Dzień Chomika (12 kwietnia): historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Chomika obchodzimy 12 kwietnia. To święto nieoficjalne, które znajdziesz w kalendarzach świąt nietypowych, ale dzieci lubią je bardzo, bo chomik to często pierwsze zwierzątko w domu albo w przedszkolnej sali. Dzień chomika w przedszkolu to dobra okazja, żeby poznać zwierzę, które w dzień śpi, a w nocy biega, nosi jedzenie w policzkach i chowa zapasy na później. To także okazja do rozmowy o tym, że nawet małe zwierzątko ma swoje potrzeby i nie jest zabawką.

We wpisie znajdziesz uczciwie opisane pochodzenie święta i historię chomików domowych, ciekawostki do przeczytania dzieciom oraz zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat i klasy 1-3. Do tego prace plastyczne z materiałów z szafy, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, rymowanki i pomysły na współpracę z rodzicami. Zabawy opierają się na tym, co w chomiku najciekawsze: nocnym trybie życia, chomikowaniu zapasów i kopaniu norek. Nie potrzebujesz żywego chomika, żeby przeprowadzić wszystkie zajęcia.

Historia Dnia Chomika

O samym Dniu Chomika wiadomo niewiele. Datę 12 kwietnia powtarzają polskie kalendarze świąt nietypowych i blogi o zwierzętach, ale żaden z nich nie podaje organizatora ani dokumentu, który ustanowiłby to święto. W internecie krąży wyjaśnienie, że data ma związek z pierwszymi chomikami domowymi albo że święto obchodzi się od konkretnego roku, jednak tych informacji nie udało się potwierdzić. Dlatego nie wymyślamy genezy i mówimy wprost, że pochodzenie Dnia Chomika jest nieznane. Kalendarze zachęcają po prostu, żeby tego dnia sprawić chomikowi przyjemność, na przykład nową zabawką do klatki albo przysmakiem.

Za to historia chomików domowych jest naprawdę ciekawa. Najpopularniejszy chomik trzymany w domach to chomik syryjski, nazywany też złocistym. W 1930 roku zoolog z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, Israel Aharoni, złapał w okolicach Aleppo w Syrii samicę chomika z młodymi. Właśnie od tych kilku zwierząt pochodzą niemal wszystkie chomiki syryjskie, które dziś żyją w domach na całym świecie. Pierwsze chomiki trafiły do laboratoriów, a dopiero później ludzie zaczęli trzymać je jako zwierzęta domowe. W naturze chomik syryjski żyje w suchych rejonach północnej Syrii i południowej Turcji i jest tam dziś gatunkiem zagrożonym wyginięciem.

W Polsce żyje też dziki krewny chomików domowych: chomik europejski. Jest większy od chomika syryjskiego, ma rudo-czarno-białe futerko i kopie głębokie nory na polach. Kiedyś był pospolity, a dziś jest rzadki i objęty w Polsce ścisłą ochroną, bo znika razem z miedzami i polami uprawianymi w tradycyjny sposób. To dobry pretekst, żeby ze starszymi dziećmi porozmawiać o tym, że to samo zwierzę może być pupilem w klatce i dzikim mieszkańcem pól. W przedszkolach Dzień Chomika obchodzi się głównie przez zabawy i rozmowy o odpowiedzialnej opiece.

Po co obchodzić Dzień Chomika z dziećmi

Chomik to zwierzę, które często trafia do domu jako prezent dla dziecka, bo wydaje się mały i łatwy w opiece. Dzień Chomika jest dobrą okazją, żeby pokazać, że to nieprawda: chomik ma własny rytm dnia, śpi, kiedy dzieci się bawią, gryzie, kiedy go obudzić, i potrzebuje codziennej opieki. To praca w sferze społecznej i emocjonalnej, bo dzieci uczą się szanować potrzeby innych, także tych małych i cichych. Uczą się też, że o zwierzęciu decyduje cała rodzina, a nie tylko dziecko, które bardzo go chce. Z najmłodszymi wystarczy prosta zasada: śpiącego chomika nie budzimy.

W sferze poznawczej chomik daje mnóstwo tematów. Dzieci poznają pojęcia dnia i nocy, zwierząt nocnych i dziennych, dowiadują się, co to znaczy robić zapasy i dlaczego zwierzęta kopią nory. Starsze dzieci mogą porównać chomika domowego z dzikim chomikiem europejskim i dowiedzieć się, czym jest ochrona gatunkowa. Zabawy w chomicze zapasy ćwiczą liczenie i segregowanie, a zabawy w norki rozwijają orientację w przestrzeni. Ruch w tunelach, czworakowanie i bieganie w kółko rozwija sprawność fizyczną.

