niej kropki ziaren. Zabawa uczy, skąd bierze się jedzenie, i rozwija słownictwo przyrodnicze. Ziarna odrywa i chowa tylko dorosły.

Białe i żółte chmurki

Przygotuj dwa kosze i kule papieru w dwóch kolorach: białe jak popcorn i żółte jak ziarenka. Wymieszaj je na podłodze. Dzieci sortują kule: białe do jednego kosza, żółte do drugiego, a potem liczycie, których jest więcej. W drugiej rundzie dzieci przenoszą kule na tekturowym talerzyku, nie dotykając ich rękami. Zabawa ćwiczy sortowanie według koloru, porównywanie liczebności i precyzję ruchu.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki mogą już obserwować robienie popcornu z bezpiecznej odległości, a po skończeniu czwartego roku życia, za zgodą rodziców, spróbować go pod nadzorem. Zabawy łączą eksperyment, liczenie i planowanie.

Wystrzał pod pokrywką

Dorosły robi popcorn w garnku z przezroczystą pokrywką albo w maszynce, a dzieci siedzą w kole co najmniej dwa metry dalej. Przed rozpoczęciem dzieci przewidują, co się stanie, i zaznaczają na kartce obrazkiem: nic, trochę, dużo. Potem słuchają, liczą pierwsze wystrzały i obserwują, jak garnek się zapełnia. Wyjaśnij, że woda w ziarenku zamienia się w parę i ziarenko pęka. Gorący garnek i maszynkę obsługuje wyłącznie dorosły, a dzieci nie podchodzą, dopóki popcorn nie ostygnie.

Przed i po

Na tacy połóż kilka surowych ziaren i kilka wystrzelonych popcornów, a dzieci oglądają je przez lupę, nie biorąc do ręki. Porównują kolor, wielkość i kształt i opowiadają, co się zmieniło. Potem układasz dwa przezroczyste kubeczki: w jednym łyżka ziaren, w drugim popcorn z tej samej łyżki ziaren. Dzieci widzą, jak bardzo popcorn urósł, i porównują, który kubeczek jest cięższy, trzymając je w dłoniach. Zabawa uczy obserwacji i pierwszych pomiarów.

Kino w sali

Zróbcie w sali kino: rzędy krzeseł, bilety z papieru, kasa i bileter. Dzieci projektują bilety, sprzedają je sobie za papierowe monety i zajmują miejsca według numerów na krzesłach. Potem oglądacie krótką bajkę albo teatrzyk kukiełkowy przygotowany przez ciebie. Jeśli dzieci mają powyżej czterech lat, zgodę rodziców i nie mają alergii, możesz podać po małej porcji ostudzonego popcornu, który dzieci jedzą na siedząco. Zabawa uczy dopasowywania numerów, liczenia pieniędzy i zasad zachowania w kinie.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią już mierzyć, zapisywać wyniki i czytać instrukcje, więc Dzień Popcornu może być lekcją badawczą z elementami matematyki.

Ile ziaren wystrzeli?

Uczniowie w grupach odliczają dokładnie po pięćdziesiąt ziaren kukurydzy. Dorosły robi z każdej porcji popcorn w maszynce albo w garnku, a uczniowie po ostudzeniu liczą, ile ziaren wystrzeliło, a ile zostało twardych. Wyniki zapisują w tabeli i porównują między grupami. Porozmawiajcie, dlaczego nie wszystkie ziarna wystrzeliły. Zajęcia ćwiczą liczenie, zapisywanie danych i wyciąganie wniosków, a gorący sprzęt obsługuje wyłącznie dorosły.

Od pola do miski

Uczniowie dostają rozsypane obrazki kolejnych etapów: siew kukurydzy, wysoka roślina, kolba z liśćmi, suszenie kolb, ziarna w worku, sklep, garnek z popcornem. Układają je w dobrej kolejności i do każdego obrazka piszą jedno zdanie. Potem porównują z historią chleba albo mleka, którą mogą znać z wcześniejszych lekcji. Zajęcia uczą następstwa czasowego i pokazują, jak długą drogę przechodzi jedzenie, zanim trafi na nasz stół.

Popcornowe zadania

Przygotuj karty z zadaniami tekstowymi: w torebce było dwadzieścia popcornów, Ola zjadła osiem, ile zostało; trzy dzieci podzieliły się po równo piętnastoma popcornami, ile dostał każdy. Uczniowie rozwiązują zadania w parach, a do liczenia mogą użyć papierowych popcornów wyciętych z białego papieru. Na koniec wymyślają własne zadanie dla drugiej pary. Zajęcia ćwiczą dodawanie, odejmowanie i dzielenie w zabawnej formie.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama. Żadna z prac nie wymaga prawdziwego popcornu, dzięki czemu wszystkie są bezpieczne także dla młodszych dzieci.

