Dzień Zwierząt Gospodarskich: historia, zabawy i scenariusz zajęć

Dzień Zwierząt Gospodarskich nie ma stałej daty i nie jest oficjalnym świętem, więc najlepiej obchodzić go wiosną, w kwietniu albo w maju, kiedy na wsi rodzą się cielęta, jagnięta i kurczęta. Dobrym terminem jest też początek października, w tygodniu Światowego Dnia Zwierząt, jako temat „zwierzęta na wsi”. Dzień zwierząt gospodarskich w przedszkolu pomaga dzieciom zrozumieć, skąd biorą się jajka, wełna czy pierze i kto opiekuje się zwierzętami na co dzień. Wiele dzieci z miasta zna krowę i kurę tylko z obrazków, więc takie zajęcia to dla nich prawdziwe odkrycie. Dzieci ze wsi mogą z kolei opowiedzieć o tym, co widzą w domu, i poczuć się ekspertami.

We wpisie znajdziesz uczciwe wyjaśnienie, skąd bierze się ten dzień, ciekawostki do przeczytania dzieciom i zabawy dla czterech grup wiekowych: 2-3 lata, 3-4 lata, 5-6 lat oraz klasy 1-3. Do tego prace plastyczne z materiałów z przedszkolnej szafy, zabawy ruchowe i muzyczne, scenariusz zajęć na około 45 minut, książki i własne rymowanki oraz pomysły na współpracę z rodzicami. Zabawy różnią się od tych, które proponujemy w Dniu Mleka i w Dniu Konia, więc możesz łączyć te tematy. Każdą zabawę opisaliśmy tak, żeby dało się ją przeprowadzić bez dodatkowego szukania.

Historia Dnia Zwierząt Gospodarskich

Święta pod nazwą Dzień Zwierząt Gospodarskich nie ma w żadnym oficjalnym kalendarzu i nikt go nie ustanowił. To raczej temat zajęć, który przedszkola wybierają wtedy, gdy chcą porozmawiać o wsi, gospodarstwie i zwierzętach hodowanych przez ludzi. Dlatego termin możesz dobrać do swojego planu pracy. Najlepiej sprawdza się wiosna, bo wtedy rodzą się młode zwierzęta, a wiele gospodarstw i skansenów zaprasza dzieci na wycieczki. Ważne, żeby nie mówić dzieciom, że to święto z kalendarza, tylko że to nasz przedszkolny dzień o zwierzętach z wiejskiego podwórka.

Najbliższym tematycznie dniem na świecie jest Światowy Dzień Zwierząt Hodowlanych, obchodzony 2 października. Ustanowił go w 1983 roku Alex Hershaft, działacz na rzecz praw zwierząt, a datę wybrano, bo to urodziny Mahatmy Gandhiego, orędownika niestosowania przemocy. Ten dzień ma jednak inny charakter: przypomina o warunkach życia zwierząt na fermach przemysłowych i jest kampanią sprzeciwu wobec takiej hodowli. Dla przedszkolaków lepiej przełożyć ten temat na prostą rozmowę o tym, że zwierzę w gospodarstwie potrzebuje czystego miejsca, wody, jedzenia, ruchu i dobrego traktowania. Dwa dni później, 4 października, przypada Światowy Dzień Zwierząt, który w przedszkolach obchodzi się bardzo często.

Skoro dzień nie ma własnej historii, warto opowiedzieć dzieciom historię samych zwierząt gospodarskich. Ludzie od tysięcy lat hodują krowy, owce, kozy, świnie i kury, a te zwierzęta dawały jedzenie, wełnę na ubrania, pierze do poduszek i pomagały w pracy na polu. Kiedyś niemal każda wiejska rodzina miała kilka różnych zwierząt na jednym podwórku. Dziś wiele gospodarstw specjalizuje się w jednym gatunku, ale w skansenach i gospodarstwach agroturystycznych nadal można zobaczyć dawne, pełne podwórko. To dobry temat do rozmowy z dziadkami.