Ciekawostki o chomikach dla dzieci

Przed czytaniem zapytaj dzieci, kto ma w domu chomika albo zna kogoś, kto go ma, i pozwól im opowiedzieć. Potem czytaj ciekawostki po trzy i przy każdej zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, gdzie chomik chowa jedzenie?”. Odpowiedzi bywają bardzo zabawne.

• Chomik nosi jedzenie w policzkach. Ma w nich rozciągliwe worki, które sięgają aż do ramion, i przenosi w nich ziarna do swojej kryjówki.
• Chomik robi zapasy. Chowa jedzenie na później, a od tego wzięło się polskie słowo „chomikować”, czyli zbierać i chować różne rzeczy.
• Chomik domowy jest aktywny głównie w nocy. W dzień śpi, a wieczorem się budzi i zaczyna biegać.
• Chomik syryjski lubi mieszkać sam. Dwa dorosłe chomiki w jednej klatce potrafią się pogryźć, dlatego każdy ma swoją.
• Zęby chomika rosną przez całe życie. Chomik ściera je, gryząc twarde rzeczy, na przykład gałązki.
• Chomiki złociste w domach pochodzą z Syrii. Prawie wszystkie są potomkami kilku chomików złapanych tam w 1930 roku.
• Chomik żyje krótko. Zwykle tylko dwa, trzy lata, dlatego każdy dzień z nim jest ważny.
• W Polsce żyje dziki chomik europejski. Mieszka w norach na polach i jest rzadki, dlatego jest pod ochroną.
• Chomik słabo widzi, ale ma świetny węch. Rozpoznaje swojego opiekuna po zapachu.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

Z najmłodszymi chomik to przede wszystkim ruch, chowanie i ciche zachowanie. Używaj dużych pluszaków i woreczków gimnastycznych, a nie ziaren, pestek czy małych przysmaków, które mieszczą się w buzi.

Chomik śpi, chomik się budzi

Dzieci są chomikami i zwijają się w kłębek na matach, bo jest dzień i chomiki śpią. Ty chodzisz cichutko i mówisz szeptem: „Cii, chomiki śpią”. Kiedy zasłaniasz okno albo gasisz światło i mówisz „noc”, chomiki budzą się, przeciągają i biegają na czworakach po sali. Gdy znowu robi się jasno, wracają do kłębka. Zabawa uczy reagowania na sygnał i wprowadza pojęcia dnia i nocy, a przy okazji uczy, że przy śpiącym zwierzątku jesteśmy cicho.

Pełne policzki

Pokaż dzieciom, jak chomik wypycha policzki: nadmuchaj swoje policzki powietrzem i powoli je wypuść. Dzieci naśladują: nadymają policzki jak chomik z jedzeniem, a potem wypuszczają powietrze z głośnym „pff”. Potem dodaj wersję z jednym policzkiem, drugim, a na koniec szybkie przesuwanie powietrza z policzka do policzka. Zabawa jest świetnym ćwiczeniem buzi i języka przed nauką mówienia, a dzieci śmieją się przy niej do łez.

Gdzie jest chomiczek?

Schowaj pluszowego chomika w jednym z kilku dużych kartonów albo pod chustą animacyjną. Dzieci szukają go, zaglądając ostrożnie i szepcząc: „Chomiczku, gdzie jesteś?”. Kiedy go znajdą, każde dziecko delikatnie głaszcze go jednym palcem, od głowy w stronę pleców. Potem chomik chowa się w innym miejscu. Zabawa ćwiczy słowa pod, w, za i uczy delikatnego dotyku.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki lubią naśladowanie zwierząt i proste zadania. To dobry wiek, żeby utrwalić wiedzę o tym, jak chomik żyje i czego potrzebuje.

Chomicze zapasy

Rozrzuć po sali woreczki gimnastyczne, które są ziarenkami. Każde dziecko ma swoją „norkę”, czyli obręcz albo szarfę ułożoną w kółko. Na sygnał dzieci-chomiki zbierają woreczki i przenoszą je do norki, ale tylko po jednym, trzymając woreczek pod brodą albo na dłoni jak w policzku. Kiedy wszystkie woreczki są zebrane, każde dziecko liczy swoje zapasy. Zabawa łączy ruch z liczeniem i pokazuje, co znaczy chomikować.