Popcorn z bibuły

• kartka z narysowanym kubełkiem w paski
• biała i żółta bibuła pocięta na kwadraty
• klej, czerwona kredka

Dzieci kolorują paski na kubełku na czerwono, a potem zgniatają kwadraty bibuły w małe kulki i przyklejają je nad kubełkiem, tak żeby popcorn wysypywał się górą. Młodsze dzieci zgniatają większe kawałki, starsze mogą robić małe kulki i łączyć kolory. Dwulatkom podajesz bibułę, a kule przyklejają tylko pod twoim okiem, żeby nie trafiły do buzi. Gotowe kubełki powieście w kąciku „Nasze kino”.

Kolba kukurydzy z odcisków

• kartka z konturem kolby kukurydzy
• żółta farba, korki albo nakrętki do stemplowania
• zielony papier, klej, nożyczki

Dzieci stemplują kolbę żółtymi odciskami korka albo nakrętki, rząd po rzędzie, tak jak rosną ziarna. Po wyschnięciu starsze dzieci wycinają z zielonego papieru liście i przyklejają je po bokach kolby. Nakrętki do stemplowania trzyma dorosły albo są to duże korki, jeśli pracują najmłodsi. Praca ćwiczy rytm i porządek w przestrzeni.

Torebka na popcorn

• papierowa torebka śniadaniowa
• farby, pędzle, kolorowy papier
• klej, flamastry

Starsze dzieci ozdabiają papierową torebkę: malują pionowe paski w dwóch kolorach, przyklejają wycięte gwiazdki albo rysują ulubioną postać z bajki. Na torebce piszą swoje imię. Torebki przydadzą się w zabawie w kino i w scenariuszu, a po zajęciach dzieci mogą zabrać je do domu na rodzinny seans. To dobry sposób, żeby przypomnieć, że popcorn jemy z własnej torebki, a nie z cudzej.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Te zabawy nie wymagają prawdziwego popcornu i sprawdzą się w każdej grupie, a dzieci z pracy plastycznej mogą mieć przy sobie swoje kubełki.

Garnek z popcornem

Wyznacz szarfami duże koło, czyli garnek. Dzieci kucają w środku jako ziarenka, a ty grasz na bębenku coraz szybciej, bo garnek się nagrzewa. Kolejne dzieci, które wskażesz, wyskakują z przysiadu i biegną na brzeg koła, jakby wystrzeliły z garnka. Na końcu zostaje kilka „twardych ziaren”, które w następnej rundzie zaczynają pierwsze. Zabawa rozwija siłę nóg, reakcję na sygnał i uważne słuchanie.

Popcornowy taniec

Przy muzyce dzieci tańczą w rozsypce, a gdy muzyka nagle milknie, zamierają w pozie „wystrzelonego popcornu”: jedna noga w górze, ręce rozłożone, wykrzywiona śmieszna mina. Kto się poruszy, robi trzy podskoki i wraca do tańca. Za każdym razem możesz podpowiedzieć inną pozę, na przykład popcorn mały jak ziarenko albo duży jak chmurka. Zabawa ćwiczy równowagę, reakcję na zmianę muzyki i dużo śmiechu.

Grające ziarenka

Przygotuj szczelnie zamknięte i zaklejone taśmą pojemniki po jogurtach albo butelki z ziarnami kukurydzy w środku. Takie grzechotki mogą trzymać tylko dzieci od trzech lat i zawsze pod nadzorem, a dwulatkom daj grzechotki fabryczne. Dzieci grają rytm, który wystukujesz, najpierw wolno, potem szybko, a na „pyk!” wszyscy potrząsają grzechotkami jak najmocniej i zamierają. Zabawa rozwija poczucie rytmu i słuch, a przy okazji dzieci słyszą, jak brzmią ziarna, których nie widzą.