Po co obchodzić Dzień Zwierząt Gospodarskich z dziećmi

Zwierzęta z wiejskiego podwórka pozwalają dzieciom zrozumieć, skąd biorą się rzeczy, których używają codziennie: jajka na śniadanie, wełniany sweter czy poduszka z pierzem. To wspiera rozwój poznawczy i uczy myślenia o zależnościach między człowiekiem a przyrodą. Dzieci poznają nazwy zwierząt, ich młodych i dźwięki, jakie wydają, co rozwija mowę i słownictwo. Porównywanie liczby nóg, kopyt i piór to z kolei materiał do matematyki. Starsze dzieci uczą się, że praca rolnika trwa cały rok i od świtu.

Drugi cel jest wychowawczy. Dzieci dowiadują się, że zwierzę gospodarskie też czuje, może się bać i potrzebuje opieki, dlatego nie wolno go straszyć, gonić ani drażnić. Przed wycieczką do gospodarstwa ćwiczycie zasady: podchodzimy tylko z opiekunem, nie wkładamy rąk do zagrody, nie karmimy zwierząt bez pozwolenia i myjemy ręce po wizycie. Zabawy ruchowe w naśladowanie zwierząt rozwijają sprawność fizyczną, a wspólne budowanie zagrody uczy współpracy. W sferze emocjonalnej dzieci ćwiczą empatię wobec zwierząt, które na co dzień widzą rzadko.

Ciekawostki o zwierzętach gospodarskich dla dzieci

Przeczytaj dzieciom trzy lub cztery ciekawostki na jedno spotkanie, najlepiej pokazując przy każdej obrazek albo pluszowe zwierzę. Przed każdą zadaj pytanie, na przykład „Jak myślicie, dlaczego świnka tarza się w błocie?”, i dopiero potem przeczytaj odpowiedź.

• Świnka tarza się w błocie, żeby się ochłodzić. Świnie prawie się nie pocą, więc w upał chłodzą się w błocie. Błoto chroni je też przed słońcem i owadami.
• Świnie mają świetny węch. Ryjkiem potrafią wyczuć jedzenie ukryte głęboko w ziemi.
• Krowa przeżuwa. Najpierw szybko połyka trawę, a potem, gdy odpoczywa, cofa ją do pyska i dokładnie przeżuwa. Jej żołądek ma cztery części.
• Kura znosi jajka także bez koguta. Z takich jajek nie wyklują się kurczęta. Kurczątko wykluwa się tylko z jajka, na którym kwoka siedzi i grzeje je przez około trzy tygodnie.
• Owcom strzyże się wełnę. Zwykle robi się to raz w roku, przed latem. Owcy to nie boli, tak jak nas nie boli strzyżenie włosów, a potem łatwiej jej znieść upał.
• Kaczka nie przemaka. Kaczka smaruje pióra tłuszczem ze specjalnego gruczołu przy ogonie, więc woda po nich spływa.
• Kozy uwielbiają się wspinać. Chętnie wchodzą na skały, pagórki, a nawet na niskie drzewa.
• Gęsi pilnują podwórka. Gdy zobaczą kogoś obcego, głośno gęgają i syczą, dlatego kiedyś pilnowały domów jak psy.
• Młode mają swoje nazwy. Krowa ma cielę, świnia prosię, owca jagnię, koza koźlę, kura kurczę, a gęś gąsię.
• Kogut pieje nie tylko rano. Najgłośniej słychać go o świcie, ale potrafi piać o różnych porach dnia.

Zabawy dla najmłodszych (2-3 lata)

U najmłodszych stawiaj na dotyk, naśladowanie i proste polecenia. Wszystkie pomoce mają być duże, bez drobnych elementów, a pióra i wełnę dajesz tylko do dotykania pod twoim okiem, żeby nie trafiły do buzi.

Miękkie, puszyste, szorstkie

Przygotuj koszyk z kawałkiem owczej wełny albo wełnianej czapki, dużym piórem, szczotką z twardym włosiem i kawałkiem gładkiej skóry lub skórzanej rękawiczki. Dzieci po kolei wyjmują przedmiot, dotykają go dłonią i policzkiem, a ty mówisz, jak się nazywa i od którego zwierzęcia pochodzi: „To wełna owieczki, jest miękka”. Pokaż obok obrazek zwierzęcia. Na koniec schowaj przedmioty pod chustą, a dzieci wkładają rękę i zgadują dotykiem. Zabawa rozwija zmysł dotyku i słownictwo, a słowa miękki, szorstki i gładki przydadzą się na długo.