Co je chomik?

Przygotuj obrazki: ziarna, marchewka, jabłko, sianko, kawałek sera, a obok rzeczy, których chomik jeść nie powinien: cukierek, czekolada, chipsy, lody. Dzieci po kolei wybierają obrazek i decydują, czy wkładają go do miseczki chomika, czy odkładają na bok. Przy każdym obrazku krótko wyjaśnij, dlaczego słodycze są dla chomika niezdrowe. Na koniec zapytaj, co jeszcze chomik musi mieć w klatce oprócz jedzenia, na przykład wodę. Zabawa uczy segregowania i odpowiedzialności.

Domek dla chomika

Postaw na środku sali duże pudło, które jest klatką. Dzieci po kolei przynoszą obrazki albo przedmioty i mówią, czy chomik ich potrzebuje: domek do spania, kołowrotek, miseczka, poidełko, ściółka, gałązka do gryzienia. Przy każdej rzeczy pytaj „Po co chomikowi…?” i pozwól dzieciom odpowiedzieć. Na koniec pluszowy chomik wchodzi do gotowego domku i idzie spać. Zabawa rozwija słownictwo i myślenie przyczynowo-skutkowe.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki są gotowe na zagadki, porównania i dłuższe zadania. W tych zabawach chomik staje się pretekstem do nauki o dniu i nocy oraz o zwierzętach dzikich.

Zwierzęta dnia i nocy

Przygotuj dwa duże arkusze: jeden ze słońcem, drugi z księżycem. Dzieci dostają obrazki zwierząt: chomik, sowa, jeż, nietoperz, kura, pies, motyl, pszczoła. Mają przykleić każde zwierzę tam, gdzie jest najbardziej aktywne, i uzasadnić wybór. Przy trudnych przypadkach podpowiedz, że chomik domowy budzi się wieczorem, a sowa poluje w nocy. Na koniec porozmawiajcie, dlaczego chomikowi przeszkadza hałas w dzień. Zabawa uczy klasyfikowania i poszerza wiedzę o przyrodzie.

Chomik domowy i chomik z pola

Pokaż zdjęcia chomika syryjskiego i chomika europejskiego. Dzieci szukają różnic: wielkość, kolor futerka, miejsce życia. Opowiedz, że chomik europejski mieszka w Polsce na polach, kopie głębokie nory i jest pod ochroną, więc nie wolno go łapać ani zabierać do domu. Potem dzieci w parach rysują jednego chomika w klatce, a drugiego w norze pod ziemią. Zabawa uczy porównywania i wprowadza pojęcie ochrony przyrody.

Labirynt norek

Z krzeseł, stolików i koców zbuduj w sali labirynt norek z kilkoma wyjściami. W środku ukryj koszyk z „zapasami”, czyli woreczkami gimnastycznymi. Dzieci w parach przechodzą przez labirynt na czworakach i próbują znaleźć zapasy, a potem wybrać inną drogę powrotną. Kolejne pary dostają zadanie: przynieść dokładnie trzy woreczki. Zabawa rozwija orientację w przestrzeni, współpracę w parze i liczenie.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie mogą czytać krótkie teksty, pisać i planować. Dzień Chomika łatwo zamienić w lekcję przyrody i odpowiedzialności, zwłaszcza jeśli w klasie ktoś marzy o chomiku.

Instrukcja opieki nad chomikiem

Uczniowie w grupach piszą instrukcję dla kogoś, kto dostał chomika. Każda grupa dostaje jeden temat: jedzenie, klatka, sprzątanie, zabawa, co robić, gdy chomik śpi. Instrukcja ma mieć trzy lub cztery punkty, a każdy zaczyna się od czasownika: „Daj”, „Sprzątaj”, „Nie budź”. Potem grupy łączą swoje części w jedną książeczkę i ilustrują ją. Zajęcia ćwiczą pisanie tekstu użytkowego i porządkowanie informacji.

Słowo „chomikować”

Napisz na tablicy słowo „chomikować” i zapytaj uczniów, co może znaczyć. Po wyjaśnieniu, że chodzi o zbieranie i chowanie rzeczy na zapas, uczniowie układają zdania z tym słowem, na przykład „Mój brat chomikuje kamyki”. Potem szukacie innych słów pochodzących od nazw zwierząt, które znają, i zapisujecie je w tabeli. Zajęcia rozwijają słownictwo i ciekawość języka.