Scenariusz zajęć na Dzień Popcornu w przedszkolu

Temat	Dlaczego ziarenko strzela?
Grupa wiekowa	5-6 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że popcorn robi się z kukurydzy; potrafi opisać zmianę ziarna w popcorn; zna zasady bezpiecznego jedzenia przekąsek; współpracuje w zabawie ruchowej i plastycznej
Pomoce	kolba kukurydzy, ziarna do popcornu, maszynka albo garnek z przezroczystą pokrywką (obsługuje dorosły), lupy, tacka, szarfy, bębenek, bibuła, kartki z kubełkiem, klej
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): nauczyciel pokazuje kolbę kukurydzy i pyta, co można z niej zrobić. 2. Ciekawostki (6 minut): skąd pochodzi kukurydza i dlaczego ziarno ma twardą skórkę. 3. Przewidywanie (4 minuty): dzieci zaznaczają obrazkiem, co się stanie z ziarnami w cieple. 4. Wystrzał pod pokrywką (8 minut): dorosły robi popcorn, a dzieci obserwują z odległości i liczą wystrzały. 5. Garnek z popcornem (7 minut): zabawa ruchowa z szarfami i bębenkiem. 6. Przed i po (7 minut): dzieci oglądają ostudzone ziarna i popcorn przez lupę i porównują. 7. Popcorn z bibuły (8 minut): praca plastyczna.
Zakończenie	Dzieci siadają w kole, a jeśli rodzice wyrazili zgodę i nikt nie ma alergii, każde dostaje małą porcję ostudzonego popcornu do zjedzenia na siedząco. Wspólnie powtarzacie zasadę: jemy powoli i nie rozmawiamy z pełną buzią.
Ewaluacja	Zapytaj, z czego robi się popcorn i dlaczego ziarenko pęka. Obserwuj, kto w przewidywaniu podał uzasadnienie i kto pamiętał o zasadach bezpiecznego jedzenia.

Jeśli podajesz dzieciom popcorn do jedzenia, zrób to tylko w grupach, w których wszystkie dzieci skończyły cztery lata, i tylko po uzyskaniu zgody rodziców. Zapytaj też o alergie i uzgodnij poczęstunek z dyrekcją. Podawaj popcorn bez soli i dodatków, ostudzony i przesiany z twardych ziaren, a dzieci jedzą go na siedząco, pod twoim okiem. Nie dawaj popcornu dzieciom, które biegają, leżą albo się śmieją z pełną buzią, a w grupie mieszanej wiekowo zrezygnuj z jedzenia całkiem.

Książki, wiersze i piosenki

Nie znamy polskiej książki dla dzieci o popcornie, której tytuł i autora moglibyśmy podać z pełną pewnością, dlatego zamiast listy lektur proponujemy własne rymowanki. Do zajęć o kukurydzy i zbożach możesz wykorzystać przedszkolne książki o polu i o tym, skąd bierze się jedzenie, które masz w biblioteczce. W klasach 1-3 dobrym pomysłem jest poszukanie z uczniami w bibliotece szkolnej książek o Ameryce i o roślinach, które stamtąd pochodzą. Poniżej trzy krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie, na przykład w zabawie „Jestem ziarenkiem”.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Małe ziarno w garnku śpi, ciepło, ciepło, co mu się śni? Nagle pyk i pyk, i pyk, biała chmurka, w górę fik!
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Kukurydza na polu rośnie, wyższa niż mój tata. A z jej ziarenek popcorn strzela, wesoło jak wata.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Popcorn jemy na siedząco, powoli i po kawałeczku. Nie gadamy z pełną buzią, siedzimy grzecznie w rządeczku.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „19 stycznia obchodzimy Dzień Popcornu. Będziemy badać, dlaczego ziarenko kukurydzy strzela, i bawić się w kino. Jeśli wyrażają Państwo zgodę na to, by dziecko zjadło małą porcję popcornu bez soli, prosimy o informację, a także o zgłoszenie ewentualnych alergii”. Jasno zaznacz, że dzieci poniżej czterech lat nie będą jeść popcornu, a zabawy są zaplanowane bez niego. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinny seans z własnoręcznie ozdobioną torebką, a w klasach 1-3 zapisanie, ile ziaren wystrzeliło przy domowym robieniu popcornu.

Poproś rodziców, żeby przypomnieli także w domu, że popcorn to przekąska dla starszych dzieci i nie powinno się go dawać młodszemu rodzeństwu, bo to częsta przyczyna zakrztuszeń. Rodzic, który ma w domu maszynkę do popcornu, może ją pożyczyć na zajęcia, a obsługuje ją wtedy nauczyciel albo sam rodzic podczas wizyty. Ktoś z rodziców może też przynieść kolbę kukurydzy z działki albo z targu. Udział w zadaniach jest dobrowolny, a dzieci, których rodzice nie wyrazili zgody na jedzenie, dostają w zamian papierową torebkę z własnym rysunkiem.

Najczęstsze pytania