Jajka w słomie

Do dużego kartonu nasyp pociętego papieru albo zmiętej gazety, to będzie słomiane gniazdo. Schowaj w nim kilka dużych plastikowych jajek, na tyle dużych, że nie zmieszczą się w buzi, albo jajek z masy papierowej. Dzieci szukają jajek rękami i wkładają je do koszyka, a potem liczycie je razem i odnosicie kwoce, czyli pluszowej kurze. Opowiedz, że kura siedzi na jajkach i grzeje je, żeby wykluły się kurczęta. Zabawa ćwiczy dotyk i chwytanie, a szeleszczący papier dzieci bardzo lubią.

Traktor wiezie zwierzęta

Z dużego pudełka zrób przyczepkę z przywiązaną krótką tasiemką do ciągnięcia, którą trzymasz ty albo dziecko przy tobie. Na jednym końcu sali siedzą pluszowe zwierzęta, a na drugim jest zagroda z klocków. Dzieci po kolei wybierają zwierzę, nazywają je, wkładają do przyczepki i razem z tobą wiozą je do zagrody, mówiąc „brum, brum”. Każde zwierzę po przyjeździe „mówi dziękuję” swoim głosem. Zabawa ćwiczy nazywanie zwierząt, naśladowanie odgłosów i współdziałanie.

Zabawy dla 3- i 4-latków

Trzy- i czterolatki lubią historyjki z powtarzającymi się elementami i zadania z dopasowywaniem. W tej grupie dobrze sprawdzają się też proste dramy.

Poranek na wsi

Rozdaj dzieciom role: kogut, kury, krowy, owce, świnie i gospodarz. Opowiadasz historię poranka, a dzieci odgrywają swoje fragmenty: najpierw wszyscy śpią, potem kogut pieje, gospodarz otwiera kurnik i kury wybiegają, krowy wstają i idą na łąkę, świnie chrząkają przy korycie, owce skubią trawę. Historię powtórzcie dwa razy, zamieniając role. Na koniec zapytajcie, kto na wsi wstaje najwcześniej. Zabawa uczy następstwa zdarzeń, słuchania ze zrozumieniem i wchodzenia w rolę.

Co dają nam zwierzęta?

Na podłodze rozłóż obrazki zwierząt: owca, kura, gęś, krowa, koza. W koszyku przygotuj prawdziwe przedmioty albo ich obrazki: wełniany szalik, jajko (ugotowane albo plastikowe), poduszka z pierzem, kawałek sera, kłębek włóczki. Dzieci wyciągają przedmiot i kładą go przy zwierzęciu, od którego pochodzi, a ty potwierdzasz albo podpowiadasz. Porozmawiajcie, że zwierzętom trzeba się za to odwdzięczyć dobrą opieką. Zabawa uczy zależności między zwierzęciem a produktem i rozwija słownictwo.

Zagroda z klocków

Dzieci w parach dostają po jednym pluszowym albo papierowym zwierzęciu i koszyk klocków. Ich zadanie to zbudować zagrodę, w której zwierzę będzie bezpieczne i będzie miało miejsce do chodzenia. Podpowiedz, że krowa potrzebuje dużo miejsca, a kurnik powinien mieć daszek. Gotowe zagrody ustawcie obok siebie, tworząc wiejskie podwórko, i poproście każdą parę, żeby opowiedziała o swojej budowli. Zabawa rozwija wyobraźnię przestrzenną, współpracę i mowę.

Zabawy dla 5- i 6-latków

Starsze przedszkolaki potrafią już liczyć w większym zakresie, porównywać ślady i rozmawiać o potrzebach zwierząt. To dobry moment, żeby pokazać, że dobra opieka nad zwierzęciem to konkretne obowiązki.

Ile nóg na podwórku?

Przygotuj duże obrazki zwierząt i kartki z zadaniami. Na podwórku spacerują dwie kury: ile mają nóg? Na łące stoi krowa i owca: ile nóg razem? Dzieci liczą na obrazkach, dokładają klocki albo liczą na palcach, a potem układają kartkę z cyfrą. Na koniec zadanie trudniejsze: na podwórku jest jedna kura i jedna koza, a ty pytasz, czyich nóg jest więcej. Zabawa ćwiczy liczenie, dodawanie i porównywanie, a przy okazji utrwala, że ptaki mają dwie nogi, a ssaki z podwórka cztery.