Czy chomik to dobre zwierzę dla mnie?

Przygotuj kartę z pytaniami: „O której chodzisz spać?”, „Czy lubisz ciszę?”, „Czy będziesz sprzątać klatkę co tydzień?”, „Kto zajmie się chomikiem w wakacje?”. Uczniowie odpowiadają na nie sami, a potem w parach zastanawiają się, czy chomik pasowałby do ich rodziny. Porozmawiajcie, dlaczego chomik, który w nocy biega w kołowrotku, nie jest dobrym pomysłem do pokoju, w którym śpi dziecko. Zajęcia uczą refleksji i podejmowania przemyślanych decyzji.

Prace plastyczne

Przy nożyczkach dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.

Chomik z rolki

• rolka po papierze toaletowym
• farba w kolorze złotym, beżowym lub brązowym
• kolorowy papier, kredki, klej

Dzieci malują rolkę i zostawiają do wyschnięcia. Z papieru wycinają okrągłe uszka i przyklejają je na górze, a potem rysują oczy, nosek, wąsiki i duże, pełne policzki. Z brązowego papieru mogą dokleić łapki. Gotowe chomiki ustawcie w „klatce” z pudełka po butach.

Klatka w pudełku

• pudełko po butach
• paski papieru, bibuła, kawałki kartonu
• rolki, nakrętki (tylko dla starszych dzieci), klej

Dzieci urządzają w pudełku domek dla chomika: z pociętej bibuły robią ściółkę, z rolki przeciętej na pół domek do spania, z kółka z kartonu kołowrotek, a z nakrętki miseczkę. Przy każdym elemencie pytaj, do czego chomik go potrzebuje. Młodszym dzieciom daj tylko duże elementy, bez nakrętek. W środku zamieszkają chomiki z rolki.

Chomik z plasteliny

• plastelina w kolorze żółtym, pomarańczowym, białym i brązowym
• deseczka do modelowania
• wykałaczka do rysowania oczu (u starszych dzieci)

Dzieci toczą kulkę na ciało i mniejszą na głowę, a z dwóch spłaszczonych kuleczek robią policzki. Starsze dzieci dolepiają uszka i łapki, a wykałaczką zaznaczają oczy i nosek. Przy lepieniu możesz przypomnieć ciekawostkę o policzkach, które sięgają aż do ramion. Młodszym zamiast wykałaczki daj tępy patyczek.

Nora pod ziemią

• kartka A4 w poziomie
• brązowa i zielona farba
• kredki, klej, obrazek chomika

Na górze kartki dzieci malują zieloną trawę, a resztę brązową ziemią. Po wyschnięciu rysują kredkami korytarze nory, komorę do spania i spiżarnię z zapasami, a w środku przyklejają chomika. Starsze dzieci podpisują pomieszczenia. Praca dobrze pasuje do rozmowy o chomiku europejskim.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Chomiki są bardzo ruchliwe, więc te zabawy dają dzieciom okazję do wybiegania się, a na koniec do wyciszenia, bo po nocnym bieganiu chomik idzie spać.

Kołowrotek

Dzieci stają w kole, trzymając się za ręce, i są kołowrotkiem. Przy wolnej muzyce kołowrotek kręci się powoli, przy szybkiej coraz szybciej, a gdy muzyka milknie, kołowrotek się zatrzymuje i wszystkie chomiki kładą się spać. Zmieniaj też kierunek na hasło „w drugą stronę”. Zabawa ćwiczy reagowanie na tempo i współpracę w kole.

Chomiki w tunelu

Kilkoro dorosłych albo dzieci trzyma chustę animacyjną nisko nad podłogą, tworząc tunel. Dzieci-chomiki przechodzą przez niego na czworakach przy muzyce, a gdy muzyka milknie, chusta opada i chomiki w środku muszą się zwinąć w kłębek i przeczekać. Po chwili chusta się podnosi i chomiki wychodzą. Zabawa ćwiczy czworakowanie i pokonywanie lęku przed zamkniętą przestrzenią.