Tropy w błocie

Narysuj albo wydrukuj duże odciski: racice krowy i świni, kopyto konia, ślad kury z trzema palcami do przodu i ślad kaczki z błoną między palcami. Rozłóż je na podłodze jak ścieżki z wiejskiego podwórka. Dzieci w parach idą po śladach i zgadują, kto tędy szedł, sprawdzając to na karcie ze zdjęciami zwierząt. Zapytaj, po co kaczce błona między palcami, i przypomnij, że kaczka dużo pływa. Zabawa uczy uważnej obserwacji i łączenia budowy ciała ze sposobem życia.

Dobry gospodarz

Przygotuj obrazki rzeczy potrzebnych zwierzętom: woda, siano, ziarno, czysta ściółka, zadaszenie, miejsce do ruchu, weterynarz. Do tego kilka rzeczy zbędnych, na przykład telewizor, cukierki i czapka. Dzieci w małych grupach dostają zwierzę i wybierają to, czego ono potrzebuje, a potem tłumaczą dlaczego. Na koniec ustalcie razem jedną zasadę dobrego gospodarza, na przykład „Zwierzę zawsze ma wodę i czyste miejsce”. Zabawa uczy odpowiedzialności i myślenia o potrzebach innych.

Zajęcia dla klas 1-3

Uczniowie potrafią czytać, pisać krótkie teksty i rysować proste plany, więc zwierzęta gospodarskie mogą być tematem zajęć z języka polskiego, matematyki i przyrody.

Rodziny z podwórka

Przygotuj tabelę z kolumnami: mama, tata, młode. Uczniowie w parach uzupełniają ją dla krowy, owcy, kozy, kury, kaczki i gęsi: krowa, byk, cielę; owca, baran, jagnię; kura, kogut, kurczę i tak dalej. Potem tworzą liczbę mnogą nazw młodych: cielęta, jagnięta, koźlęta, kurczęta, i zauważają, że wszystkie kończą się podobnie. Na koniec każdy układa zdanie z dwiema nazwami z tabeli. Zajęcia ćwiczą słownictwo, ortografię i obserwację zasad języka.

Plan gospodarstwa

Uczniowie dostają kartkę w kratkę i rysują plan gospodarstwa widziany z góry: dom, obora, chlewik, kurnik, stodoła, łąka i staw. Ustalacie legendę, czyli proste znaki dla każdego budynku, i zasadę, że jedna kratka to kawałek drogi. Potem uczniowie w parach zadają sobie zadania: „Idź od domu trzy kratki w prawo i dwie w górę. Gdzie jesteś?”. Na koniec porównujecie plany i rozmawiacie, dlaczego staw jest dobrym miejscem dla kaczek i gęsi. Zajęcia ćwiczą orientację na płaszczyźnie i czytanie planu.

Kalendarz kwoki

Opowiedz, że kwoka siedzi na jajkach około trzech tygodni, zanim wyklują się kurczęta. Uczniowie zaznaczają w kalendarzu dzień, w którym kwoka usiadła na jajkach, i liczą, kiedy mniej więcej wyklują się pisklęta. Potem rozwiązują zadania: ile to tygodni, ile dni zostało po tygodniu, jaki to będzie dzień tygodnia. Na koniec rysują historyjkę obrazkową w czterech okienkach od jajka do kurczęcia. Zajęcia ćwiczą rachunki kalendarzowe i porządkowanie zdarzeń w czasie.

Prace plastyczne

Przy pracach z nożyczkami dzieci pracują pod nadzorem dorosłego, a najmłodszym elementy wycinasz wcześniej sama.

Świnka w błocie

• sylwetka świnki z różowego papieru
• brązowa farba plakatowa, gąbka albo palce
• kredki, klej, kartka

Dzieci przyklejają świnkę na środku kartki i dorysowują jej oczko, ryjek i ogonek w kształcie sprężynki. Potem maczają palce albo gąbkę w brązowej farbie i robią błoto dookoła świnki, a także kilka plam na jej nóżkach i brzuszku. To praca, którą uwielbiają nawet dwulatki, bo mogą bez obaw brudzić ręce. Przy okazji przypomnij, dlaczego świnka tarza się w błocie. Po pracy wszyscy myją ręce.