Cichy chomik, głośny chomik

Wystukuj rytmy na bębenku albo kołatce: ciche i szybkie to drobne kroczki chomika w nocy, głośne i wolne to kroki człowieka, który wchodzi do pokoju. Przy cichym rytmie dzieci drepczą na palcach, a przy głośnym zamierają i chowają się w kłębek, bo chomik się przestraszył. Na koniec dzieci same prowadzą rytm, a grupa odpowiada ruchem. Zabawa rozwija słuch i poczucie rytmu.

Scenariusz zajęć na Dzień Chomika

Temat	Chomik w dzień śpi, w nocy biega
Grupa wiekowa	4-5 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko wie, że chomik jest aktywny w nocy i nie budzi się go w dzień; wie, co chomik je i czego potrzebuje w klatce; wyjaśnia, co to znaczy chomikować; wykonuje ruchy naśladujące chomika
Pomoce	pluszowy chomik, obrazki do zabawy „Co je chomik?”, woreczki gimnastyczne, obręcze lub szarfy, chusta animacyjna, rolki, farby, kolorowy papier, klej
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): pluszowy chomik ziewa i mówi dzieciom, że właśnie się obudził, bo zapadł wieczór. 2. Ciekawostki (6 minut): policzki jak torby, życie nocą, słowo chomikować. 3. Pełne policzki (3 minuty): ćwiczenie buzi. 4. Chomicze zapasy (8 minut): zbieranie woreczków do norek i liczenie. 5. Co je chomik? (7 minut): segregowanie obrazków jedzenia. 6. Chomiki w tunelu (6 minut): zabawa ruchowa z chustą. 7. Chomik z rolki (10 minut): praca plastyczna.
Zakończenie	Chomik idzie spać, bo nadchodzi dzień, a dzieci szepczą mu „dobranoc” i odchodzą na palcach.
Ewaluacja	Zapytaj dzieci, kiedy chomik śpi i dlaczego nie wolno go budzić. Obserwuj, czy w zabawie z obrazkami dzieci samodzielnie odkładają słodycze na bok.

Jeśli ktoś proponuje przyniesienie żywego chomika, zastanów się dwa razy. Chomik w dzień śpi, więc wizyta w głośnej sali to dla niego duży stres, a obudzony i przestraszony chomik łatwo gryzie. Jeśli mimo to wizyta się odbędzie, zapytaj rodziców o alergie i uzyskaj ich zgodę, niech chomik zostanie w klatce, a dzieci oglądają go z bliska tylko w ciszy i po kolei. Po wizycie wszyscy myją ręce, a lepszym pomysłem bywa krótki film albo zdjęcia chomika opiekuna.

Książki, wiersze i piosenki

Chomiki pojawiają się w wielu książeczkach dla dzieci, ale żadnego tytułu nie polecamy tu na pamięć, bo wolimy nie wprowadzać cię w błąd. Poproś bibliotekarkę w przedszkolu lub w bibliotece miejskiej o książki o zwierzętach domowych i gryzoniach, a uczniom klas 1-3 pokaż atlas zwierząt z opisem chomika europejskiego. Z dziećmi możecie też stworzyć własną książeczkę z instrukcją opieki nad chomikiem. Poniżej dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl, które możesz dowolnie wykorzystywać w grupie.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Chomik w dzień śpi w ciepłym domku, nocą biega w kołowrotku. Mówimy szeptem, chodzimy cicho, żeby chomika nie zbudziło licho.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Ziarenko w lewy policzek, ziarenko w prawy policzek. Chomik niesie je do norki, pełne ma już oba worki.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „12 kwietnia obchodzimy Dzień Chomika. Będziemy rozmawiać o tym, jak żyje chomik i jak się nim opiekować. Prosimy, aby dzieci przyniosły pluszowego chomika lub inne małe pluszowe zwierzątko, a rodziny, które mają chomika, o zdjęcie ich pupila.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rodzinne narysowanie domku dla chomika z opisem, czego w nim potrzeba. W klasach 1-3 uczniowie mogą przeprowadzić z opiekunem chomika krótki wywiad o tym, jak wygląda codzienna opieka.

Rodzice mogą też pomóc w zebraniu rolek i pudełek po butach do prac plastycznych. Jeśli któraś rodzina ma chomika, poproś o krótki film z wieczornej aktywności zwierzątka, który obejrzycie razem w przedszkolu. To bezpieczniejsze niż przynoszenie chomika do sali i pokazuje dzieciom, jak chomik naprawdę żyje. Przypomnij delikatnie, że decyzja o kupnie chomika należy do rodziców i warto ją dobrze przemyśleć.

Najczęstsze pytania