Owieczka na klamerkach

• owalny kształt z białego brystolu (tułów) i mała czarna główka
• wata albo białe kawałki bibuły
• cztery drewniane klamerki do bielizny, klej

Dzieci oklejają tułów watą albo pogniecionymi kawałkami bibuły, tak żeby owca była puszysta. Doklejają główkę i rysują oczy. Na koniec przypinają od spodu cztery klamerki, które są nogami, i owieczka staje na stole. Klamerki ćwiczą siłę palców, dlatego to dobra praca dla trzy- i czterolatków. Z owieczek zróbcie stado na parapecie.

Kurnik z pudełka po butach

• pudełko po butach z pokrywką
• farby, kolorowy papier, klej, nożyczki
• zmięty papier albo ścinki jako słoma

Dorosły wycina w boku pudełka drzwiczki, a pokrywkę przykleja jako daszek. Dzieci malują kurnik, doklejają okienka i drabinkę z pasków papieru, a do środka wkładają słomę ze ścinków. Potem wycinają kury i koguta z papieru i ustawiają je przy kurniku. Pracę najlepiej wykonać w małych grupach, a gotowe kurniki przydadzą się w zabawie „Zagroda z klocków”. Praca uczy planowania i współpracy.

Zabawy ruchowe i muzyczne

Zabawy najlepiej przeprowadzić w dużej sali albo na trawie. Dzieci chętnie noszą przy tym opaski z uszami zwierząt, jeśli macie je z wcześniejszych zajęć.

Owczarek i owieczki

Na jednym końcu sali ustaw z szarf zagrodę z wejściem. Dzieci są owieczkami i pasą się na łące, chodząc na czworakach, a jedno dziecko jest owczarkiem. Owczarek nie dotyka owieczek, tylko obchodzi je dookoła i szczeka, a owieczki zawsze odsuwają się od niego w przeciwną stronę. W ten sposób owczarek musi zagonić całe stado do zagrody. Potem zmieniacie owczarka. Zabawa ćwiczy orientację w przestrzeni, planowanie ruchu i współpracę.

Kogut budzi podwórko

Dzieci śpią na podłodze jako różne zwierzęta: kury, krowy, świnki, kaczki. Jedno dziecko jest kogutem i chodzi między nimi. Gdy zapieje „kukuryku!” przy danym dziecku, to zwierzę się budzi i porusza w swoim stylu: kura drobi, krowa idzie powoli i ciężko, świnka biegnie truchcikiem, kaczka kołysze się na boki. Gdy wszyscy są obudzeni, grasz na bębenku, a na mocne uderzenie całe podwórko znowu zasypia. Zabawa ćwiczy różne rodzaje ruchu i reagowanie na sygnał.

Wiejska orkiestra

Przypisz instrumenty do zwierząt: kołatki to kopyta krowy i konia, grzechotki to kury grzebiące w ziemi, bębenek to kroki świnki, a trójkąt to dzwonek krowy na łące. Dzieci siedzą w grupach według instrumentów. Opowiadasz krótką historię dnia na wsi, a gdy pada nazwa zwierzęcia, jego grupa gra. Na koniec wszyscy grają razem jak całe podwórko, a potem cichną jeden po drugim. Możecie też zaśpiewać ludową piosenkę „Stary Donald farmę miał”, dodając do niej instrumenty. Zabawa uczy uważnego słuchania i gry w zespole.

Scenariusz zajęć: Dzień Zwierząt Gospodarskich w przedszkolu

Temat	Na wiejskim podwórku: kto tu mieszka i czego potrzebuje
Grupa wiekowa	4-5 lat
Czas	około 45 minut
Cele	dziecko nazywa zwierzęta gospodarskie i ich młode; wie, co dają ludziom owca, kura i gęś; wie, czego potrzebuje zwierzę w gospodarstwie; naśladuje ruchem sposób poruszania się zwierząt
Pomoce	pluszowe zwierzęta, koszyk z wełną, piórem i jajkiem, obrazki potrzeb zwierząt, duże odciski śladów, szarfy, bębenek, sylwetki świnek, brązowa farba
Przebieg	1. Powitanie (5 minut): pluszowy kogut „budzi” dzieci i zaprasza je na wiejskie podwórko. 2. Ciekawostki (7 minut): trzy ciekawostki (błoto świnki, strzyżenie owiec, kaczka nie przemaka), przed każdą pytanie. 3. Co dają nam zwierzęta? (7 minut): dopasowywanie przedmiotów do zwierząt. 4. Kogut budzi podwórko (8 minut): zabawa ruchowa z naśladowaniem zwierząt. 5. Dobry gospodarz (7 minut): wybór rzeczy potrzebnych zwierzętom i rozmowa. 6. Tropy w błocie (5 minut): zgadywanie, kto zostawił ślady. 7. Świnka w błocie (6 minut): praca plastyczna.
Zakończenie	W kole każde dziecko mówi, jakim zwierzęciem z podwórka chciałoby się zaopiekować i co mu da, a kogut żegna grupę głośnym „kukuryku”.
Ewaluacja	Dzieci łączą obrazki zwierząt z ich młodymi i pokazują, co daje owca. Obserwuj, kto potrafi wymienić dwie potrzeby zwierzęcia i kto poprawnie rozpoznał ślad kury.

Jeśli planujesz wycieczkę do gospodarstwa albo zaprosisz do przedszkola małe zwierzę, na przykład królika lub kurę, najpierw zapytaj rodziców o alergie i uzyskaj ich zgodę. Dzieci podchodzą do zwierząt tylko z opiekunem, pojedynczo i spokojnie, i nie wkładają rąk do zagrody bez pozwolenia gospodarza. Zwierząt nie karmimy niczym z własnych kanapek, bo nie wszystko im służy. Po każdym kontakcie ze zwierzętami, ogrodzeniem albo słomą wszyscy dokładnie myją ręce mydłem. Przed wyjazdem ustalcie z gospodarzem, które miejsca są dla dzieci bezpieczne.

Książki, wiersze i piosenki

Z polskiej klasyki sięgnij po wiersze Jana Brzechwy: „Kwoka” o kurze, która pouczała całe podwórko, i „Kaczka-dziwaczka” o kaczce z bardzo dziwnymi pomysłami. Oba wiersze znajdziesz w zbiorach wierszy Brzechwy dla dzieci, a po lekturze możecie porozmawiać, czym bohaterki różnią się od prawdziwych ptaków z podwórka. Z piosenek pasuje ludowa „Stary Donald farmę miał”, w której każda zwrotka przedstawia inne zwierzę i jego głos. Poniżej znajdziesz też dwie krótkie rymowanki napisane przez serwis dzien.edu.pl. Możesz je dowolnie wykorzystywać w grupie, na przykład w zabawie „Kogut budzi podwórko”.

• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Kogut pieje: kukuryku! Krowa idzie po trawniku, kurki drobią przy płocie, a świnka chłodzi się w błocie.
• Rymowanka serwisu dzien.edu.pl: Owca daje ciepłą wełnę, kura jajko ma pod skrzydłem. Dobry gospodarz o nie dba: wodę, siano, dach im da.

Jak zaangażować rodziców

Kilka dni wcześniej wywieś na tablicy albo wyślij przez dziennik informację: „W przyszłym tygodniu obchodzimy w grupie Dzień Zwierząt Gospodarskich. Będziemy poznawać zwierzęta z wiejskiego podwórka, ich młode i to, czego potrzebują. Prosimy, aby dzieci przyniosły pluszowe zwierzątko z gospodarstwa albo zdjęcie zwierzęcia, które widziały na wsi.”. Jako zadanie do domu zaproponuj rozmowę z dziadkami o tym, jakie zwierzęta mieli kiedyś na podwórku, i narysowanie jednego z nich. W klasach 1-3 uczniowie mogą zapisać krótką relację z tej rozmowy.

Jeśli któraś rodzina ma gospodarstwo, zapytaj, czy mogłaby zaprosić grupę na krótką wizytę albo przyjść do przedszkola z opowieścią i zdjęciami. Chętni rodzice mogą przynieść rzeczy do zabawy dotykowej: kłębek wełny, czyste pióro, siano. Rodzice mogą też pomóc jako dodatkowi opiekunowie przy wycieczce do gospodarstwa agroturystycznego lub skansenu. Wszystkie te propozycje są dobrowolne i nie wymagają zakupów.

Najczęstsze pytania